DB CF..T* WA- I03 LIBER PRIMUS

GIU.T. SCllflDI.

versavit : et per omnes versasse , tojMca ipsa critica

Artet tant lite-> . . . i i • • i i •

nnm reip. le- ^Ti^* Artes enim sont quaedam literanœ reipubiicae ^' leges : nam sunt omnium doctonmi virùm animad-

versîones naturae, quœ in régulas disciplinarum abierunt. Ita qui ex arte rem hcit , is cum omnibus doctis se sentire certus est : sine arte facile ÊEdlitur, quia suas unius naturae fidit. Et quidem tu, sapientissime Paulle, haec ipsa censés, qui, dum tuum principem instituis, non eum praecipis recta ad criticam artem contendere; sed diu multumque exemplis imbui , priusquam artem de iis judicandi erudiatur. Id quorsum , nisi ut prius efllorescat ingenium , deinde arte judicandi excolatur? Hoc diseur divise in- sidium inveutiouis et judicii non aliunde inter Grae- ^eicSû»!*" ^^^ ortum, nisi quod facultatem sciendi pro- Propria scieodi priam uou atteuderuut. £a enim ingenium est , facuiut ingc- qy^ homo cst capax contemplandi, ac &ciendi similia. Nos quidem in pueris , in quibus natura integrior est y et minus persuasionibus , seu prœjudiciis corin honiine a ""^P^» primam fecultatem se exerere videmus, ut puero sese exe- similia vidcaut; unde omnes viros patres, fœininas omnes matres appellant ; et similia faciant , JEdiJicare casas , plaustello adjungere mures, Luderepar ùnpar^ equitare in arundine Umga, Qaidsittensas Similitudo autem morum in nationibus sensum com-

conuDunis .

munem gignit. Et qui de rerum inventoribus scrip-

fia *!*• J

ter omnh "in- ®®''*"*^ » traduut artes oames , omniaque commoda , ventionit. quibus ab artificîis genus humanunditatum est, aut forte fortuna, aut similitudioe aliqua, quam vel bruta animantia commonstrarint, aut homines sua excogitaverint industria inventa esse. Hœc quœ hactenus diximus italicam sectam novisse, id linguae vestigium docet , quod ratio , quœ in scholis médius terminus dicitur , argumcn sive argumentum appellar

SIVE METAPHYSICUS. io3 •« «»" "-

CULT. SdCHM.

rint. Argumen autem inde unde et argutum, sea jér^umemum

acuminatum. Arguti autem suât , qui in rébus longe ^^^ '^^ dicium.

disskîs ac diverâs , similem aliquam rationem , in

qna sint cognatœ, animadvertunt; et ante pedes

posita traBsilîunt, et a longinquis locis répétant Quid aotem in-

commodas rébus , de qdibus agunt, rationes : quod ^'°'"™'

spedmen ingenii est , et acumen appellatur. Unde

ingenio ad inveniendum necesse est: cum çx ge- in^entio înge.

DÎi, et opéra, et

nere nova loveiure, unius ingenii et opéra , et opus opus. sît. Qnse cum ita se babeant, verisimilis conjectura est, antiquÂs Italiae pbilosophis nec syllogismum, nec soritem probari , sed inductione similium in disserendo usos esse. Et ratio temporum id suadct: nam aotiquissima omnium dialectica erat inductio , AnUquîMima et ooUatio similium , qua ultimus Socrates usus est : <>iai«cUca , inpostea syllogisoio Aristoteles , sorite Zeno disserue- lauo «Imiii!^* mat. Et vere ipii syllogismo utitur , non tam di versa Quid syUogU-

• 1 . mut.

conjugit, quam speciem sub génère positam ex ipsius siou geneiis explicat : qui utitur sorite caus* Quid sorîtes.

sas caussis, cuique proximam attexit : quorum qui Qu» disserendi

alterutmm prasstat , non tam duas lineas in anaur ^^^^^ «ubuut ,

* . , " quac acuta.

lu m infra rectum conjungere, quam unam lineam producere; et non tam acutus, quam subtilis esse videatur : quanquam qui sorite quam qui syllogismo utitur, tanto subtilior est, quanto crassiora sunt gênera quam cujusque rei caussae peculiares. Soriti sloicorum geomctrica Renati methodus respon- Meihodut geodet. Sed ea in geometria utilis , quia eam geometria ^^^^ .'^^.!? patitur : ubi et definire nomina, et postulare possi- ad invenienhUia licet Sed ea , ab argumento trium mensurarum "'"' et numeroriun abducta, et in physicam importata,

