Art. SI, 38 et
s. Celte ebarte a été palliée dans le Recueil des OrdonMonuê iet roit de France; mais les éditeurs n'ont pas en sons les yeax Foriglnal , et le texte qn'ib en ont donné , d'après le carialaire de Pliirppe Auguste , est très-fautif. En le réimprimant ici, Dons ayons cni pouToir profiter
Digiti
COMMUNALE D^AMIPINS. 36f
att^ndentes, ad petitionem ipsonnn, communiam eis concessîmiiB', snb observatione harum consuetndiaum, quas se observataros jnramento flrmayernnt.
1. UDusquisqne jnrato sao fidem, anxilinin consilinmque per omnia juste observabit.
2. Quicumqne fartnm faciens intra metas commnnie comprehendetnr » vel fecisse cognoscetur, preposito nostro tradetur, et qnicqnid de eo affpQdum erit, jodicio eommanioais judicabitnr et flet; reclamanti vero id ouod forto snblatum est, si potest inveniri^ prepositus noster reddet; reliqna in nsos oostros coavertentur.
3. Nullus aliqnem inter communiam ipsam commorantf'Tn , vel mercatores ad nrbem cum mercibos venientes, iDfrn banleucam ciyitatis disturbare présumât.
f-Quod si qnis fecerit, faciat commimin de eo, ut de communie yiolatore, si eum comprehendere poterit, vel aliqnid de puo, justitiam facere.
4. Si quis de communions nlicui jurato suo res suas abstulerit, a preposito nostro submonitns justitiam prosequetur; si vero prepositus de justitia defeceiit, a majore vel scabinis submonitus, in presentia communionis veniet, et quantum scabini inde judicaverint , salvo jure nostro, ibi faciet.
5. Qui autem de commnnione minime existens alicui de communia res suas abstulerit, justitiamque illi infra banleucam se executurum negaverit, postquam boc hominibus castelli ubi manserit notum fecerit, communia ^ si ipsum, vel aliquid ad se pertînens, comprehendere poterit, donec ipse justitiam executus fuerit, prepositus noster retinebit, donec nos nostram et communia similiter suam habeat emendationem.
4 6. Qui pugno aut palma aliquem de communia, prêter consuetudinarium
i perturbatorem vel lecatorem, perçussent, nisi se defendendo se fecisse, duobus J vel tribus testibus contra percussum disrationare poterit, coram preposito nostro, ! viginti solides dabit, quindecim scilicet communie et quinque justitie dominorum. ' 7. Qui autem juratum suum armis vulneraverit, nisi similiter se defendendo,
I légitime testimonio et assertione sacramenti se contra vulneratum disrationare poterit, pugnum amittet, aut novem libras, sex scilicet flrmitati urbis et communie, et très justitie dominorum, pro redemptione pugni persolvet; aut si per- ' solvere non poterit, in misericordia communie, salvo catallo dominorum, pugnum tradet.
8. Si vero ita superbus fuerit vulneratus, quod emendationem non velit aocipere ad arbitrium preposici et majoris et scabinorum, vel secoritatem prestare,
des yarianies qol se troavent dans ane expédition aoihentiqae des lettres de eonflrnuitlon octroyées en 1209 par le rot Pbilippe-Aoguste , et copiées texioellement sor celle de 4 180. Voyez le fUc. des montm, inèd de t'hUt, du tUrs ^/o/, U I, p. «80.
I. Il n'est pas besoin de faire observer que dans celle charte, comme dans nne fonle d'antres dn mémo genre , le mot concessimus est nne pure formule de Myle seignenrial ; la Commune d'Amiens existait depuis soixante et treize ans. Le droit accordé par Philippe - Auguste anx doyens fut celui, non de former une Commune jurée, mais de conserver leur Commune avec set iusiiiationt.
Digiti
domns ejns, si domnm habuerit, destmetor, et catalla ejns capientor ; si domnm non habuerit, corpus ejns capietor, donec yel emendationem acceperit Tel secnritatem prestiterit.
