CONFIRMÉE PAR BOÉMOND III, PRINCE D'ANTIOCHE

In nomme Sancte et individue Trinitatis Patris et Filii et Spiritus Sancti. Amen.

Cnin omnia nostra, si perlée ti esse velimus, vendere et dare pàuperibus jubeamur, illa equiclem apud Deum grata et accepta est elemosina que illis impenditur qui eommuni omnium utilitati pia devocione providere non desinunt et se in obsequium et suslentamentuin pauperum Ghristi tola animi et corporis intentione dederunt; iude es! quod ego Boamundus, Dei gratia princeps Antiochenus, Raimundi principis bone memorie filins, notum tîeri volo lam presentibus quam l'uturis quod Bertrandus Margati dominus, domini Rainaudi Masoerii bone memorie filins, cum videret quod castcllum Margati prout opus esset

Ghristianitati pre ni Huis expensis et nimia infidelium vicinitate tenere non posset, cœlitus ut credimus inspiratus et discreto habito consilio, assensu etiam et concessione inea, consilio etiam domini Aimerici venerabilis Anliochie patriarche, assensu et concessione domine Sibille, egregie Antiochie principesse, cl (iliorum ineorum Raimundi et Boamundi iani militum, consilio etiam, assensu et voluntate domini Raimundi egregii comitis Tripolis et domini Anterii venerabilis Valenie episcopi, et aliorum quamplurium clericorum, militum et burgensium . ob redemptionem anime sue et parentum et antecessorum suorum, donavit in elemosinam, concessit et tradidit sacri domui Hospitalis el capitulo et fratribus eiusdem domus tam presentibus quam futuris,per manum fratris Rogerii de Molins, venerabilis eiusdem domus magistri, cl aliorum quamplurium fratrum ibidem assistentium, civitatemValcnie cl castellum Margati eu m omnibus casalibus et divisis et pertinentes suis planis et montanis, cultis et incultis, nemoribus, flumiuibus, piscariis terra et mari et portubus, cura omnibus juribus suis, cum militibus et hominibus et universis villanis ad feodum pertinentibus, et castellum Brahim cum omnibus pertinentiis suis et omnia alia tenemcnla quecumque de iure in principatu meo habebat aut habere debebat , prout ipse Bertrandus et pater suus Rainaldus et antecessores sui l>lcnius cl commodius et integrius de iure suo tenuerant vel tenere < Ici) ueran t, omnia equidem ista donavit in elemosinam prefatus Bertrandus assensu meo et consilio domini patriarche, assensu etiam et concessione domine Sibille uxoris mee et filiorum meorum Raimundi etBoamundi, consilio etiam, assensu et voluntate domini Tripolis comitis cl domini Valeniani episcopi et aliorum presbiterorum , ut dictum esl , sacre domui Hospitalis ad ususpauperum Christi el fratrum, plene, libère, intègre, quiète, absque calumnia et conlradictione habenda, Icncnda, ulenda et iure perpetuo possidenda et prout voîuerint dispo-

DES CROISÉS EN SI RIE. ûïl

nenda. Màgister vero venerabilis domus Hospitalis communi assensu capituli et fratrum dédit Duo Bertrando, ob devotionem et liberalitatem quam erga domum exibuit, duo millia et ducentos bisantios sarracenatos l singulis annis, sicut in privilegio quod dominus Bertrandus eis super predic ta donatione fieri fecit continetur, quod etiam meo privilegio interferi iussi ut et res maius haberet robur et nulla super lus amplius controversia oriretur. Est autem privilegium domini Bertrandi Ituiusmodi. Vêtus sane precedentium exigitusus et mos sequenlinin virorum exposcit antiquitus ut quod iugiter durabile lieii volurnus litterarum titulis commendemus. Notificetur igitur omnibus Christicolis tam presentibus quam futuris per hec presentia scripta, per subscriptorum virorum testimonia, quod ego Bertrandus Margati dominus, bone memorie domini Rainaldi quondam eiusdem castelli domini filius, considerans pietatem et devotionem quam sancta domus Hospitalis Hierosolimitani erga universos Christi fidèles incessanter atque laudabiliter exhibe!, voluntate et assensu domini mei Boamundi magnifici principis Antiochie, necnon consilio et nutu domini Rainïundi illustris comitis Tripolis, monitu pariter et alTectu domine Bermunde, karissime uxoris mee, annuente et instigante ad ipsum domino Anterio Valenie venerabiie episcopo . laudantibus et assentientibus omnibus hominibus meis tam militibus quam burgensibus, dono, trado etspontanea mea voluntate concedo Deo et gloriose Dei Genitrici Marie el

