XX VIII
Enquête sur les droits et devoirs du sénéchal féodé de la vicomté de Rohan.
1258, 25 mars.
Publié par D. Morice, Preuves, I, col. 968-970, d’après Titre de Kercado.
Universis ad quos præsentes litteræ pervenerint, Alanus Vicecomes de Rohan, miles, salutem in Domino. Noverit universitas
— vestra quod nos fecimus inquisitionem per legitimum testimo-
nium patriæ nostræ de drecturis Oliverii Senescali Vicecomitatus de Rohan, militis, quas debet habere in perpetuum in terra nostra Vicecomitatus, et sui hæredes post ipsum ratione suæ senescalliæ. Primo quando Vicecomitissa uxor nostra venit et intrat primo Vicecomitatum de Rohan, dictus Oliverius et sui post ipsum possunt habere, et debent, omnem Robam quam secum affert, videlicet circa caput et corpus suum usque ad camisiam, et palafredum super quo Vicecomitissa sedebit cum omni suo harnesio. Item quando nos tenemus et tenebimus curiam nostram in domo nostra ad-festa annualia, serviens noster qui serviet in domo de cibis, debet venire ad senestallum, si præsens erit in dicta curia, et debet ei dicere quod faciat tabulas sederi. Et si dictus Oliverius tardabat hoc facere tunc servientes domus nostræ debent illud facere sine aliqua occasione. Item dictus Oliverius potest et debet servire de nanducatu videlicet, de primo misso et de aliis si voluerit. Item de omnibus bestiis quæ venient ad curiam nostram ad festa annualia cum choriis, dictus Oliverius potest et debet habere chorios et eos vendere, et dictus Oliverius debet habere medietatem illorum et Vicecomitissa uxor nostra debet habere aliam. Item nos nec nostri possumus nec debemus habere interra
, nostra Vicecomitatus allocatum qui placitos teneat præter unum,
et quando nobis placuerit nos dictum allocatum amovere poterimus et ponere alium. Et dictus Oliverius debet facere præcepta
nostra et præcepta nostri allocati. Et si allocatus noster, qualis fuerit, morabatur ad tenendum placitos nostros ad diem placitorum, donec meridies transiretur, et dictus allocatus dictos placitos non demandaret, tunc dictus Oliverius vel ejus allocatus ultra potest et debet placitos nostros coram seipso tenere. Item dictus Oliverius debet facere omnes prisas et omnes citationes mandato nostri vel nostri allocati : el si aliqui fuerint in terra nostra Præpositi feodati, tamen dictus Oliverius debet eisdem præcepta facere, et illi præpositi debent facere præcepta dicti Oliverii mandato nostri vel nostri allocali. Item prisator qui faciet prisias judicatas vel concessas prædicto Oliverio mandato nostri vel nostri allocati debet habere suum prisium, sicut consuetum est in Vicecomitatu de Rohan tempore antecessorum nostrorum quod debet habere. Item dictus Oliverius et sui post ipsum, debet capere in omnibus dominiis Vicecomitatus, unum crublum avenæ amusuratum ex voluntate nostra et etiam dicti Oliverii videlicet in illis locis, in quibus capimus et capere solemus, et in illis quibus est dictus Oliverius feodatus, et in omnibus dominiis, quibus Vicecomites antecessores nostri fecerunt tempore quo vivebant, et in illis quæ faciemus in perpetuum, dictus Oliverius et sui post ipsum debet capere annuatim unum crublum avenæ, prout superius est expressum. Item illi qui affirmabunt firmas totas nostras Vicecomitatus, et qui assedebunt nostras talias, debent mandare dicto Oliverio vel ejus allocato, quod veniant ad firmas et talias assedendas; et si dictus Oliverius vel ejus allocatus deficerent, tunc nostri servientes possunt et debent sine occasione ulterius talias assedere, et firmas etiam affirmare. Et dictus Oliverius debet habere et capere in omnibus firmis et taliis de quibuscunque viginti solidis duodecim denarios pro suo servicio, et quando quindecim dies transiti fuerint post hujusmodi affirmationem et asseditionem, tunc dictus Oliverius vel ejus allocatus debet et potest capere vadia competentia pro suo servicio firmarum et taliarum, et ea vendere, nisi de suo servicio pagaretur. Item in omnibus finiis quæ fient a nobis, dictus Oliverius debet capere et habere suum servicium, scilicet de quibuscunque viginti solidis duodecim denarios : tamen exceptis finiis emendarum et de omnibus auxiliis quæ habebimus de dominiis nostris, excepto gentili feodo, dictus Oliverius debet habere de quibuscunque viginti solidis duodecim denarios, et quando quindecim dies transiti fuerint post hujusmodi asseditionem auxiliorum et finium, et quod fines et auxilia assinentur, tunc dictus Oliverius, vel ejus alloca-
tus debent et possunt capere vadia competentia pro suo servitio finium et auxiliorum, et ea vendere, nisi dictus Oliverius de suo servitio pagarelur. Hæc autem omnia jura ista volumus et concedimus, quod dictus Oliverius et sui post ipsum hæredes habeant in perpetuum jure hæreditario possidenda et tenenda a nobis et nostris hæredibus libere et quiete. Et dictus Oliverius et sui post ipsum non possunt aliquid à nobis et a nostris petere racione suæ senescalliæ præter ista. In cujus rei testimonium et munimen præsentes litteras sigillo nostro dicto Oliverio dedimus sigillatas. Datum anno Domini 1258, die lunæ post Resurrectionem Domini.