9. Qui yero de communione minime existens^ aliqxiem de communia perçassent yel ynlnerayerit, nisl jndido communie coram preposito nostro justitiam exeqoi yoluerit, domum illius^ si poterit, communia prostemet^ et capitalia enmt nostra. Et si enm oomprehendere poterit, coram preposito regio per majorem et scabinos de eo yindicta capietur, et catalla nostra enmt.
10. Qui juratmn suum turpibus et inhonestis conyiciis lacesserit, et duo yel très audierint ipsum^ per eos statuimus conyinci, et qninque solidos, duos sdlicet conviciato^ et très conmiunie dabit.
11. Qui inbonestum^ alicui, de communia dixerit in audiencia quorumdam, si communie propalatum fuerit^ et se quod illnd non dizerit, judicum communie judicio deféndere noluerit, domum illius, si poterit, prostemet conmiunia, ipsumque in communia morari, donec emendayerit, non patietm;, et si emendars noluerit, catalla ejus erunt in manu domini régis et communie.
12. Si quis de. juratione erga juratum suum fiacta. yel flde mentita, comprobatos fuerit coram preposito et majore, judicio communie punietur.
13. Si quis de communia prœdam scienter emerit yel vendiderit, si inde oonw probatus fuerit, prœdam amittet eamque prœdatis reddet nisi ab ipsis predatis, yel eorum domiois, adyersus dominos communie yel ipsam communiam aliqoid committatur.
14. Qui clamore facto de adversario suo per prepositum et majorem et judices communie justitiam prosequi non poterit ' , si postea adversus exmi aliquid fecerit, iUum ration abiliter communia conyeniet, ejusque audita ratione quid inde postea agendum sit judicabit.
15. Qui amajoribuset judicibuset decanis, sdlicet seryientibns communie submcnitus- justitiam et judicium communie subterfugerit, domum iUius si poterunt, prosternent, ipsnm yero inter eos morari donec satisfecerit, non permiitent et catalla erunt in mîsericordia prepositi régis et majoris.
16. Qui hostem communie in domo sua scienter receperit, eique yendendo et emendo et edendo et bibendo^ vel aliquod solacium impendendo^ communicayerit» aut consilium aut auxilium adyersus communiam dederit, reus communie efïïcietur^ et nisi judicio communie cito satisfecerit^ domum illius, si poterit^ communia prosternet, et catalla régis erunt. *
17. Infra fines communie non recipietur campio conductidus contra bominem de communia. '
IS. Si quis communie constitutiones sdenter absque clamore yiolayerit^ et inde convictus fuerit, mox domum illius communia, si poterit, prostemet, eumque inter eos morari, donec satisfecerit, minime patietur.
\. NoD8 avons dit ci-dessus, p. 343, noie 3, qoe les mots Jutiitiam protegui no» poterii t'appliquaient non au cas de déni de justice, mais au défont de poursuites de la part du plaignant
Digiti
19. Statatmn est etiam qood communia de terris sive feodis dominonun non débet se intromittere.
iO. Qui judices commimie de Dalsitate jodicii comprobare Tolnerit^ nisi, ut justnm est, comprobare potuerit, in misericordia régis est et majoris et scabinoram^ de omni eo quod habet.
2i. Mulier dotem quam tenet nec vendere, necin vadium mittere poterit, nisi propinqmori heredi et nisi de anno in annum. Si autem hères aut non possit, aut nolit emere, oportet mulierem tota Tita sua tenere, per annum autem locare poterit.
i2. Si quis Tir et uxor ejus infantes habeant, et contingat mori infantes^ qiiis eorum superrixerit, sive yir sire mulier, quicquid similiter possedemnt de conquisitis, qui superstes erit, quamdiu vizerit, in pace remanebit et tenebit, nisi in Tita premorientis donum Tel legatum inde factum fuerit. Quod si antequam con- Tenerint, Tel Tir Tel uxor infantes habuerint, post decessum patris aut matris hereditas infantum ad eos redibit, nisi sit feodum.
23. Si mortuo marito uxor superrixerit, et infantes ejus Tivi remanseiint^ mulier de (mmi possessione quam Tir ejus in pace tenuerat, quamdiu infantes in custodia erunt, donec ipsa adTOcatum habeat, nisi sit Tadimonium, non rcs* pondebit.
