CAP. IV

De essentiiSj seu de virtutibus,

Quod scholae essewfwm vocant^ Latinit/im, et/70- ^EssenUa, vis iestatem appellant. Essentias autem omnes philo- tioCdkta! sophi sternas et immutabiles statuunt. Aristoteles diserte eas individuas, seu, ut scholae loquuntur, in indivisibili consistere asseverat. Plato autem post sdentia est de Pythagoram scientiam esse de œtemis et immuta- '^^^ bilibus sentit. Hinc conjicere licet, antiques Italiae philosophos essentias putasse individuas omnium rerum virtutes œternas et infinitas; quas proinde Latinorum vul gus vocabat Deos immortales , sapientes Dn immortavero pro une Summo Numine accipiebant : et bac Î^^L^^";^;]; de caussa unam metaphysicam veram scientiam omninin rem» esse, quodde œterûis virtutibus ageret. Hinc dubi- ^^^^^^^ . tarelicet, an quemadmodum datur motus, et co- sica venssima natus, qui virtus movendi est; ita detur extensum, |!^°*""' ^'^' etvirtus, qua quid extendatur: et uti corpus, et motus sunt proprium physicœ subjectum; ita conatus, et virtus extensionis sint materia propria metaphysices : cujus rei te babeo authorem, Paulle praestantissime, qui illudsentis, inpbysica actus, iir metaphysica esse virtutes.

De punctis metaphysicù et conatibus.

Enimvero Latinis punctum et momentum idem ..

' Inomentutn et

significabant : momentum autem est rçs , quae mo- punctum Lan-

VOL. H. k niiidem.

D.PUNCTI,. ^4 LIBER PRIMUS,

vet : et cum punctum , tuin moinentum iisdem Lati-

Et qaid indiri- . . i • !• . -i «i i- i ^ a • «^ • •

daum utnin- ms quid indivisiDile dicebatur. An igitur aotiqui v^*' Italiœ sapientes in placitis habuerunt, virtutem

esse quandam individuam extensionis et motus?

Doctrina de Et hœc doctrina ab Italia trans mare, utî et aliae

panctit meu- mulfae in Grœciam traîecta, a Zenone postea in-

phyucu Italie . i i . i» . i • •

aMeritur. terpolata? Etenim de hac individua extensionis, ac

motus virtute nuUi rectius quam stoici sensisse mihi

videntur, qui de ea per hypothesim puncti meta-

physici disseruere. Principio enim nuUum est du-

Geometria et bium quin geometria , uti et arithmetica, supra reli-

metap^tic^' quas omues scientias, €[uas subalternas appellant,

Buzime yfens. ^m maxime verœ sint , aut certe eximiam veri spe-

ciem praeseferant : et vicissim illud adprime ve- Metaphysica Tum , quod metaphysica sit omnis veri fons, et

ommsTerifoni. uQ^e in alias scieutias omnes derivatur. Quisque autem novit geometras suas syntheticas methodos a puncto ordiri ; et protinus ad infinitœ rei contemplationem progredi crebris illis postulatis suis, ut lineas in immensum producere sibi liceat. Si quis

QaaTïa verum autem quœrat, qua via id verum, aut ea veri spe-

a lïiftaphviica

in geomeiriam cies ex metaphysica in geometriam derivata; nulla

deriTBtur. sane, quam per malignum aditum puncti. Nam

geometria ex metaphysica virtutem extendendi de-

sumpsit ; quœ quia virtus est extensi , prior extenso

Tirtus citensi est, scilicct inextcusa. Quemadmodum arithmeticus

csT'ac proiode ®^ metaphysica desumpsit virtutem numeh, nempe

ioextentum. unum , quœ quia virtus est numeri, non est nume-

rus : et quemadmodum unum , quod non est nume-

irtasnamen ^Qg numerum fn^nit; ita punctum, quod non est

non e»l nume- ' u u ^ r ' T

rus. extensum , parit extensionem. Quum enim geometra

Qua ratione punctum définit id esse, cuius nulla pars est, ea

pnncti defimtio * ' j i '

tit Dominis. défini tio nominis est ; quia nulla substemitur res , quœ partes non habeat, ettamen mente, vel stylo

SIVE METAPHYSIGUS. 75 "^"«'ncti..

désignes. Quemadmodum uniusdefinitio apud arith-

meticum nominis quoque est; quia ii praestituunt

UQum multiplicabile , quod re ipsa uDum non est.