Par copie référant l'original estre scellé en lacs de soye et de fil d’or, sur cire verte: Titre de Kercado
Extraits d'un compte de la recette ducale de Bretagne.
Publié par A. de la Borderie, Recueil d'actes inédits des dues et princes de Bretagne, n° CXXX VI, p. 216-225, d'après une pièce de sa collection.
… © Dictis die et loco computavit Petrus Billouardi de vinis emptis apud Venet” in augusto... domino Herveo Leonensi III lib. € De senescallo Trecorensi IIS L. lib, € De senescallo Leonensi -LXIX lib, € De senescallo de Broerec... VPX XVI lib. € Summa recepte IXS V lib. € Misia sua. Pro VP® VI doliis vini IX LXX VII lib. X sol, {Item m.. vina, LXII lib. X sol. € Totalis summa misie M. XL. lib. Et ita debuit ei dominus Comes VIZ® XV lib. 1,
… © Dictis die et loco, computavit Oliverius de Ploemergat, senescallus Cornubie. Recepta sua de Castro Lini : redditus summa, VI% VIII lib. XIX s. VI d.; (explecta) de Castro Lini, summa XXVI lib, € Totalis summa de Castro Lini, VIP® XIII lib. XIX s. VI d. € Recepta de Kempercorentin : redditus summa LXXVII s. € Explecta, summa XXIII lib. XV s. € Totalis summa de Kempercorentin XXVII lib. XII s. € Recepta de Foenant, de arreragiis census, XX s. € Explecta LXX s. € Summa III lib. X s. € Recepta de Conc et Rosperden : reddilus summa, CXI lib. IX s. VI d. € Explecta, IX lib. XIX s. VI d. € Totalis st de Conce et Rosperden, VI I lib. IX s. € Totalis saumma ballive IIS VIII lib. X s. VI d. € Recepta de extra ballivam de blado vendito de terguisiaez de Castro Lini OX s. €... Bizan LX lib. € De siccariis Cornubie XITIP® XV lib. € De blado vendito apud Elgent CII s. 4 De cordis et ancoribus galer.… de terra Senquerni, XX lib. 4 Totalis saumma de extra ballivam XIX*X* VIII lib. XIII s. € Totalis st istarum receptarum VIS IIIP% XVII lib. II s. VI d. € Misia.. [IS XXVI lib. XIII s. X d. per lilteras. Item in parvis misiis VIIP® II lib. Is. VI d. € Totalis st misie, V IHIPY VIII lib. XVIS. (HI d. Ita debuit) GVII lib. VII s. VI d. {Item debuit
4. Les mots et les chiffres en italiques sont bittés dans l'original,
pro Fexant VII lib. XVIII s. € pro Alano Urvoez, XIX lib. € Digloerec XI lib. € Pro LVI sigillis apud Kempercorentin IHIP* HI lib. € Pro Guidomaro Leon’ XV lib. Pro filio Guillelmi de Ponte L. lib. € Pro filio Teingnos III lib. €... VIlib. X s. € Petrus Alani Guidomari C lib. € Totalis summa debiti, quam dictus senescallus debet domino Comiti, IIS V lib. XV s. VI d. Et est pagatum usque ad Decollationem beati Johannis ultimo preteritam.
€ Dictis die et loco, computavit Henricus Roberti senescallus de Pocher. Recepta sua. Redditus summa de Pocher, IX*X* X lib. X s. { Explecta de Pocher, (LX VIII lib.) { Totalis saumma de Pocher, XIPÆ XVIII lib. X s. { Recepta de Kemperelé. Redditus summa, XXXIX lib. X s. VI d. { Explecta de Kemperelé, sa XX VII lib. XIII s. III d. { Totalis sa de Kemperelé LXVIL lib. III s. IX d. { Recepta de Castro Novo. Redditus summa, LXX VII lib. { Explecta de Castro Novo, (XIII lib. XII s. VI d.). { Totalis summa de Castro Novo, IITFX XI lib. XII s. VI d.4 Totalis summa ballive, III XVII lib. VI s. III d. { Recepta de extra ballivam.….. XX lib. { De Petro de Kaergroes VI lib. { De ballio Tang’ Gros Cs. { De Henrico Topin XVIII s. { De frumento terguisiaez (de Castro) Novo, VII lib. { De Henrico Roberti de firmis de Kempercorentin de medieta firme de termino transacto ad Magdalenam XLV (II lib. VI s. VIIII d.).…. Dronioci XXXVI s.{ IIIX X lib. XIIII s. et de veteri arresto IIII** IIIT lib. VIF s. { Totalis sa recepte de novo et veteri (V£ IIIIX XII lib.) VII s. { Misia sua, sa IIIIS XV lib. Et ita debuit VII XVII lib. VII s. { Item debuit pro Cador VII lib. XVIII s. { Pro Guillelmo.…. firmarii de Castro Novo XX VIII lib. { Relicta Morvani de Menez, LX lib. { Nuz de Haia, LXXIIII lib. Dominus... C et L lib. { Totalis summa istarum receptarum, Z{IS JIIP® XVII lib. V s., quam summam totam debet, et LXTSs. pro litteris firme de Gorvrein.
