LES COLONIES
Le pouvoir d'établir ou de fonder des colonies appartint successivement aux rois, au sénat, au peuple, aux empereurs dont la personne était l'incarnation vivante de la majesté souveraine du peuple ^ ; de même qu'autrefois il avait fallu un sénatus-consulte ou un plébiscite pour autoriser une assignation régulière des territoires concédés , de même, sous les Césars, il fallut un ordre du prince, une autorisation impériale, imperialis annotatio, pour que la distribution faite par les censitores fût légale *. Nous avons sur ce point un rescrit des empereurs Arcadïus et Honorius, de la fin du iv« siècle. Il s'agit des terres létiques et de la manière dont elles devaient être concédées. De nombreux abus s'étaient glissés dans la répartition de ces terres ; il y avait eu des empiétements, des fraudes dont les principales et les defensoresj magistrats des cités, s'étaient faits les complices : il est question d'inspecteurs chargés de vérifier les titres et les droits de chacun,
1 Gk>ës^ Antiq. agrar, lib. sing., p. 15-20. « Constat post reges pulsos primitus Senatus fuisse de coloniis deducendis decemere absque ullo aut populi autplebis voluntate aut consensu... Intermiscuerunt hisce rébus sese tribuni, variaque extant exempla quibus apparet et Senatus et plebis postmodum volantatem concurrisse in constituenda deducendave colonia... -
« Fuit hoc primum regium, dein Senatus, post Senatus plebisque simul donec plebs ad sese rapuere, ut mox et dictatores et consul a quibus denique devolutum est ad ïmperatores. » — Aggeni Urbici in Julium Frontinum commentarium, édit. Goës. {Rei agrariœ auct.)<, p. 50. « ...Qui assignare potuerit, hoc est qui acceperit a Principe assignandi licentiam...
« Agrimensor omnis centurias delimitare potest, assignare autem nulle modo potest nisi sacra fuerit prœceptione firmatus. »
* Cod. Théod*, XIII, De censitoribus, tit. 11, loi 9. « Quoniam ex multis geiitibus sequentes Romanam felicitatem se ad nostrum imperium contulerunt^ quibus terrée laeticse administrandse sunt, nullus ex his agris aliquid nisi ex nostra annotatione mereatur, et quoniam aliquanti aut amplius quam meruei^nt occuparunt, aut colludio Principalium vel subrepticiis rescriptis majorem quam ratio poscebat, terrarum modum suht consecuti, inspecter idoneus dirigatur qui ea revocet quse aut maie sunt tradita« aut improbe ab aliquibvs occupata. )»