.•!• ^ ^ • • é, Extra geonaeiri-

iMm tam utilis est ut nova mveniamus , quam ut ca miiiTut di». ordioe disponamus inventa. Tu ipse, Paulle doctis- ponamotiavc»sime, îd mihi firmaveris. Nam quid est, quod alii

n «T» M- ,o4 LIBER PRIMUS,

COLT. SaERDI.

bene sane multi istam methodum callent , nec qoas^ tu praeclarissime, cogitas, apti sirnt invenire. Tu vero , natu grandior , ad interiores literas animum appulisti : vitam in judiciis de ingenti re pccunaria cum principibus et magnœ poteDtîœ viris, nece»sariis tuis, cxercitam habuisti : omnia viri liberalis officia hoc saeculo usque ad moram officioso » et interdiu et ad multam noctem obis; et tantum brevi profeceris, quantum vix alius in hisce studiis omnem œtatem abditus proficere potuisset. Vide ne tua modestia id methodo accepto referas, quod , ^ est divini ingenii tui beneficium. Concludamus ad

Non meihodu» ^

geometrica,sed cxtremum non methodqm geometricam in physi^ deo»o..r..ioi„ ^^ ggd demonstrationem ipsam importandam.

phyticam un- ' ^ . .

porunda. Maximi geometrœ principia physicœ ex principiis matheseos spectarunt, ut ex antiquis Pythagoras, Plato, ex receusioribus Galilaeus. Ita peculiaria naturœ effecta peculiaribus experimentis , quae sint peculiaria geometriae opéra, explicare par est. Id curarunt in nostra Italia maximus Galilaeus , et alii praeclarissimi physici ; qui antequam methodus geometrica in physicam importaretur, innumera et maxima natune phœnomena bac ratione explicarunt. Id curant unum sedulo Angli, et ob id ipsum physicam methodo geometrica publiée docere prohibentur. Ita physica provehi potest. Idque adeo in disserta tione : De nostri iemporis studiorum Ratione , physicœ incommoda ingenii cultu vitari posse ionui; quod aliquis methodo occupatus forte miratus sit. Nam methodus ingeniis obstat , dum consulit facilitati: et curiositatem dissolvit, dum providet

Geometria . ^ j.. , . . . '^

quando acuit veritati. INec geomctna acuit mgenmm, quum meingeninm. thodo traditur, sed quum vi ingenii per di versa, Synthetit inve. per alia, multijuga, disparata in usum dfda^tur.

SIVE METAPHYSICUS. io5 »« «»t* "•

CULT. SCIBNDI.

Et ideo non analytica, sed synthetîca via eam edîsci ^j^ ^^^ ^^^^

clesiderabam ; ut componendo demontraremus , hoc cît vera.

est ne inveniremus vcra , sed faceremus. Invenire

enim fortunœ est, facere auteni industriœ : et ob id

ipsum neque per numéros, neque per species, sed

per formas eam tradi dcsiderabam; ut si minus in-

genium inter edisccndum excoleretur , phantasia fir- PhanuMa inge-

^ . .. 1 ^ • !• niiocuIu«,utju-

maretur tamen ; quae ita est mgenu oculus ut judi- diciumest ocucium est oculus intellectus. El vero Carthesiani, lu» »nteiiectut. quos tu, Paulle , litera non spiritu, cartbesianos eleganter appellas^ animadvertere haec postent, quae dicimus , se, quanquam verbis ncgent, re ipsa profrteri ; qui vera ad quorum normam cetera dirigunt, praeter illud, quod a conscientia petunt: Cogito, ergo sum; non aliunde nisi ab aritbmetica et geometria , nempe a vero quod facimus mutuantur : *

et illa célébrant sit verum ad hoc instar : ut tria et (fuatuor Jhciunt septem; ut irianguli duo anguli ambo sunt tertio majores : quod tantundem est , quantum ex geometria physicam spectare ; et qui id postulat, re ipsa hoc postulat, tune mihi physica vera erunt^ cum Jèceris : ut geometrica ideo hominibus sunt vera , fuûi Jbciunt,