‹ Étude critique des sources de l'histoire du pays de Liège au moyen âgeChapitre 311 sur 433 · CHAPITRE IX · texte numérisé non relu

CHAPITRE IX

Nous ne possédons aucun renseignement sur Pexistence du chroniqueur ('). Ciiapeaville le fail vivre jusqu'au milieu du XIV siècle (^). D'après le Père Bucliier, il aurait écrit sa chronique vers 1378, Celte date est probablement un peu tardive. Le dernier extrait qui nous est cité sous le nom de l'auteur, ne descend pas au delà de 1337; mais nous estimons que le récit

nisi tantummodo propria nomina et diem obitus eorum scripsisset, se excusât dicens : Quot autem annis suis ecciesiis hii presules prefuerint, vel sub quibus imperatoribus vel ponlificibus Ronianorum floruerint, minime legimus, quia propter persccutiones factas in Christianos, vel scriptoruni negligenliam, gesla ipsorum sunt tradita oblivioni. Nos autem Joannes aliter sentimus prout legimus, scilicet quod, seviente undique persecutione in Christianos per reliquas partes Galliae, pax tranquilla regnabat in civitate Tungrensi et ejus diocesi. Sed et vera Christianitas et fides catholica, amor Dei, devotio, ac religio a B. Materno usque ad mortem B. Servatii de die in diem ila crevit quod, Spiritu sancto dante, insurrexerunt in dicta urbe 72 congregationes prout credimus reiigionum aut ordinum seu ecclesiarum sive fidelium christianorum Deo famulantium. Et cum pax his temporibus in dicta urbe ac tanta religio regnaret, minime est credendum quod scriptores neglexerunt scribere gesta pontificum, distinctiones dictarum congregalionum, nobilitatem dictae urbis et acta patriae ac civium. Sed magis est credendum quod in destructione dictae urbis fuerunt deperditi et combusti quamplurimi libri, et in his gesta pontificum. Ideo Harigerus illud parum quod invenit de dictis episcopis scripsit. Nos quidem Joannes in quibusdam antiquissimis chronicis satis auctenticis, ubi a principio mundi usque ad Fredericum secundum imperalorem satis lucide tempora principum, regum, imperatorum et quamplurium episcoporum tam romanorum quam aliorum sunt inscripta, invenimus sub incarnatione Domini inthronizationes singulorum nostrorum episcoporum a B. Materno usque ad Henricum tertium, et quoi annos unusquisque suae praesedit ecclesiae. Et ideo illa que de predictis episcopis in libre Harigeri scripsimus illic accepimus, nec legimus Tungrenses nec ejus diocesim aliquam perseculionem passos a B. Materno usque ad tempora Marciani imperatoris, cujus imperii anno 5, qui erat annus incarnationis Christi 457, sepluagesimus vero post mortem B. Servatii, fuit civilas Tungrensis cum tota gente ab Hunis deleta propter peccata eorum, quia in sanctum Dei Servatium crudeliter peccaverunt. Timoré autem perseculionum cum per plures civitates et castella Galliae Christiani reliquissent tidem calholicam, nostri prenominati episcopi, prout legimus, vacabant predicationi; hoc générale habemus de illis, sed illud minimum quod de singulis speciatim invenimus vobis scripsimus ».

(1) Gomme la cure de Warnant, incorporée à l'abbaye de FioreflTe, était desservie habituellement par des Prémontrés (Daris, Hist. de Liège pendant les Xlll' et XIV'' siècles, p. 5H), plusieurs auteurs, notamment Swertius, Valère André, Nélis {suprac,), Leiong {Bibliotli. hist. de la France, n" 8695), Villenfagne ont cru que Jean le Prêtre appartenait à la famille norbertine; mais on ne trouve son nom renseigné nulle part parmi les écrivains de FlorefFe.

(2) Chapeaville, t. II, pp. 274-275. Cf. Incunabula ecclesiae Hoiensis.

s'étendait jusqu'en 1346, peut-être même jusqu'à la fin du règne d'Engelbert de la Marck (').

D'après la copie de Sanderus, l'œuvre personnelle de Jean de Warnant ne commençait qu'au règne de Henri de Gueldre (""). Dans la première partie de l'ouvrage, il se bornait à ajouter au livre de Heriger, in libro Hariffcri, des complémenls puisés à diverses sources, en partie fabuleuses. La chronique débutait par un prologue attribué à Heriger et que nous ne lisons pas ailleurs (^). Jean de Warnant prétendait avoir utilisé d'anciennes chroniques, allant du commencement du monde jusqu'au règne de

(1) Cliapeaville dit à l'année 1336 : « Hactenus Joannes Presbyter qui a me amplius non citabitur, quia codex manuscriptus prae nimia vetustate legi amplius non posset (t. II, p. 438) ». Jean de Warnant allait donc plus loin ; mais comme le chroniqueur de 1402 ne semble pas non plus l'utiliser au delà de 1337, après l'avoir employé presque exclusivement jusqu'à cette année, il y aurait lieu de croire, à première vue, que le récit de Warnant n'a guère dépassé cette date. Swertius, Valère André, Abry, qui ont encore connu des manuscrits de la chronique, la font aller jusqu'en 1340. Lefort dit qu'elle allait jusqu'à Engelbert de la Marck, date fournie aussi par le manuscrit n° 9841 ; ces indications prises à la lettre étendraient le récit de Warnant jusqu'en 1343. Jean d'Outremeuse (t. VI, p. 037) le fait aller jusqu'en 1347. Wohlwill (voir p. 517) croit en reconnaître des dérivations jusqu'à l'année 1350. Nous pensons en avoir trouvé jusqu'en 1346 (voir §§ 14, 16) et même au delà (voir chap. X, § 8).

(2) « Joannes presbiter, investitus Sancti Joannis de Warnans, scripsit vitas episcoporum, incipientes ab Henrico de Geldria, Robcrti successore, usque ad Engelbertum de Marcka, qui et toli operi interseruit ponlifices et imperatorcs romanos, quos consulto omisi tum brevitatis causa, tum quod in ratione temporum non concordent. » Manuscrit de Theux, fol. 1 v°.

(3) « Libeh primus per Harigerum abbatrm Lobiensem. Prologus Harigeri abbatis. Cum a Domino Francone a nostro cenobio Lobiensi accito et ordinato sedi Leodiensi episcopo nono usque ad Nothgerum ejusdem sedis Leodiensis episcopum decimum septimum quisque episcopus dicti cenobii abbas esset, dictus Nothgerus eidem cenobio alterum abbalem instituit, quia visum erat ei quod episcopalis sollicitude quae debelur pluribus, non satis expedila esset ad visitandos monachos in quotidianis opportunitatibus. Quibus de causis predictis, postmodum ego Harigerus factus abbas Lobiensis cum ferventi desiderio episcopos Leodienses diligerem, ad exaltalionem et honorem ipsorum, et ecciesiae Leodiensis, gesta episcoporum conscripsi, tractans tantummodo de XXVII episcopis, ex quibus B. Matcrnus primus Tungrensis episcopus fecit exordium, et S. Remaclus XVII sedis Trajectensis episcopus fuit uUimus, et finis mei tractatus. Ex quibus confeci unum librum qui dicilur primus liber gestorum nostrorum pontificum, quia de ipsis primus scribere inchoavi, sic dicens. » Manuscrit de Thedx, fol. 2.

Page 1