24. Si quis ab aliqua Tidua pecuniam requisierit, ipsa contra unum testem, non contra plures, per sacramentum se deffendet et in pace remanebit; si vero ab ea aliqnam ejus possessionem ut Tadium requisierit, ipsa se per bellum deffendet.
25. Si quis terram, aut aliquam hereditatem ab aliquo emerit, et illa, ante'juam empta sit, propinquiori heredi oblata fuerit, et hères eam emere noluerit^ nunquam amplins de ea iUi heredi in causa respondebit. Si autem propinquiori heredi oblata non fuerit, et qui eam emerit, Tidente et sciente herede, per annum eam in pace tenuerit, numquam de ea amplius respondebit.
26. Si quis septem annis aliquam suam possessionem présente adversario in pace tenuerit, numquam de ea amplius respondebit.
27. Si quis alienus mercator aliquid Tendiderit, et ipsa hora pecuniam habere Donpotuerit, ad dominumemptoris. Tel ad prepositum domini prias clamorem fauiet, et si una ei justitia defuerit, ad majorem clamorem deferet, et major ei dto pecuniam suam habere faciet, quecunque dies sit,
28. Quicumque de promissione clamorem fecerit nicbil recuperabit.
29. Si quis major, aut scabinus, aut aliquis de justitia majoris, premium Tel acceperit Tel requisierit, et iUe qui dedcrit. Tel a quo premium quesitum fuerit, ad majorem clamaTerit, Tel testem super hoc habuerit, accusatus viginti solidos persolvet ; et si premium acceperit, reddet,
30. Quod si accufiator testem non habuerit, ille qui accusabitur per sacramentum se defendel.
31. Si quis ad prepositum clamorem deferet, et prepositus ei justitlam facere
Digiti
nolueiit, clamator ad majorem clamorem deferet, et major prepositum ad rationem mittet ut ei jnstitiam faciat; qnam si facere recasayerit, major^ salvo jure regio, justitiam faciet, secundum statuta scabinomm.
32. Si qui s super aliquem aliquid quod suum est interciaverit, et ille qui aocu^ sabitur resi>ouderit se iilud non a latrone scienter émisse , hoc pro quo accusabitur peidet; et aute justitiam per sacramentnm se defendet, si prepositus vel justicia Tolueiit , et ( ostea in puce abibit ; et hoc idem faciet garaDus^ si hoc idem dizerit, tam piimus quam secundus ettertius; accusator autem hoc quod damayerit, sacrameuto conûrmabit , si voluerit ille qui justitiam tenebit.
33. In omui causa et accusator et accusatus et testis per adyocatnm loquentor, si voluerint.
34. De possessiouibus ad urbem pertinentibus, extra orbem nolluB cansam facere présumât.
35. Si yir et uxor aUquam possessionem in yita sua acquisierint, et eormn quispiam mortuus fuerit, qui superstes fuerit medietatem solus babébity et infantes aliam. Si vir moitnus fuerit^ aut oxor mortoa fuerit et infantes yiyi remanserint^ possessioues, sive in terra sive in redditu, que ex parte mortni yenerint^ ille qui superstes erit nec yendere, nec ad censum dare^ nec in yadinm mittere poterit, al)sque assensn propinquorum parentum mortui, aut donec infiintes ejr.r absque custodia fuerint.
36. Si quis prepositum régis, in pladto yel extra placitum, turpibns et inbonestis yetbis provocayerit^ in misericordia prepositi erit^ ad arbitrium majoris et scabinomm.
37. Si quis majorem in placito tnrpihns et inhonestis yerbis proyocayerit, domus ejus prostematnr ; ant secnndnm pretium, domus in misericordia jodicuo redimatur.