Les besants désignés ici sous le nom de frappés dans l'une de ces villes, n'étaienl

sarracinois paraissent devoir être considé- qu'une imitation à un titre un peu inférieur

rés comme des monnaies d'or frappées par à celui des besants sarrasins. Comme j'ai

les princes musulmans et qui avaient cours eu l'occasion de le dire dans l'introduction

dans les principautés chrétiennes; la valeur de ce livre, ces monnaies portent des lé-

du besant sarracinois est d'environ 12 lr. gendes chrétiennes écrites en caractères

île notre monnaie. arabes avec la croix dans le champ, ainsi

Les besants dits au type de Tripoli, de que l'initiale du prince sous le règne duquel

Tyr ou d'Acre, suivant qu'ils avaient été elles étaient frappées.

258 M0N1 MENTS DE I. ARCHITECTURE MILI I \ll!l.

Sancto Joanni Baptiste, ad sustentationem pauperum Gliristi in eadetn sancta domo Hospitalis Hierosolimitani quiescentium , in manibu s domini Rogerii de Molins eiusdem domus venerabilis uaagistri successorumque suorum atque eiusdem Hospitalis fratrum ta m presentium quam luturorum, castrum quod dicitur Margal cum omnibus iuribus, pertinentiis et acquisitionibus suis, et quicquid egoautpater meus vel aliqui predecessorum meorum in ipso eastro nul ni pertinentiis eius intus et extra plenius, commodius et quietius tenuerunt, habuerunl el possederunl , et alibi ubicumque habebant terras nominatas el non uominatas vel habere debebant, totum eidem sancte domui Hospitalise! lam dicto domino Rogerio eiusdem venerabili magistro Iratribusqui mus universis, lam libère, tam quiète quam liberius et quietius absque oiiiin exactione aliqua res al» aliquibus potesl teneri cl possideri iun hereditario , iu perpetuam elemosinam habendum el possidendum concedo el m plenariam possessionem mitto,ita ut fratres Hospitalis amod< el deinceps rerum omnium predictarum dominium cum usuiVuctibus, emolumentis et proventibus universis habeant, teneanl ri m perpe- Iiiiiiii possideant. Hr<- itaque omnia ul predictum esl iam dicto magistro eiusdemque sùccessoribus et fratribus universis tali modo el tenore interposito concedo, quatenus singulis annis duo millia ducenti bisantii saracenati per manum castellani de Grato in civitate Tripolis, quatuor anin temporibus, milii heredibusque nieis de me el uxore mea domina

Bermunda vel alia nnlu légitima desponsata genitis reddantur. Vide-

lice! iu Pascha Domini quinginti quinquaginta bisantii : m lestivitate Sancti Joannis Baptiste, videlicel in Nativitate, tôtidem el totidem m Exaltatione Sancte Crucis, m Natali vero Domini lot idem. Si vero absque lierede vel heredibusde nobis procreatis medecedere, et uxorem meam dominam Bermundam seu aliam indu légitime desponsatam superstiirin remanere contigerit, de predictis duobus millibus bisantiis prefate

axori mee Bermunde vel alii mee légitime sponse quod vixerit, pro dote et sponsaliciis suis, mille ducenti bisantii annuatim persolvantur et residuos mille absque omni inquietatione vel alicuius vexatione domus Hospitalis pro elemosina sibi retineat; verunitamen si uxor mea et heredes de me et ipsa geniti post obitum meum superstites remanserint, predicti bisantii sic diyidenturut uxori mee, pro dote et sponsaliciis suis, mille centum bisantii in vita sua et heredibus mille centum reddantur. Si vero post mortem utriusque nostrorum, videlicetet uxoris mee domine Bermunde vel alterius milii légitime desponsate, hères vel heredes superstites fuerint, omnes predicti bisantii, scilicet dm» millia biscenti bisantii, legitimo seu legitimis nostrorum heredibus persolvantur. Preterea, si heredes mei sine heredibus abierint, mille centum bisantii predicti qui in sortem heredum nostrorum cesserant ad sanctam domum Hospitalis pro salute anime mee parentumque rneorum revertantur; eodem modo mille ducenti bisantii qui pro dote uxori mee reddentur. si heredibus de me et ipsa genitis caruerit, post obitum eius ad sanctam domum Hospitalis pro salute animarum nostrarum redeant, a nemine deinceps requirendi. Ad hec quicquid de predictis heredibus meis et domine Bermunde uxoris mee superius dictum. eodem modo de heredibus meis et alterius uxoris mihi forte desponsate intelligitur. Hec igitur supra scripta omnia ut prenotata sunt, scilicet proprium meum, dominationes, ligiantias quas in illis habeo, dono et concedo prefato Hospitaii Hierusalem , concessu etvoluntate omnium illorum qui ius, feodum et hereditatem in illis habebant, habenda in pace, libère et quiète, ab omni inquietatione vacantia et sine calumpnia in perpetuum possidenda.

