FACTO. ^ 1. 1 1 1

dam est, antiquos Italiœ philosophos putasse verum , et fkctum converti , quia mundum aetemum putarunt; ac proinde Deum ethnici philosophi coluerimt, qui semper ad extra, quod nostra theologia innostra rdi- negat, sit operatus. Quare in nostra religione, qua gione di.iin. „ofitemur mundum ex nihilo creatum in tempore,

gaenda ret etc. * i i i- . . i * »

res naec opus babet distinctione , quod verum creatum convertatur cum fado , verum increatum cum Cnr sapientia genito. Quemadmodum sacrœpaginse^elegantiavere dinna Ferbum jjyîua Dgi sapientia m quae in se omnium rerum ideas continet, et idearum omnium proinde elementa, Verbum appellarunt: quod in eo idem sit verum , ac comprehensio elementorum omnium , quae hanc rerum universitatem componit, et innumeros mundos posset, si vellet , condere : et ex iis in sua divina omnipotentia cognitis exactissimum reale verbum existit, quod quum ab aeterno cognoscatur a Pâtre, ab œterno item ab eodem genitum est.

SI-

De origine et 'ueritate scientiarum.

Ex quibus antiquorum Italiœ sapientum de vero

placitis , et hac , quœ in nostra religione adhibetur,

Oir theologia geniti etfacti distinctione , principio-habemus , quod

rereiau om- guy^ Jq jj^q £)gQ exacte verum sit, omnino verum

tdenda. profiteri debemus , quod nobis est a Deo revelatum ;

necquaereregenus, quo modo verum sit, quod id omnino comprehendere nequeamus. Indidem originem scientiarum humanarum repetere , ac denique normam ad dignoscendum , quœ verae sint, habere possimus. Deus scit omnia, quia in se continet elementa , ex quibus omnia componit; homo

SIVE METAPHYSICUS. 67 «>«oiik,.„

aotem studet, divideodo, ea scire. Itaque scientia

. 1.1 Scteniiahanu.

oumana naturae openim anatome quœdam videtur. na est qacdam Stenim, illustris exempli caussa, hominem in cor- ^^^^t toai». pus et animum , et animum in intellectum ac volun- '°^' tatem dissecuit; et a corpore excerpsit, seu, ut diciint, abstraxit figuram, motum, etabhis, uti ab omnibus aliis rébus extulit ens, et unum. Et metaphysica ens, arithmetica unum, ejusque muhiplicationem, geometria figuram, ejusque commensus, mechanica motum ab ambitu, physica motum a centro , medicina corpus , logica rationem , moralis voIuDlatem contemplatur. Sed de bac rerum anatome idem ac de quotidiana humani ooq)ons factum est: in qua acriores j^ysid non parum de situ, structura, et asu partium ambigunt, ne non per mortem liqnoribus concretis, cessante motu etseotione ipsa, et situs et structura viventis corporis perierint, quamobrem earundem usus explorari non possît. Nam hoc ens, haec unitas, haec figura, motus, corpus, intellectus, voluntas, aha in Deo, in objecuscienquo sunt unum, alia in homine, in quo divisa: in tivam in Deo Deo vivunt, in homine pereunt. Cum enim Deus Z"**^"* ***"'" emm^n/^^ ut theologi christiani loquuntur, sit omnia, et cum perennis entium generatio, corruptioqneeum nihil demutent; quia eum nihil augent, uec minuunt; entia fini ta et creata sunt disposita entis înfiniti ac œtemi : ita ut Deus unus sit vere ens, ,. cetera entis sint potius. Quare Plato, quum absolute au enUB. ens dicit. Summum Numen intelligit. Sed quid Platone opus teste, cum Deus ipse nobis se ipsum definiat : Qui sum, qui est; tanquam singula quaeque prae eo non sint. Et nostri ascetœ, sive metaphysici christiani, ita praedicant ; nos prae Deo quantumiibet maximos, et qnavis de caussa maximos nihil esse. Et

VOL. II. h

D.OR.O n 58 LIBER PRIMUS,

Vcrcunumid cum Dcus uDicc uDus sit, quia cst mfamtus ( infini- 4uod moiiipit- tum CDim multiplicari non potest ) creata unitas cari non pote$i. pj^gB 60 périt; et ob id ipsum prœ eo périt corpus,

inEnitum sa- qu>^ immensum dimensionem non patitur : périt pra corpus est, motus , quî loco definitur, quia périt corpus ; nam etlocoDoncon- ^Q^porc locus couiplctur : ratio haec humana périt,

