DE LIBERTATE

Libéria tem, perkulosœ plénum opus aleœ^ aggredior, ïliVC enim facultas quœ honiinem perficit, quum conscienliœ manifestam et ipsâ luce clariorem se praebeat, œgre argumenlis qiialibuscumque lirmari potest, iiempe, bine affectuum necessitate interiori , externâ auleni illinc Dei prœscientia, impiignata. Hœc solvere pbilosopbisarduum est necomnino expedit; Ibeologis vero qui, ne pereat Dei erga bominem assidua cura, nec Cbristi immolatio efiîcaeia et merito fraudetur, Gratiam operantem, suflicientem, perficientem, nec non et pra^destinationem, in bujusce litis ambages, quasi in silvam ligna ferentes, importaverunt, major ac pêne inextrical)ilis diffîcultas accedit. In hoc quippe laborant ut sinceram arbitrii libertatem bomo retineat, nec quidpiam Dei scientiae aut Cbristi meritis detrabatur. Peritioris sit ac sagacioris bœc elucidare, et enodare, mibi tantum relerre convenit.

XII. TriplicemBernardus libertatem agnoscit : arbitrii, quœ velle est ; consilii, qua? sapere ; complaciti, quse posse valet. Integram arbitrii libertatem manere profîtetur, caeteras autem, consilii scilicet et complaciti, per peccatum amissas, nisi per Deum restitui. Liberum arbitrium suî defectum seu diminutionem non patitur %• totum

' JnCant. Serm. LXXXI, p. 15o2.

quippe in volunlato coiUinelur ab homino non dissociendâ. Ibi afferenda ipsius Bernardi verba, quô sententia apertius innotescat: « Manet, post peccalum, liberum arbitriuin, etsi niiserum tamen integrum. Et quod se, per se, liomo non sufficit executere a peccalo sive miseriâ, non liberi arbitrii signât deslructionem, sed duarum reliquaruni libertatum privationem. Neque enim ad liberum arbitrium, quantum in se est, pertinet aut aliquando pertinuit posse vel sapere, sed tantum velle : née potentem facit creaturam, nec sapientem, sed tantum volentem. Non ergo si potens, aut sapiens, sed tantum si volens esse desierit, liberum arbitrium amisisse putanda erit. Ubi enim non est voluntas, nec libertas. Non dico si velle bonum, sed si velle omnino creatura desierit; fatendum sine contradictione, ubi non jam ex voluntate bonitas, sed ipsa ex toto voluntas periit, etiam liberum deperire arbitrium. Quod si velle bonum tantum non poterit, signum est quod ei desit liberum, non arbitrium, sed consilium. Si autem non quidem velle, sed ad id quod jam vult bonum, ei posse defuerit; noverit sibi déesse liberum complacitum, non liberum periisse arbitrium. Si ergo liberum arbitrium ita ubique sequitur voluntatem, ut nisi illa penitùs esse desinat, isto non careat; voluntas vero sicut in bono , ita etiam in malo seque perdurât ; seque profecto et liberum arbitrium, tam in raalo quam in bono, integrum persévérât. Et quomodo voluntas etiam posita in miseriâ non desinit esse voluntas, sed dicitur et est misera voluntas, sicut et beata voluntas, ita nec liberum arbitrium destruere, sive (quantum in se est) aliquatenus immi-

nuere poterit qucucuiiiquc adversitas vel nécessitas *. » Quum liunc peran|Tiistuni libertati locum reliquerit doctor, hoc extremum bumanse dignitatis propugnaculum lotis viribus tueri tentât, ne per rimulam, hoste ingruente, anima ipsa cum libero arbitrio corruat. Vim igitur quam aliquando patitur ipsa voluntas, voluntali tribuit. « Interveniente peccato, patitur quamdam vim Jiomo, sed a voluntate non a naturâ, ut ne sic quidem ingenita libertate privetur. .. Nam quod surgere anima per se jam non potest qure per se cadere potuit, volunlas in causa est... Voluntas enim est, quœ se quum esset libéra, servam iecit peccati, peccato assentiendo, volunlas nibilominus est, quse se sub peccato tenet, volun-

