CONFIRMATION PAR LOUIS VI DU DROIT DE VOIRIE DE L'ÉVÊQUE

DE PARIS

Preceptum Ludovici régis de oicUura et hominibus Parisiensis episcopi (*).

In nomine sancte et individus Trinitatis. Quoniam immensis adversitatum procellis, multimodis exactionum gèneribus, sancta Dei J^cclesia fréquenter concutitur, nos quidem specialiter, quos Deus aliis voluit preesse et prodesse, ipsis nos periculis opponere debemus, ut quod aut negligentia omissum, aut inordinate presumptum fuerit in meliorem statum^ Deo juvante, reformantes^ Çcclesiam Dei ex tantis curarum fluctibus ad tranquillitatis portum vaîeamus perducere, et servitio Deiy oui servire regnare est,'liberam et quietam omnino efficere. — Volumus [itaque viaturam quandam a Parisiensibus episcopis antiquitus possessam^ sed nostris temporibus a quibusdam temere usurpatam, presenti scripto determinare, et certis eam limitibus ac terminis distinguerez ut jus suum ex integro Parisiensis obtineat ecclesia ac de cetero totius altercationis sopiatur molestia. — Terra igitur illa qu§ incipit a porta claustri béate Marie, ai> illa scilicet porta que proocima est domibus Stephani archidiaconi, illa, inquam, terra a sinistro existens latere, sicut publica distinguit via, usque ad domum Ansoldi, et ab illo domo lineatim usque ad

(*) € Exemplar viarie episcopi jiucta claustrum canonicorum, » (B.)

caput çcclesie saneti Cristofori, et a capite illo usque ad muros veteris çcclesiç saneti Stephani, tota, inquam, terra illa cum edificiis suis, quemadmodum a predicta circumcingitur et clavditur via, undique usque ad muros claustri béate Mari§, suh potestate Parisiensis episcopi, et in viatura tantummodo illius jure antiquitatis existit; ita scilicet quod, si aliquis in tota terra illa quicquam forisfecerit quod ad viaturam pertineat, remota omnino régis potestate, episcopo tantum aut his qui per episcopum tenent, débet emendari ad removendum etiam totius ambiguitatis scrupulum, consuetudines viarum, que in predicta terra continentur, distincte et aperte volumus explanare, ut, cognita veritate, quasi quodam rationis freno usurpantium violentia refrenetur. In omnibus ergo viis illis, quç sunt intra supradictam terram, si quis viaturam infregerit, nulli dubium est ad solum episcopum pertinere. Banleugam vero, tam in viis quam in predicta terra, si quis infregeritj quamvis tam ad regem quam ad episcopum forisfactura illa pertineat, tamen, si régi causam illam audire placuerit, et episcopo m^ndaverit, episcopuSy audito régis mandalo, placitum illud ante regem convocabit, ibique, rege présente, causa illa tractabitur; rege vero absente, coram episcopo diffiniefur. Sciendum autem est quia spatium illudy quod est infra portas veteris ecclesie, sicut totus interior murorum ambitus continet, sub jure est episcopi, quemadmodum nova qcclesia, régis potestate omnino exclusa. Spatium vero illud quod est a capite fracti mûri veteris ecclesie usque ad Sequanam, transeundo scilicet ante curiam episcopi, hinc et inde, sub viatura est ejusdem episcopi. Banleuga vero, ad similitudinem supradicte terre, ante regem et episcopum tra^ tari débet et emendari. Notandum quidem est quia spatium istud et predicta terra illam hàbent banleuge consuetudinem, que est in burgo Saneti Germani, qui ad episcopum pertinet.

A. Original scellé du sceau plaqué, aux Arch. nat. K. 21, n» 7«.

B. Copie contemporaine, aux Arch. nat. K. 21, n9 T*.

G. Copie du xii® siècle, aux Arch. nat. LL. 177 (Livre noir de Notre" Dame, p. 45).

D. Copie du xiii« siècle, aux Arch. nat, LL. 175 (Grand Pastoral de

Noire-Dame)^ p. 5é9,

E. Copie du xiiio siècle, aux Arch. nat. LL. 176 (Petit Pastoral de

Notre-Dame), p. 63.