Ut igitur hoc donum et conventio utrinque l'acta inviolabiliter et perhempniter observari valeant, nec a me vel aliquo herede meorum adnullari valeant, vel in irritum revocari, presentem paginam sigilli

260 \lo\i MENTS DE L'ARCHITECTURE MILITAIRE

mei impressione el subscriptorum testium assertione munio cl confirme lluiiis itaque ici lestes sunl :

Dominus Anterins Valenie venerabilis episcopus; Dominus Falco abbas ecclesie Sancti Pauli Antiochia.

DE FRATRIBUS 1IOSPITAL1S :

Dominus Rogerius magister dormis Hospitalis, per cuius manum hoc factum est; Frater Burellus lune temporis eiusdem domus preceplor; Frater Beraardus ecclesie Hospitalis Sancti Joannis priori Frater Petrus de Vallis tune temporis castellanus Crati; Frater Henricus tune temporis castellanus Margati; Frater lîogerius de Liro tune temporis Antiocbie baiulus. De militibus vero Margati (jui iuramento prestito bominium et ligiantiam cum multis aliis promiserunl isti suai testes : Dominus Slephanus Piaillant domini Bertrand] de Margat consanguineus et dominus Amelinus eiusdem castri castellanus; Dominus Zacarias; Dominus Reinerus; Dominus Joscellinus; et Dnus Jobannes Templi.

Factum est hoc anno Incarnationis Dominice m0.c0.l0.xxxo.vj°, kalend. Februarii, indictione iij. epacta jx, existente cl résidente in sancta el apostolica sede Antiochie domino Aimerico reverentissimo patriarcha, et notandum quod liuic actioni interfuit dominus Stephanus Rotomagi, domini Jionmundi principis Intiochie super hoc negotio nuntius. Daliim Margati, per manum predicti domini Bertrandi, kalendis Februarii féliciter. Ego vero Boamundus Dei gratia princeps Antiochie, Raimundi principis bone memoriefilius, consilio domini Aimerici venerabilis Antiochie patriarche, assensu ctiam el concessione domine Sybille uxoris nier, egregie Antiochie principesse, et filiorum meorum Raimundi cl Boamundi iam militum, et aliorum quam plurium clericorum, militum il burgensium, prefatam donationem domini Bertrandi laudo, approbo cl confirmo, ut scilicet fratres domus Hospitalis prefatam <iut a I ci ii \ alenie el castellum Margati et omnia alia tenenienta , cum \ illanis el casalibus el guastinis et cum omnibus < I i\ isis et pertinentiis suis el eu m oui ni iure suosicul supra dictum est ,plene, intègre, libère el quiète absque calumpnia el contradictione teneanl el possideant, cum mili-

lilms et hominibus ibidem manentibus vel mansuris, feodis el feodatis, prout ipse Bertrandus et pater suus Rainaldus plenius, utilius et perl'ectius tenuerunt vel tenere debuerunt. Prêter tamen casale Assenem quod dominus Rainaldus donavit mihi pro novesirao de se el hominil)iis suis, et prêter domos suas Antiochie, quas vendidit vel donavit, et prêter furnum uniini quem dédit Vibino, el prêter terrain Gereneis quam retinui in manu mea ego et heredes mei quarndiu eam tenere \oluerimus. Si tamen eam dare voluerimus Religioni, reddemus eam domui Hospitalis. Sivero homini seculari dederimus eam, ille qui terrain habebit illam de domo Hospitali tenebit.