…. [Die Martis in Exaltacione Sancte Crucis, apud Karnoet].. computavit Guillelmus senescallus Ruiensis. Recepta sua : de censu d’Ardon XL lib. { de Benence XXXV s. { De pastu comitis (XVI) lib. De explectis Ruien’ XVI lib. { Sa istarum receptarum, LXXIIII lib. XV s. Et de veteri aresto, XIX lib. Vs. # Totalis s4 recepte (de) novo et veteri, [IT** XIII lib. { Misia dicti Guillelmi, XXXIHIII lib. IL s., computatis X lib. ibidem pagatis domino Durando, et ita debuit ZZX lib. XVII s. (Et ad) istum compotum solvit XL s. per magistrum Lanbertum. [tem debet pro Guidomaro Aurig” XIII lib. de uno dolio vini. Et pro... lipir' XXVI lib. de VInO...
Accord entre le vicomte'de Rohan et le sénéchal de Ploermel.
1267, février.
Publié par D. Morice, Preuves, I, col. 1011 d’après Titre de Blain.
Universis presentes litteras inspecturis vel audituris, Gaufridus de Bistin, miles, senescallus de Ploarmel, salutem in Domino. Cum Henricus de Quenescan, miles, deberet nobili viro J, Duci Britanniæ novem viginti libras monetæ currentis super omnia bona dicti Henrici, quæ idem Henricus obligaverat dicto Duci pro dicta summa pecuniæ solvenda eidem Duci, prout apparebat per litteras dicti Henrici sigillo suo sigillatas, et nos peteremus a nobiii viro Vicecomite de Rohan, qui terram dicti Henrici tenebat in manu sua pro suis redeventiis et debitis, ut dicebat, quod nobis loco dicti Ducis, solveret dictam summam pecuniæ : postea vero fuit judicatum, judicio curiæ nostræ mediante, quod idem Vicecomes nobis solveret summam pecuniæ supradictam super bona dicti Henrici, et quod nos traderemus dicto Vicecomiti quindecim libratas annui redditus de terra Henrici legitime assignandas pro dicta summa pecuniæ et pro vendis Vicecomitis superius nominati; quas quindecim libratas annui redditus non tenemur garentizare dicto Vicecomiti in quodcumque jus dictabit. In cujus rei testimonium nos dedimus dicto Vicecomiti presentes litteras sigillo nostro sigillatas, salvo jure et dominio Domini Comitis Britanniæ, Datum mense februario, anno Domini MCCLX VII. Valete.
Consentement donné par Brient Le Beuf à un appointement
entre le seigneur de Rais et Guillon Le Roy fait devant le sénéchal de Nantes.
1267 (n.s.), 27 février.
Cartulaire des Sires de Rays, éd. Blanchard, n° IV, £. Z, D 3-4,
A sage homme, à dum ‘ Rialain du Temple, seneschal de Nan-
tes, et à ses alouez, Brient le Beuf, chevalier, et Bellassez, sa femme, salut en Nostre Seigneur. Sachez que nous avon ferme et
estable ce que noble homme Girart Chaboz, valet, seigneur de Rays, a fait ou fera encontre Guillon Le Roy ou encontre tous les quer{ans|, des masures et des autres choses des quelles il à esmeu content par devant vous ou entent à esmouvoir : c’est assavoir de ce qu’il dira ou a dit que lui apartient en la paroisse de Coiron, hors ce que me fut assegné en mariage et avon esté en saësine par celle mesme raison; et sila chose nous apartient en rien, de tant comme elle nous apartient hors nostre mariage, nous voulon ce que il en sera, porte fin de tant comme à nous apartient. Et ce nous vous faisons savoir par cestes présentes, seellées du seel ma femme et de nostre contre seel, pour ce que je n’avoie mon grant seel. Ce fu fait au dimanche avant les Cendres, l’an de Nostre Seigneur mil ij° LX° V}j°.
4. « Sic; dum est manifestement un titre honorifique. Plus loin, en effet (n° exiv), nous trouverons : don Rialan du Temple. Cf. au n° Liv la formule £ « A pourveable homme et saige, à sire Denis de Parée, baïillif de Touraine. » (Note de l’éditeur).