CAP. VII
De facultate.
Facullas dicta quasi faculitas ; unde postea faci- FacUiuu unde iitas: quasi sit expedita, seu exprompta iaciendi solertia. Igitur ea est facilitas , qua virtus in actum deducitur. Anima virtus est; visio, actus ; sensus, videndî fàcultas. Quare satis eleganter scholœ lo- Animac/icu/fii. quuntur, quum sensum, pbantasiam, memoriam, «^««jeganter în intellectum anitnœfacultates dicimt ; sed clegantiam inquinant, quum colores, sapores, sonos, tactus
OlFACOLTATE. g6 LIBER PRIMUS,
Facnitatct »aiit ^^ reb^g esse opinantur. Nam si sensus fecultates
corum, quae fa- ^ *
cimu». sunt, videndo colores, sapores gustando , sonos au-
Sensut ezterni. diendo, tangendo Irigida etcalida, rerum facimus. otmtres,otfa- Ejus antiquorucD ItalidB philosophorum sententiae ekM hommes, intcgrum in verbis olere, et olfacere vestigium extat; res enim olere, animans olfacere dicitur , quod animans odorem olfactu faciat. Phantasia certissima
Phanusia.
facultas est, quia dum ea utimur rerum imagines Sentas imer- fiugimus. Sensus ioternus item : nam advertendo "^** vulnus, qui pugna excedunt, dolorem sentiunt.
inteUectui ye- Ad haec exempla intellectus verus facultas est, quo, "Arithmetica , ^^^^ 4"*^ intelligimus , id verum facimus. Igitur geometria et arithmctica , gcomctria, earumque soboles mecha*
mechanica sunt . ^«i * » r t i -i
in homiais fa- i^^ca sunt m hominis tacultate , quia m us ideo de- «"^«- monstramus verum , quia facimus. Physica autem
cuiute Dei. m tacultatc Dei Opt. Max. sunt , m quo uno vera Vera facultas fo^ultas cst, quia expcditissima et expromptissima est: ut quae in homine facultas est, ea in Deo pu* rissimus actus sit. Atque hœc dissertata illud consequitur , quod quemadmodum homo intendendo mentem modos rerum , earumque imagines , et verum humanum gignat; ita Deus intelligendo verum Ut irere omnia diviuum gcucret, verum creatum faciat. Ita ut
tvoA pensieri di " . i- .
Dio. quod nos vernacula Jmgua improprie dicimus , sta-
tuas , et picturas pensieri degli autori; id proprie de Deo dicatur, esse omnia quse sunt pensieri di Dio.
De sensu.
Latinis omnia mentis opéra
Latini sensus appellatione non solum extemos y
sensus. ut seusus videudi , ex. gr. et internum , qui animi
5en5U5 dicebatur, ut dolorem, voluptatem, moles-
SIVE METAPHYSICUS. 97 >«»««''
âam; sed judicia, délibéra tiones , et vota quoque accipiebant : Ita sentio , ita judico ; stat sententia , certum est ; ex sententia evenîty uti desiderabam ; et kl formulis illud : Ex animi tui sententia. An ifdtur , ^\ ^* *''■' quia antiqui Italiae phiJosophi opinati sint, men- phytica. tem humanam nihii percipere nisi péB sensus , ut Aristotelœi; vel eam non nisi sensum esse, ut EpicuriassecLe; vel rationem sensum quendam œthereum ac purissimum, ut platonici, stoicique existimarunt? Et vero ethnicarutn sectarum nuUa, quae mentem humanam omni corpulentia puram agnonint. £t ideo omne mentis opus sensum esse putarint; hoc est quicquid mens agat, vel patiatur, corporum tactus sit, Sed nostra religio eam prorsus Coatrarium do-
1 ^ . !.. cet metaphfsi*
mcorpoream esse docet : et nostri metaphysici con- ca chrisuani. firmant , dum a corporibus corporea sensus organa moventur, per eam occasionem moveri a Dea
De memoria et phantasia.
Memoria Latinis, quae in sua penu per sensus Memonaamà, percepta condit, quae reminisceniia ^ dum promit, Qn'*f remmi^ appellatur. Sed et facultatem, qua imagines conformamus, et phantasia Graecis, et nobis imagina- ^tVa dicta est, significabat: nam quod nos vulgo dem ac mémoimaginari , Latini niemorare dicunt. An quia fingere C" ^'-"^ ^^ nobis non possumus nisi quae meminimus ; nec me- nihiiprxtemamiDimus, nisi quas per sensus percipiamus? Certe nuUi pictores, qui aliud plantae, aut animantis genus y quod natura non tulerit , pinxerunt unquam : nam isti hypogryphes, et centauri sunt vera naturae &lso mixta. Nec poetae aliam virtutis formam ,
D.>««o>iAR q8 LIBER PRIMUS,
qu» in rebus humanis non sit, excogitarunt ; secl de medio lectam supra fidem extollunt, et ad eam iTOri«6il«"*" *^^^ heroas conformant. Quare musas Graeci, quK phantasiae viruues sunt, memoriae filias esse suis iabulis tradiderunt.
De ingénia.
gmffeniumqvLid. Ingcnium fecultas est in unum dissita, diversa jtcutmmtiolh- conjungendi : id acutum Latioi, obtusamve dixerunt , (u5um onde dio utrumque ex geometriae penetralibus ; quod acutum celeriiis pénétrât, et diversa, tanquam duas lineas in puncto infra angulum rectum, propîus uniat; obtusum vero quia tardius res iûtrat, et res diversas, uti duas lineas in puncto unitas ex- ' ,«. tra rectum angulum longe dissitas a basi relin-
^ • quat. Et ita obtusum ingenium sit quod serius ,
acutum quod ocius diversa conjugat. Porro ingeingeniumetna- nium et natura Latinisidem : an quia humanum in-
tum idem. i ... .. ••^•j
lageaium pro- gcnmm uatura hominis sit ; quia mgenu est videre priahominiioa- perum commcusus, quid aptum sit, quiddeceat,
Unttt homo Yi- pulchrum, et turpe, quod brutis negatum? An
detrcrumcom- quia ut uatura gignit physica, ita ingenium huma-
proporUoDes. uum parit mccbanica; ut Deus sit naturae artifex,
?^°i!'"Trr homo artificiorum Deus? Certe unde scientia, et
tificiormnUeut. indc scitum : quod non minus eleganter ben intesOj
tmkh^icum^ et oggiustato Itali vertunt. An quod scientia ipsa hn-
mananihil aliud sit nisi efficere, ut res sibi pal-*
chra proportione respondeant , quod uni ingeniosi
et ari!hm!dai pi'aBStare possuut? Et ideo geometria, et arithme-
tcientiarum ex. tica, qu» haec doccut, suut scicntiantm exploratis^
h^gegni^car simœ , et qui in earum usu excellunt ingegnieri Italis
sic dicu. appellantur.
SIVE METAPHYSICUS. 99