Goncedo etiam prefatis fratribus de pertinentiis predicti castelli scilicet Margati, Gademois1, Laicas2, Malaicas cum divisis et pertinentiis suis. Goncedo etiam eis in principatu Antiochie casale Fassia3 cum guastinis et divisis et pertinentiis suis in terra et in mari, casale Gimas, abbatiam Montis Parlerii, villam que dicitur Ruffa, casale Farangi,' casale Gome, castellum Popos cum casali suo et divisis et pertinentiis suis, casale Kaynon, casale Alus, abbatiam Sancti Georgii que esl in montana Nigra cum casalibus et guastinis et divisis et pertinentiis suis. Rogiam cum guastinis et divisis et pertinentiis suis, casale Besmesyn, casale Besselemon, casale Luzïn, caveam Belmys, casale Gasnapor, casale Colcas, casale Gorconai et Meunsarac que sunt in montana Montis Parlerii, Potama et Pangeregan que sunt in valle Ru Ile Andesin. abbatiam de Sancta Maria, casale Bodoleie. medietatem casalis quocl dicitur Gorrosie\ casale Mastabe. Hec itaque omnia prenominata, vide-

' Sous ce nom nous retrouvons celui du :' Cette localité paraît devoir se retrouver

village moderne de Kadmous, que dominait dans les ruines nommées Kharbet-Kassia ,

autrefois un château dont les Francs s'étaient qui se trouvent au bord de l'Ouad-Djabar,

rendus maîtres en l'année 1 1-29. entre Margat et Aleïka.

' C'est, je crois, le château d' Aleïka, si- ' Aujourd'hui Geresîeh?

tué à l'est de Margat, dont il esl ici question.

-26*2 \lo\l \||;\TS DE L'ARCHITECTURE MILITAIRE

licel Valeniam,Margatum et omnia alia castella, abbatias si\c casalia ubicunque sint in principatu meo, ad feodum Margati perlinentia el omnia etiam acquisita , sive acquirenda cum omnibus guastinis et di\ isis i'l pertinentiis suis, planis et montanis, cultis cl incultis, nemoribus, fiuminibus, piscariis terra mari, portubus, cum militibus ethominibus •l villanis suis et cum omnibus juribus suis et quicquid in fis iuris cl dominii ipse Bertrandus habebat vol habere debebat, el quicquid in eis iuris vel dominii ego et heredes mei habebamus vel babere debebamus, dono et concedo in elemosiuani ego Boamundus princeps, assensu filiorum meorum Raimundi et Boamundi et uxoris mee doiiini(j Sybilie, ob redemptionem anime mee et patris mei Raimundi bone memorie et parentum meorum, sacre domui Hospitalis el, capitulo cl Fratribus libère et quiète, absque ullo servitio et aliqua contradictione , sine exactionè vel revocatione babenda etperpeluopossidenda. Concedo ètiam eis balnea <|ue dominus Rainaldus habebat apud Antiochiam, et quicquid de iure su<> apud Antiochiam sive extra babuit vel habere debuit. Concedo etiam eis omnes milites qui sunl de Castro Margati cum servitiis et feodis eorum, que habenl vel habere debent in terra Margati et in terra Antiochie, sicut habuerunt a domino Rainaldo Massoerio et a domino Bertrando filio suo, vel babere debuerunt. Concedo etiam quod si aliquid in presenti privilegio oblitum vel pretermissum sil de iure et possessionc domini Bertrandi et Dni Rainaldi, nuilam pro hoc ipso fratres Hospitalis suscipiant diminutionem, nullum sustineant detrimentum, sed omnia jura sua plene récupèrent, libère sicut alia prenominata habeant et quiète possideant. Concedo etiam eis quod si aliquid lucrati fuerint super inimicos Crucis Christi, sivenobis presentibus sive absentibus, cum nullo lucrum partiantur, sed omne lucrum sit proprium eorum.