Que in ho- quîa cum Dcus habeat intra se quœ intelligity et mineratiocinia, omnia prdescntia habeat; quae in nobis sunt ratio-

in Deo sont o- . . . —. ^ ^ r

cinia, m Deo sunt opéra: postremo haec nostra voin homine ar- luutas flexilis ; at Deus cum nuUum alium sibi probitrium,inDeo positum finem habeat, quam seipsum; cumque is tabiiis sîtoptimus, ejus voluntas ineluctabilis est. Et ha-

rum rerum vestigium, quas disseruimus, in latinis Utinb idem locutionibus obscrvamus : nam idem verbum mi" dividere, et mi- nucre et dîminutionem et divisionem significat ; quasi quœ dividimus non smt amphus quœ erant composita, sed deminuta, mutata, corrupta. An id viarcsoiatiya. r^tio sit, cur via rcsolutiva, quam dicunt, sive per sy ogii- ggjjgj,j^^ g^ syllogismos, quae ab Aristotelœis cele- Per numéros bratur, vana compcriatur; sivc per numeros, quam dtvinatoria. tradit algebra, sit divinatoria; sive per ignem, et menstral'"ten- ïD^i^strua, qua pcrgit chemica, eat tentabunda? Per tabunda. hsec igitur cum homo , naturam rerum vesdgabun-

duSy tandem animadverteret se eam nullo assequi pacto; quia intra se elementa, ex quibus res corn- Abstraciio P^sitœ existant, non hàbet; atque id fieri ex sua mentishumanae mentis brcvitatc , nam extra se habet omnia ; hoc viUo nata. gygg meutis vitium in utiles vertit usus, et abstrac- Abstractio tioue, quam dicuut, duo sibi confingit; punctum, scientiae huma- quod dcsiguari, et uuum, quod multiplicari posset Atqui utrumque fictum ; punctum enim , si désignes , punctum non est; unum, si muItipUces, non est amplius unum. Insuper pro suo jure sumpsit ab bis in inBnitum usque procedere, ita ut lineas in

nae maier.

SIVE METAPHYSICUS. 59 ««««.c rr

immensum ducerc , unum per mnuinera multipli-

care sibi liceret. Atque hoc pacto mundum quem- "<>"><> **^^

dam formarum , et numerum sibi coodidit , quem ^ °^'' "l""'

' '1 dum qoeindam

intra se universum complecteretur : et producendo, fonnarum et

vel decurtando y vel componeodo lineas; addendo, «"«neroram.

minuendo, vel compntando numéros infinita opéra

efficity quia iotra se infinita vera cognoscit. Neque Mathetisscien.

enim in solis problematibus , sed in theorematis ip- ii« operairix.

sis , quae vulgo sola contemplatione contenta esse

putantur, operatione opus est. Etenim dum mens

coJligît ejus veri elementa, quod contemplatur, fieri

non potest qnin faciat vera, quœ cognoscit* Porro Deas res ex

qoia physicos non potest res ex vero definire, hoc est ^*"* ****••'•

« . I «. g, Homo ddmit

reous suam cuique naturam addicere , et ex vero ta- ^^^^i^

cere; idenim fas Deiest, nefas homini; nominaipsa

définit, et ad Dei instar ex nulla re substrata, tanquam

ex nibilo res veluti créât, punctum , Uneam , superfi-

ciem : utpuncti nomine intelligat quîd , quod partes

non habeat ; appellatione lineae puncti excursum, sive

longîtudinem, latitudinisac profunditatis expertem ;

acceptione superficiei duarum diversarum linearum

in unnm punctum coitionem , sive latitudinem cum

longitndine, praecisa profunditate. Atque hoc pacto

quando ei negatum est elemeuta rerum tenere , ex

quibus res ipsae certo existant, elementa verborum

sibi oonfingit, ex quibus ideœ sine ulla controversia q^^^^q^^^

exdtentur. Et id quoque sapientes latinae linguae tioniseimmmû

autbores satis perspexerunt; cum Romanos ita lo- Lai>ni«idein.

cntos esse sciamus, ut quœsiionem nomînis^ et défi"

nitionù prcHniscue dicerent; et tune quœrere defini-

tionem putarent , cum quaerebant quid , verbo pro-

lato, in communi bominum mente excitaretur. Ex bis idem adenti»

vides idem hnmanœ scientias ac chemicœ evenisse : *»""»°* *^

... 1 chemiOB eve-

uti enim faaec, dum rei omnmo irrita) studet, prae- nît.