tarie serviendo Non utique voluntas retinetur non

volens. Voluntas enim volentis est non nolentis. Quod

si volens retinetur, ipsa se retinet Ubinam, quseso,

banc necessilatem sentis, nonne in voluntate^? » Integra igitur servatur arbitrii libertas, sed quantulum sit hoc naturee donum ab ipso doctore accipiemus : a Velle siquidem inestnobis ex libero arbitrio, non etiam posse quod volumus. Non dico velle bonum, aut velle malum, sed tantum velle. Velle etenim bonum profectus est; velle malum detectus. Velle vero simpliciter, ipsum est quod vel proficit, vel delicit^. » Nec miruni si hominem tantulœ libertatis compotem coidessus, talia ingemuerit : « Anima miro quodam et malo modo sub hac voluntariû quadam ac maie libéra nécessita te et ancilla tenetur

' Delib. Arb.Cap. VîH,|). 013.

' InCanl. Serm. LXXXI.p. l;).^2.

' Tract, de llb. Arb. Cap. VI, p. GIO.

et libéra : ancilla propter necessitatem, libéra propter voluntatem : et quod magis mirum, magisqiie niiserum est, eo rea que libéra, eoque ancilla quo rea, ac per hoc eô ancilla quo libéra. Miser ego homo, quis me libéra bit a calumnia hujus pudendse servitutis? Miser sed liber. Liber quia homo, miser quia servus. Liber, quia similis Deo : miser, quia contrarius Deo^ »

XIIL Ex hac humance infîrmitate, oritur apud theoloqos, illa de Gratiâ doctrina tôt et tantis dissidiis nobilitata . Hanc paucis exponere liceat. Homo primum triplicem libertatem sortitus erat, non modo liberum arbitrium, sed quam Bernardus consilii et complaciti libertatem vocat, ita ut velle bonum et perficere, vi proprià posset. Quum autem hoc solum valeret posse non peccare, non peccare non posse, lapsus est et labe peccati non modo seipsum, sed et prolem futuram infecit, unde nec bonum velle. nec patrare, nisi deo adjuvante, homini contingit. Hoc Dei beneficium, propter Christi mérita humano generi, gratis datum, Gratia nuncupatur. Qucequidem in anima operatur ut vires suppeditet, tum ad bene cogitandum, tum ad recte agendum. Sic duplex Gratia invenitur, prima quce rectam voluntatem, secunda quœ actum legitimum perlîciat.

Intelligitur Gratia Dei in anima hominis operatio, quae intellectum illuminatetvoluntatemmovet,utopus bonum adimpleatur, aut mali libido avertatur. Sic intellectus ignorantiâ cœcus, et voluntas carnis servitio debilis,

' In Gant. Serm, LXXXI, p. 1552.

lumen et rohur accipiunl indcliberato motu divinitùs addito. Prœveniens aut operans dicitur Gratia, quum animœ luceni affert, subsequens aut cooperans quum ad aclum impellit : Gratia operans, vel efiicax, vel sufliciens : efficax, sicerteetindubitantervoluntatis consensum procuret, sufliciens vero si anima reluctetur et contradicat. In utroque casu, non nullus libertati locus datur, quum in primo resistere possit, in posteriore résistât voluntas. De bis consentiunt theologi quos non hereseos damnavit Eeclesia.

Gratiœ doctrinam a Paulo et Augustino acceptam, integram servat Bernardus. Multa Deo, multa Christo tribuit, boc bomini relinquens ut per se velit, et bono vel malo, non coactus, consentiat. Médium quippe tenet inter Pelagium qui peccatum primi parentis uni Adamo adscribens. Cbristum fraudabat, etLutherum, Calvinum et doctrinarum consortes, qui plus aequo Gratiâe tribuentes, ipsum arbitrium servum effecisse videntur. Has lites componere non nostrum est. Satis fuit indicare quœ Doctor noster de libertate senserit et Dei cum anima commercium atligisse. Hoc tantum subjicere liceat. Hœc de Gratia doctrina quœ tbeologos miscuit, quam deridendam non nulli populo propinaverunt, non omnino mihi omittenda videtur, vel pbilosopbantibus ; nemini etenim non contigit, vel cogitanti, vel agenti, aut lucem affulgere, aut vires succressere quœ prœter animam vi- (lebantur et extra voluntatem, ut pêne clamandum fueril : « Deus, ecce Deus I »