{Cartulaire général de Paris , publié par R. de Las-

teyrie, t. I, p. 178 ; — Cf. Cartuh de V Église Notre-Dame de Paris, p. Guérard, 1. 1, p. 252-253.)

li23| après le 3 août. — Paris.

DIPLOME DE LOUIS VI, AUTORISAlfT LE CHAPITRE DE NOTRE-DAME A PRÉLEVER ANNUELLEMENT UNE SOMME DE DIX LIVRES SUR LES REVENUS DE L'ÉVÉCHË POUR SUBVENIR A LA COUVERTURE DE LA CATHÉDRALE.

Preceptum cooperture ecclesie Béate Marie.

In nomine sanct^ et individue Trinitatis. Justitie et rationi conffruere plane et evidenter agnoscitur quod ea quç ecclesiis Dei, caritatis gratia, conferuntur in earum necessitatihus, ut dignum est expendantur, quia quasi crudéle et inhonestum videtur quod ea, que illis data sunt, in usibus ipsarum necessariis eisdem svi)tra[h]antur ; quod si quidem regum precipue et prindpum offitio incumbere depréhenditur , ut ecclesie Dei ab ipsorum sollicitudine in hoc provideatur. Ego igitur Ludovicus, Dei gratia, Francorum rex, hac ratione ammonitus, notum fieri volo cunctis fidelibus, tant futuris quam et instantibvs, quod Berneras, Béate Mariç Parisiensis gcclesie decanus, et capituli ejusdem ecclesiq conventus universus, dum in manu nostra Parisiensis episcopatu^ benefitia teneremus, a majestate nostra humiliter petierunt, ut, super ecclesiam sanctissime

D$i genUricis miMric&rdia moti^ de rebu^ epmopàlihus alU quideidem ecclesiq, unde in perpetuum cooperiri posset, jure perpétua et annis singulis habendum donaremus. Nos autem, digni et humili eorum petitioni condescendentes, regia actoritate no^ra statuimus et precipimus ut, ad eandem ecclesiam cooperiendam, decem libre^ de redditu altaris in octavis EdUAi annuatim sumantur. Et si ad hoc altaris redditus non sufficerit, ille decem nummorum libre de cereis, qui in Purificor tione sancte Marie^ a casatis redduntur, adplenum suppleantur, etposite in cu^todiacapiceriiet unius ejusdeme(>clesie canonici, quem decanus et capiluli conventus ad hoc elegerint, solwmmodo in essillis et clavis et tegulis penitus expendantur, et ubi et quomodo expense fuerint, decano et capitulo àb earum custodibus computdbitur. Trabes autem et tigni, immo omnia alia ecclesie necessaria ab episcopo qcclesiq ministrentur .

Quodj ne valeat oblivione deleri, scripto commendavimus, et, ne possit a posteris infirmari, sigilli nostri actoritate et nominis nostri karantere sûbterflrmavim'us. \ ^^

Actum Parisiuspublice, annô Incamati Verbi HtC^XX^nV, regni nostri X" VP, astantibus in palatio nostro quorum nomina subtitulata sunt et signa. Signum Stephani dapiferi. S. Gisleberti buticularii. S. Hugonis constabularii. S. Alberici chamerarii.

Dataper manum Stephani canc^Uam (monogramme).

fostei

Houri

|vod<

A. Original, ayec traces de sceau placpié, aux Arch. nat., K^ 22, n^ 2.

B. Copie du zni« siècle, aux Arch. nat., LL. 177 (lÀvre noir de Notr^-

Dame), p. 173.

G. Copie du xin* siècle, aux Arch. nat., LL. 175 (Grand Pastoral de

Notre-Dame], p. 588. jP^fej

D. Copie du xin« siècle, anx Arch. nat., LL. 176 (Pe^ Pastoral de m^

Notre-Dame), p. 85. j^^

Al (Cartulaire général de Paris , 1. 1*', p. 218 ; cf. CartuL },^

de l'Église Notre-Dame, publ. p. Guérard, 1. 1, p. 266.) ^

Vmp III

Wtt£:

for.

1463, 24 mars — il avril 4164. — Paris.

DON PAR LE CHAPITRE DE PARIS A HENRI LIONEL ET A SA FEMME, DE DEUX MAISONS EN ÉCHANGE DE CELLE QU'iLS LUI AVAIENT ilm CÉDÉE POUR l'ouverture d'une rue en face du PARVIS