npoRioET 60 LIBER PRIMUS,

YEIIIT. $CIWT. . . .,. .

ter propositum humano genen utilissimain operariam artem, spargîricam peperit; ita dum humana curiositas verum natura ei negatum vestigat , duas çdenUae hn- scientias humanœ societati utilissimas genuit, arith- .y .J ^^ meticam et geometriam, atque ex nis progeniiit certiMims. mechanicam , omnium artimn hominum generi necessariarmn parentem. Cum igitur scientia humana nata sit ex mentis nostrae vitio, nempe summa ejus brevitate, qua extra res omnes est, et qua quae noscere afiFectat non contiuet ; et quia non continet y vera , quœ studet non operatur ; eae certissimœ sunt, quae origiuis vitium luunt , et operatione scien- Ea acienUa di- ^jgg cli vinse similes evadùnt , utpote in quibus verum

Tinar similis e- ^ « 1 •

vadit, in qua ®^ «ictum couvertantur. Atque ex his, quœ sunt

verum ei fac- hacteuus dissertata , omnino coUigere licet , veri

tum convcnun- cpiterimn ^c regulam ipsum esse fecisse : ac proinde

Veri critérium oostra clara, ac distincta mentis idea , nedum cete-

est idipsum fe- ^ym veroHim, sed mentis ipsius critérium esse non

"cm- scientia: P^^^^^' 4"*^ d\im SB meus coguoscit, uou fecit; et minus certc , quîa uou facit, uescit genus, seu modum, quo se quse ma^is in coguoscit. Cumque humaua scientia ab abstractione

materiaimmer- ... .^. . i*i*>

puntor ^^^' ^^"*^^ scientiae mmus certœ, prout ali» aius

magis in materia corpulenta immerguntur : uti minus certa mechanice quam geometria, et arithme» tica, quia considérât motum , sed machinarum ope : minus certa pbysice , quam mechanice ; quia mechanica contemplatur motum externum circumferentiarum ; physice internum centrorum : minus certa moralis quam physica, quia physica considérât motus internes corporum, qui sunt a natura, Meditata phy- 4^^ certa est; moralis scrutatur motus animorum, »ica ea proban- qui pcuitissimi suut, et Ut plurimum a hbidine, lur, quorum SI- ^^gg ^g^ lufinita, proveniunt. Atque indidem in

Bnle quod ope- ». 1.

rcnnr. physica ca meditata probantur , quarum simile quid

▼ertitar.

SIVE METAPHYSICUS. 61 »«o«.o »

▼BUT. scmiT.

operemur : et ideo prseclarissima habentur de rébus

naturalibus cogitata, et summa omnium consen-

sione excipiuntur, si iis expérimenta apponamus,

quibus quid naturse simile faciamus. Et , ut uno Vemm hama-

verbo absolvam , ita verum cum bono convertitur , °"" quando

j . cum bono con-

si quod verum cognoscitur , suum esse a mente habeat quoque a qua cognoscitur; et ita scientia bu* mana divinae sit imitatrix; qua Deus dum verum cognoscit, id ab setemo ad intra générât, in tempère ad extra &cit. Et veri critérium , quemadmodum apud Deum inter creandum est suis cogitatis bonitatem communicasse : Vidit Deus^ quod essent bona; ita apud homines sit comparatum, vera quœ cogDOScimus , eifecisse. Sed hœ res quo munition sita sint loco, sunt a dogmaticis, scepticisque viadicauda.

Sn.

De primo vero, quod Renatus Carthesius meditatur,

ISosirsB tempestatis dogmatici ante metaphysicam pro dubiis omnia vera habent non solum quae in agenda vita posita sunt, ut moralia et mechanica, sed et physica quoque, atque adeo mathematica; nam unam metaphysicam esse docent , quœ nobis indubium det verum, et ab eo, tanquam a fonte, secunda vera in alias scientias derivari : quod cum Dulla ceterarum demonstrent esse quae sunt, et eorum aliud esse mentem, aliud corpus; non sunt quicquam certse de subiectis, de quibus agunt. Metaphyâca Quare metaphysicam cetens scientiis propnos tun- ^^çj^^j ^ dos , cuique suum asserere existimant. Itaque ma- sent , coîquc gnus ejus meditator jubet , qui ejus sacris initiari *°"°'