Si vero, quod absit, eis inconsultis treviam laciemus cum Saracenis,

treviam tenebuni si voluerint, vel guerram facienl eu m eis. Si vero ipsi t'acienl treviam cum mimicis Grucis Ghristi, (|in sunt in feodoBokebeis1 <'t a Gabulo, in antea treviam oobis notificabunt, et nos eau tenebimus et homines nostros tenere faciemus. Concedo etiam eis iibertatem de propriis rébus suis per totam lerram meam et pertotum posse meum, terra <i mari intrando et exeundo, vendendo et emendo, sine aliqua consueludine et omni curie exactione. Si vero homines eorum aliquid vendiderint vel emerint «juoil non sit proprium Hospi tahs, dabunt curie solilain consuetudinem. Concedo etiam, (jiiod si iiomines mei qui snnl franci dederint aliquid domui Hospitalis, sicut burgesiam \el aliquid aliud de burgesia, licite poterunl accipere,et cum per amium iiniiin et diem iinum fcenuerint, poterunl vendere nostris hominibus vel aliis prêter suos qui nostrum exinde servitium faciant. De feodo vero militis vel clientis non poterunl aliquid accipere sine nostro assensu et concessione. Hoc autem ad ultimum notum esse voluinns quod si villani mei qui sml Saraceni, vel hominum meorum sint, vel forte venerint in territorio Valenie et Margati seu in predictis aliis tenementis, fratres Hospitalis reddent nobis iuxta assisiam et consuetudinem terre. Si vero fuerint christiani, vel eos inlra quindecim dies uobiscum pacificabunt, vel eis <le terra sua licentiarn dabunt. Si etiam villani eorum sint, vel forte venerint in terra mea vel lioinininn meorum, similiter homines suos fratribus Hospitalis reddemus. Hoc etiam notum essevolo, quod magister domus Hospitalis et fratres dederunt mihi caritative, pro concessione et dono et elemosina mea, octo inillia bisantios saracenatos, et tiliis meisRaimundo et Boemundo pro concessionibus suis unicuique mille bisancios saracenatos. Ut itaque prefata donatio domini Bertrandi et concessio mea et domine Sibille

Le lipf dij Bokebeis pourrait, je crois, au sud de Margal, au bord de l'Ouad els'identifier avec le village de Bokbeis situé Aïoun.

264 Mmm MENTS l>K L'ARCHITECTI RE MILITAIRE, ETC.

uxoris meeel Bliorum meorum el etiam donatio mea assensu el conces sione Bliorum meorum facta firmuin et inviolabile robur obtineat, hanc paginam auctoritatis nostre prefatis fratribus fieri Ceci et principalis sigilli mei impressione muniri «'I subscriptis testibus roborari. Testes vero siml :

Dnus Aimericus Anliochie venerabilis patriarcha; Dnus Barthoiomeus archvepiscopus Mamistrensis; Dnus Aimericus Tripolis episcopus; Dominus Anlerius \ alenie episcopus.

DE FRATRIBDS HOSPITAMS :

Frater Bemardus prior eiusdem ecclesie; Frater Burellus ruagnus preceptor; Frater Rogerius de Lirone Anliochie baiulus; Frater Barthoiomeus baiulus Emaus; Fr-ater Rainaldus baiulus Spine.

DE I1IL1TIBUS :

Boldoinus d'Ybelin; Raimundus de Gibelet; Radiillïis de Montiluis conestabularius: Gervasius senescalcus; Oliverius camerarius; Willelmus de Gava marescallus; Rartolomeus Tire! marescallus; Gualteriusde SurdisVaiïibus; Robertus de Boloira; GalteriusDarchican; Barthoiomeus filiuscomitis;Richerius de Lerininali: Bastardus de Molins; Petrus de Hasàrt; Petrus; Helias; Guitardus de Borno; Odo de Maire; Bemardus Suberan; Willelmus de Sancto Paulo tun< dux Anliiirliie.

DE MILITIBI S MARGATI :

Dominus Zacarias; Amelinus; Dominus Baldoinus de Hun; Dominus Georgius Dominus Theodorus.

Dalum apud Antiochiam, per manum Alberti, Dei gratia Tarsensis archiepiscopi el domini principis cancellarii, anno ab [ncarnatione Domini m".c".i.".\\\\ |" féliciter. Vmen.

\u lias de cette charte se voil le sceau en plomb du prince d'Antioche.

Ce sceau porte d'un côté les liâmes nimbées des apôtres saint Pierre et saint Paul el au revers se voil un cavalier, armé de toutes pièces. passanl à droite sa lance appuyée sur l'épaule, et autour de cette face

se iil la devise :

Sigillum Boamundi principis intiocheni.