S IV

De certa facultate sciendi.

Quœ meditata disquirendi occasioDem faciunt, quae sit propria homini &cultas ad sciendum data. Homo enim perdpit, judicat, raliocinatur : sed pemiOTWTO^ sœpe perdpit falsa , saepe temere judicat, perperam» cfptîo > judi- S9epe ratiocinatur. Graecœ philosophorum sectae bas na"^.' ""****" hommi ad sciendum facilitâtes datas opinatse sunt , el sua quamque dirigi arte : facultatem nempe per-

. . 1* ^ • • 1* 1* 1* 1 Tribas artibns

apiendi topica, judicandi cntica, ratiocmaDdi de- diriguntur tonique methodo. De methodo autem nulla in suis P'^^* criUca,

j. |.. m, m , . methodo.

dialectias praecepta tradidenmt : quia eam satis su- cur antiqai» perque pueri usu ipso, dum darent geometriœ nuHapecuiiam operam, ediscebant. Extra geometriam antiqui ordinem putarunt prudentiae committendum , quœ nulla diiîgitur arte ; et quia nulla dirigitur arte , prudentia est. Nam soli artifices percipiunt ut alia primo, alia secundo, alia alio loco disponas : quœ ratio non tam prudentem, quam fabrum aliquem j^^^ij^^^ ^ format. £t vero si methodum geometricam in vitam metnca nec age^iaminiportes. ~-„t, «»"'-

Nihilo plus agas , Quam si des operam ut cum ratione tnsanias ; et tanquam in rébus bumanis non regnarent libido, temeritas, occasio, fortuna , per anfractus vitae recta pergas. Methodo autem geometrica orationem civilem disponere, idem est ac nihil in oratione acu- Nec oratio cîvitum admittere, nec nisi ante pedes posita com- '* P*°*" ■• monstrare ; auditoribus tanquam pueris nihil nisi praeoiansom in os ingerere, et, ut uno verbo complectar , in ooncione, prooratore doctorem agere. Et

D. cEiiT* r*- ,00 LIBER PRIMUS,

CDLT. iCIEllDI.

sane deiniror, qua ratione isli, qui tantopere in oratione civili methodum geometricam commendant , unum Demosthenem in eloquentiœ exemplum proponant. Jam si ita diis placet , Cicero confusus,

CiceronU ordo iï^condiius, perturbatus : in quo tantum ordinem

dicendi. hactenus doctissimi viri, tantamque dispositionis

contentionem admirantur , ut prima quœ dicit , se pandore quodammodo, et secunda excipere animadvertant; ita ut quœ posteriore loco dicit, non tam ab eo dici , quam ex rébus ipsis prodire et fluere DenMMcheoet videautur. At hercule Demosthenes , quid aliud

pcrtarhrtM. totus est uisi hyperbata ; ut recte Dionysius LonginuSy omnium rhetorum judiciosissimus , notât? Cui ego iHud addiderim, quod in ejus perturbato dicendi ordine omnis enthymematica dicendi vis tan-

Rtiopmarbato quam Catapulta intendatur. Is enim de more pro-

(licendi ordine . ,. t

omnii doqaeo- pouit argumcutum , Ut moneat auditores qua de re lis demotthe- agat : mox in rem, quae nihil cum re proi>osita ncfnr. commuue videtur babere, excurrit, ut auditores

quodammodo alieuet ac distrahat : ad extremum similem rationem inter id quod assumit , et quod proposuit intendit, ut ejus eloquentiœ fulmina eo cadant, quo magîs improvisa, graviora. Neque sane putandum omnem antiquitatem manca ratione usam esse, quod banc quartam , ut nunc numerant , men-

Methodns non . • i^t •

ektqaarumen. ^^ operam uou agnovcHut. Nou cuim ea quarta tis opéra, «ed meutis opcratio est, sed ars tertiae, qua ratiocinia

ars tertiae. ,. ..,.,..

OmnU antiqna orclmautur. Itaquc omnis antiqua dialectica m ardiaiecUca in to- tem inveuieudi, et îudicandi divisa est. Sed acade-

picam et criti- ..... .....

cam divisa. ^^î toti in iUa invenieudî^ in illa judicandi toti stoici fuerunt. U trique prave: neque enim inventio sine judicio, neque judicium sine inventione certum esse potest.' Etenim quonam pacto clara ac disiincta mentis nostrae idea veri régula sit, nisi

SIVE METAPHYSICUS. loi »« «"* r*.

CULT. tCIBlfDt.

ea, quœ in re insunt, ad rem sunt affecta, cuncta perspexerit? et quanam ratione quis certus sit, critic« carthe-

•lana sine to-

omnia perspexisse, nisi per quœstiones omnes,

, .... pica certa non

quae de re proposita lostitui possunt, sit persecu- est. tus? Principio per quaestionem an sit, ne de nihilo verba Ëiciat: deinde per eam quid sit, ne de nomine contendatur : tum quanta sit, sive extensione, sive pondère, sive numéro: porro qualis, et heic contemplarî colorem , saporem , moUitudinem , duritiem , et alia tactus : praeterea quando nascatur , quandiu duret, et in quse corrumpatur : et ad hoc instar per reliqua praedicamenta conferre , et cum omnibus rébus , quae ei sunt quodammodo afFectœ , componere; sive sint caussœ, ex quibus nascatur, sive quae producat effecta, sive quid operetur, cum re simili, dissimili, contraria, majore, minore, pari collata. Itaque praedicamenta Âristotelis, et Piwdicamenu

. . .... .j 1. . «* topica Ari«-

topica, SI quis m iis quid novi mvenire veut, inu- toteiis qaa

ra-

tflîssima sunt; et Lullianus , aut Kirkerianus évadât , ^*°^^ .""**' '4

ioveniendoiii.

et similis ejus fiât, qui scit quidem literas, sed eas non coUigit, ut magnum librum naturae légat. At si tanquam indices, et alphabeta habeantur quaerendorum de i:e proposita , ut eam plane perspectam habeamus , nihil ad inveniendum feracius : ut ex iisdem fontibus, ex quibus copiosi oratores, et observatores etiam maximi provenire possint. Vicis^m si quis in clara ac distincta mentis idea rem perspexisse confidat, facile fallatur, et sœpe rem distincte nosse putaverit, cum adhuc confuse cognoscat; quia non omnia, quae in re insunt, et eam ab aliis distingunt, cognovit. At si critica face locos topicae omnes perlustret ; tune certus erit se rem clare et distincte nosse; quia per omnes quaestiones , quae de re proposita institui possunt , rem