DIXIÈME SIÈCLE
Codex Bernensîs ^ ^^t'ôi. Manuscrit en parchemin de la Bibliothèque de Berne; in-i", de 147 feuillets; il comprend de I à 8 quelques lettres sur certains droits des évoques; de 9 à 144, le texte de Quinte Curce; de 144 verso à la fin, trois fragments intitulés l'un (a) adno-
TATIO PROVINCIARÛ ATQ. URBlÛ GALLICANARUM CÛ PRIVILEGHS SUIS, l'autre (b) NOMI.NA OM.NIÎT PROVINCIARÛ, Ic tl'Oisième (c) NOTITIA LOCORUM URBIS
ROMK. La partie du manuscrit contenant le texte de Quinte Curce est en bon état; elle a été écrite au x° siècle, en minuscules françaises très lisibles, sur deux colonnes et par la même main; chaque colonne contient 23 lignes. Le litre du premier livre est d'une main postérieure (xinc ou xv^ s.) et est ainsi libellé : Qui.nti Curtii Rlfi
DE GESTIS ÂLEXANDRl MAGNI REGIS MaCEDONUM LIBER II INCIPIT. Mais
la numérotation des autres livres est conforme à celle que Ton suit ordinairement, et les ex^ilicU sont de la main qui a écrit le texte. Le Ve livre et le VI^ sont réunis; il y a un blanc d'une demi-ligne après scmivivi; les lacunes, communes à tous les manuscrits, sont indiquées par des blancs. Ce manuscrit a appartenu successivement à Pierre Daniel d'Orléans, puis à Jacques Bongars et enfin à la Bibliothèque de Berne. On lit sur la couverture la curieuse préface qui suit : Ex veterc codice Claudii Fauchct, rcgii consiliarii. Hanc prœfationem Robertus abbas huic libro jussit prœponi et iiotulas^ qux, in diversis locis minio conclusse, sunt apposîtx. Quanquam dubilatum sit a non" nuUis quis hiijus libri^ tam luculento scrmone compositi, aiictor cxsUtcrit, ego tamen non sine causa opinor et asscro Clitarchum^ virum eloqucntem et in littcris grœcis cruditum, stilo grœco hune librum conscripsissCf atque opéra Quinti Curtii in latinam linguam subinde fuisse translatum, Habet nimirum quam asscrimus opinionem probationis quse mcrito debeat approbari ingens fulcimcntum, cum in nono libro semel et iterum^ facta Clitarchi mentione^ auctor esse referatur actorum qux referuntur. Potest et illud nihilominus ad rectx opinionis accedcre testimonium qiiod Tullius Cicej^o in secundo libro epistolarum suarum scribit, dicens quia Clitarchus narraverit Darium ab Alexandro superatum; hujusmodi enim de Clitarcho assertiones valucrunt efficere ut Clilarchum confltear in actione tanti operis desudasse. Prxterea dum perpendo et conjicio ex nonullorum historiographorum opuscuUs quam plurima bella Alexander
1. liheinisches Muséum, XX, page 117, sqq. — Cf. E. Hedicke, Op. l., page 32. — Philologut, XXXII, page 1G9. — A. IIug, Quxstionum Curtianarum Pars prima. Zurich, Fùrrer, 1870.
2. H. Hagex, Cataloyus codicum Dern., Berne, Haller, 1875, page 394. — De Sinner, Catal. cod. Mss. Bib. Bernensis, Berne, 17G0, t. I, page 339.
APPENDICES
coinmiseritj antequam ad urbem Cxlenas exercitum admoveret, duos libros (primos) in hoc déesse volumine audeo indubitanter affirmare. Primo forsitan libro explicantur modus natimtatis et aetus infantix Alexandri. Secundus quoque continet qualitcr Alexander in Pamphiliam transierity ut illam subcgerity composueritque subactam. Tercius^ ut in hoc volumine liquido apparet^ initium sumit ab historia subsequenti.
C'est sans doute de ce manuscrit que Bongars avait envoyé une collation à Gruter * ; il a été utilisé par Freinsheim, Zumpt, Miitzell *, Hedicke, et collationné par Orelli ^, 0. Jahn '' et Hug ^.
Codex Vossianus ^ Q. 20. Manuscrit en parchemin in-4o, qui a appartenu autrefois à la bibliothèque d'Isaac Vossius; il fait aujourd'hui partie de la Bibliothèque de Leyde.
11 se compose de trois parties réunies dès le xiv° siècle, ainsi qu'il ressort d'une note écrite au bas de la page 4 par une main du xiv° siècle : « In hoc libello continentur liber de rcgibus Assiriomim, et « captivitate Troie et inicio Romanorum. Hystoria Curti Rufi pliires « continens libros quorum tertius est primas. Liber Esopi cujusdam a Greci fabulatoris de ortu et actu et fine Alexandri magni Maccdonis. a Opuscula de libro hystoriarum Horosii excerpta et in unum breviarium (( collecta. » La première partie, écrite au xii« siècle, se compose de 8 feuillets écrits sur deux colonnes à 26 lignes l'une. Le feuillet i recto contient les « capitula chronici IIieronymi », aujourd'hui illisibles, à part l'inscription et quelques mots. Sur le feuillet i verso est le u liber
DE REGIBDS AsSIRIORUM et CAPTIVITATE TrOIE ET INICIO ROMANORUM » ; SUr
le feuillet ii verso, l' « historia daretis frigii de origine Francorcm. » A la fin du feuillet viii verso, il y a une lacune après les mots (( Theoderico velociter ». Du feuillet ix jusqu'au feuillet ci verso se lit VHistoire d'Alexandre : Curti Rufi historiarum libri, en caractères du xe siècle. La dernière partie du volume, plus récente, se compose de xLii feuillets et comprend : feuil. en, liber Esopi cujusdam greci
FABULATORIS PROSAICO .EDITUS STILO DE ORTU ACTUVE AC FINE AlEXANDRI
MAGNI Macedonis "^ ; — feuil. cxvi, Alexandri régis Macedonum et dindimi
REGIS BRAGMANORÛ DE PHYLOSOPHYA PER LITTERAS FACTA COLLACIO ; — feuil.
cxxi verso, .epistola Alexandri magni ad Aristotelem magistrum suum DE itinere vel SITU INDIE ; — fcuil. cxxix verso, opuscula de libro historiarum OROSII excerpta et in unum breviarium collecta; — feuil. CXLI,
cuRONicA isidori DE ANTiQT. Lcs feuiUcts cxLii et cxLiv sout en très mauvais état.
1. Lettre à Lingelshevn, li février 1604 (Mss. de Paris, 7128, n» 226). Cf. H. Hagen, Zur r.eschichte der Philologie, Berlin, Calvary, 1879, page 109, n» 152.
2. Freinsheim le désigne par les lettres D ou Dan ; Hedicke, par B,
3. J.-G. Orelli, Seebod. u. Jahn Jahrbuch. f. Phil., 1831 (t. IV), page 4i, sqq.