At Zenonii eain puncti definitionem rei existimant ,

quantum sit punctum instar ad quod de indivisibili

extensionis motusque virtute mens humana cogi-

tare possit. Quare falso illud vulgo putant , geome-

triam suum subjectum a materia depurare, seu, ut Geometriatrac-

vulgo scholae loquuntur, abstrahere. Nam Zenonii ^^^ maienam

,Y . • . . . mcram, qaalem

nullam saentiam geometria exactius matenam trac- «i suppetît me-

tare existimabant; nempe materiam, quai#ei me- ^P^y"^^^ram suppeteret metaphysica, hoc est extensionis vircutem. Neque Aristotelis contra Zenonios de-

monstrationes super punctis metaphysicis tantam Panctom geo-

apud ejus asseclas haberent authoritatem , nisi "aT^uî>hy«^

stoicis punctum geometricum signum ad instar ci: et panctom

^ 1 . . ^ ^ 1 . . DietaphYsicain

metapnysicif et punctum metaphysicum corporis corporu phy$iphysîci virtus esset. Uti nec Pythagoras, ejusque c» ▼'"«». assecLoe, e quibus ad nos pervenit, apud Platonem, taci*rca**"iadul TinueuSf quum de naturae rébus per numéros dis- ciu™semerunt, naturam vere ex numeris constare arbitrât! sunt : sed mundum, extra quem essent, explicare per mundum, quem intra se continerent, stoduenmt* Idem de Zenone ejusque secta judicium idem de phyfadendum , qui puncta rerum principia esse existi »»<^*^"<*'"*marunt. Et vero ex omni memoria quatuor philoso- Quatuor phiio-

1 , .. ... tophomm dai-

phorum classes condi possunt : aiu enun geometrœ ,es. eximii, qui de principiis pbysicis per mathesis bypo- Pnma. thèses disseruerunt; atque in bis est Pytbagoras: alii geometria bene instructi , metaphysicaeque cul- Secuoda. tores seduli nuUa bypotbesi de principiis rerum cogitarunt; et iccirco de naturœ rébus metaphysico génère disserunt ; atque in bis est Aristoteles : alii et ^^^^.^ geometriœ ignari, et metapbysicœ bostes simplex

tiu.

DB Funcn.. ^6 LIBER PRIMOS,

corpus extensùm in materiœ usum adomamnt; et hi in prtncipionim explanatione gravissime tanquam in limtne offendunt , ai felicius tamen de peculiaribus naturœ phœnomenis cogitarunt ; atque in bis est

Qaaita. Epicurus : alii denique corpus quantum et quale

principia rerum esse voluerunt ; ut ex antiquis , qui terram, aquam, aerem, ignem, vel singula, vel bina, vel cuncta; et ex neotericis chemici. Sed bi nibii quicquam pro dignitate de principiis disserunt: et ex eorum principiis explicationes peculiarium natur» rerun^rœterquam in paucis , quas periculum magis qus&n consilium obtulit, féliciter succcdunt. Zeno In qaa ciaue summus mctapbysicus ad geometrarum bypotbeses accessit : et uti Pytbagoras per numéros, is per puncta, de principiis rerum commentatur. Cartbesius lo qtu Rena- yero maximus, ex aequo metapbysicus et geomctra, accessit ad Epicurum : et quae in principiis ofFeiïdit de motu, et formationeelementorum, omnibus pienis, uti Epicurus ,offensiones, de vacuo, et atomi decbnatione, successu rerum peculiarium féliciter explanatarum compensât. An eorum ratio sit , quod

et La^'iuîriifl uterque figura et machina de naturœ rébus disserunt ;

fendant ia pria- ^i peculiaria naturœ effecta formata et mobilia sunt;

etfenciier prol de priucipiis autem , et virtutibus, quia informibus

cédant. nulia figura, quia indefinitis machina nuUa est? At-

que haec hactenus ad sententiœ Zenoniae declarationem, authoritatemque dicta sint. Nunc propria rei propositœ argumenta exponamus. Quaelibet minima Aristoteiaes cxtcnsœ rci particula in infinitum diduci, Aristotetes

dcmonstratio- gcomctricis demoustrationibus evincit. Sed Zeno

nés Zenoncra j . ^i^ ^^•» ••

bedanineanju- ad cas impcrturbatus coustat, usque ipsis sua me-

Tent. taphysica puncta confirmât. Hujus enim rei phy-

Deat omnium sicœ virtutcm iu metaphysica dari oportet : alioqui

perfecUonam ^^^ pacto Dcus onmium perfectiouum sit cumulus?

SIVE METAPHYSICUS- 77 ">« ^^^^^

olensa quidem in natura sunt; in Deo quid extennim memorare nefas : extensum metimur ; infinitmn dimensionem indignatur. Extensi vero virtutem eminenteTy ut noslri theologi loquuntur, in Deo contineri fas omnino est. Igitur, quo pacto, conatus virtos movendi est. et in Deo, conatus autbore, quies ;

... * . ConatmmDeo

ita pnma matena est extensionis virtus, quae in quies, extenûo- Deo, materiae conditore, purissima mens est. Est "*• '»»""» L»»

... 1 . . . Deo mens.

igitur in metapnysica substantia, quae indefinitae

extensi divisionis est virtus. Divisio pbysica res est, ui^igio motat

virtus ut res dividatur metapbysicum argumentum; et res physica