V. — De l^ainranchissement per maBoai
La mention d'un affranchissement per manum ne se trouve pas seulement dans les lois lombardes , mais dans d'autres lois germaines et même dans un grand nombre de documents de provenance germaine ou romaine dont voici quelques exemples.
Textes se rapportcmt à un mode d'affranchissement germain :
Edictus Rothari, § 224 * : « Tradat eum prius in manu alteri homines liberi.... et ille secondus tradat in tertium... »
Lex ripiMiria^ T, LVIl- : « Si quis libertum suum per manu propriam seu per alienam in presentia régis jactaverit secundum legem ribuariam ingenuum dimiserit et dinarium... » Ibid., T. L VIII : «... ut eum in ecclesia coram presbyteris... in manu episcopi servo eum tabulas tradat... »
Lex Bajuwariorum, T. IV^ : « De liberis qui per manum dimissi sunt liberi , quod frilaz vocant , quomodo componantur. » Ibid.^ T. Vil, § il : « Si eum virgine quae per manum libéra missa est. »
i. Pertz, Leges, IV, p. 55. Gomp. traditio cartuUe libertalis, Pertz, Leges, 596; Leges La ngob. Liutprandi, §§ 9, 51, 52, 55; Pertz, Leges, IV, p. m, 125.
2. Pertz, Leges, V, p. 24 l. Il est intéressant de remarquer que dans un des textes de la loi ripuaire, il s'agit uniquement d'un affranchissement germain per denarium, et cependant on rencontre la mention per manum; dans l'autre, il s'agit certainement d'un affranchissement in ecclesia, et cependant on rencontre encore la mention in manu episcopi,
3. Pertz, Leges, III, 295. Gomp. Décréta Tassilonis, 8 : « Ut hi qui ducali manu liberi dimissi sunt... » dans Pertz, Leges , III, 465.
Textes se rapportant à i^n mode cF affranchissement romain :
Lex ripuaria citée page précédente, T, LVIII : « Ut in ecclesia coram presbyteris... in manu episcopi servo cum tabulas tradat... »
Leges Langohardory/m Liutprandij SS 9 et'55 * : « Si quis servum suum aut ancillam in manv/m, régis dederit , et ipse princeps eos per manos sacerdotis circa sacrum altarem liberos dimiserit , sic permaneant liberi , sicut illi qui f ulcfreal thingati sunt. Et qui mundium de ipsa libéra a principe expetierit, sic eum habeat, sicut de fulcfreal muliere : nam amplius ei nulla conditione debeat , neque ipsa neque filia ejus. Et hoc statuimus , ut masculi qui de ipsa libéra nati fuerint , absque mundium sint, femine autem habeant mundium, sicut et mater carum , et ipse mundius non sit amplius quam solides très. »
Leges Langobardorum Aistulphi^ § 2 ^ : « Anterioris edicti leguntur capitula, ut si quis Langobardus pertinentem suum in quarta manu tradiderit et ad se hamund fecerit, aut circa altario deducendum sacerdoti tradiderit, soluti ab omnem con-
ditionem servitutis permanerint Nam qui in ecclesia libe-
rum dimiserit per manus sacerdotis , sic maneat ei libertas, sicut anterior edictus contenit. »
Capitulaire de 793 de coulis regni Italiae , S 9 ^ • « De filia cujus pater per manum erogatoris omnes serves suos fieri jussit liberos... »
Ducange v** Manumissio * : « Et tradidi te liberam manibus meis in manv/m Adelberti monachi ut tu et filii, qui de te nascuntur, liberi sitis. »
1. Pertz, Jlfo/iMmente, Leges, IV, p. 111. Gomp.,§ 55, t. IV, p. 129.