38. Si quis juratum snnm percunerit yel yulnerayerit, et ille qni percossus fuerit clamorem fecent quod pro yeieri odio percossus ûi, percussor rectom faciet, secundum statuta scabinoram, pro icta, et post hoc pro yeteri odio, ant per sacramentum sepurgabit, aut rectom fàdet communie^ et noyem libra» dabit, scilicet VI libras communie et lx solidos jostitie dominorom, et persolyet medietatem recti infra octo dies, aot totom, si scabini yoloerint Nolloi eoim pro eo qui pucusserit, quicomque sit, aot yir aot molier aot puer ; sacramentum faciet.*
39. Si major cum communia et joratis in caosa sedeat, et aliq[Dis ibi somn juratum perçussent ; illius, contra quem in caosa plores testes ezierint, qoi primus ictum dederit, domus prostemetor.
40. Qui autem in causa jurato suo conyidatos ftierit, yiginti solidos commonie persolyet, ibi justitia dominorum uichil capiet
41. Qui juratom suum in aquam aut in paludem jactayerit, si clamator onum testem adduxerit, et major immuuditiam yiderit, ille malefactor u solidos pei^ soWet et de hiis habebit juslitia dominorum xx solidos. Si immundus nullum
Digiti
If stem habuerit contra sanguinem vel immnnditiam, per sicramentum se defciidet, et liber abibit.
42. Qui yero juratum suum^ senmm recredentem^ traditorem, toissot \ id est coup, appellaYcrit, viginti solides persolvet.
49. Si filins bargensis aliquid forifacti fecerit, pater ejns pro filio jnstitiam commnnie exeqnetnr. Si antem in cnstodia patris non fnerit, et sobmonitns^ jnstitiam snbterfngerit, nno anno a dvitate ipsnm extranenm esse oportebit Si autem anno preterito, redire Tolnerit, secnndnm statnta scabinomm preposito et majori rectum faciet. ,
44. Si conventio aligna facta fuerit ante dnos vel plnres scabinos^ de conventione illa amplins non snrget campns nec dnellmn, si scabini, qui oonrentioni interfnerint^ hoc testiflcati fnerint.
45. Omnia ista jnra et precepta qne predizimns majoris et commnnie, tantnm santinter jnratos. Non est eqnnm jndicinm inter jnratum et non jnratnm.
46. Ambianensinm solebat esse consnetndo, qnod^ in festis apostolomm, de nnaqnaqne qnadriga per nnam qnatnor portanim nrbis in villam introennte* (joarinns Ambianensis arcbidiaconns obolnm accipiebat. Major yero et scabini, qai tnnc temporis extitemnt, per consilinm Tbeodorici, tnnc episcopi Ambianensis ^ consnetudinem prefatam ab arcbidiacono, qninqne solidis et qnatnor caponibns, ememnt et ad censnm cepemnt; et censum iUnm ad fomnm Firmini de Clanstro, extra portam Saneti Firmini, in valle sitnm^ arcbidiaconus sumit.
47. De omnibns tenementis ville justitia exhibebitnr per prepositum nostmm, ter in anno, in placito generali : yidelicet in Natali domini^ in Pascha et in Pentheooste.
48. Omnia antem forifacta, qne infra banleugam civitatis fient, major et scabini judicabnnt, et de illis jnstitiam fadent, sicnt debent, présente ballivo nostro, si ibi voluerit interesse; si vero interesse nolnerit, vel non poterit, pro ejns absentia jnstitiam facere non desinent^ sed debitam justiliam facient, excepto tamen multro et raptn^ qnod nobis et snccessoribns nostris in perpetnnm retinemns, sine parte alterius.
«9. CataUa yero bomicidamm^ incendiariomm et proditonim nostra snnt absolûtes sine parte alteiius. In catallis yero aliomm forefactomm retinemus nobis et snccessoribns nostris id qnod habnimns et habere debemus.
50. Bannnm in villa nullus potest facere, nisi per regem et episcopum.
51. Si quis bannitns est pro aliquo forifacto, excepto mnltro, homicidio, incendie, prodiUone, raptn, rex, vel senescallns, vel prepositns régis, episcopus, major, nansquisqne eomm semel in anno, poterit eum condncere in vlUam.
53. Volumns etiam et commnnie in perpetnnm qnittamus et concedimus, qnod, nec nobis, nec snccessoribns nostris, liceat civitatem Amblanensem vel communiam extra mannm nostram mittere, sed sempei régie inbereat corone.
