IV. il
Desîne, Paulle, meum lacrimis urgere sepulcrum :
Panditur ad nullas janua nigra preces.
Cum semel infernas intrarunt funera leges,
Non exorato stani adamante visB.
Te licet orantem fuscœ deus audîat aulse : 5
Nempe tuas lacrimas litora surda bibeni.
Vota movent Superos : ubi portitor aéra recepit,
Obserat herbosos lurida porta rogos.
Sic msestae cecinere tubse, cum subdita nostrum
Delraheret lecto fax ioimica caput. 10
Quid mihi conjugium PauUi, quid currus avorum
Profuit aut farnse pignora tanta mesB?
Non minus inmites habuit Cornelia Parcas :
En sum quod digitis quinque legatur onus.
N. C. — V. 1 Paule tous les Mss,Edit, anc, Peerlkamp, Bœhrens Paulle Edit. mod. vulg. \\ v. 3 infrenas N || v. 8 herbosos N F m2 G erbosos F m 1 umbrosos DV | Editions : locos au lieu) de rogos) Liévens, Bœhrens choros Heinsius domos Hemsterhuyt umbrosas... fores Palmer {préf, p. 60) Obsidet umbrosos lurida parca locos Markland Obsemi humatos lurida prora rogos Carutti Ipse per umbrosas funera portât aquas Peerlkamp || V. 9 ut {au lieu de sic) Bœhrens il v. 12 Profuerunt, famse Peerlkamp || v. 13 non N D H nun V num F habuit N F D V6 | Editions : Num...? toutes, sauf quelques-unes très anc. (non Vénitienne de 1475, Ed. de Reggio)habm vulg. habuit Vénitienne de 1491, Aldine de 1515, Muret, Ganter, Hertzberg, Paley, Palmer, Postgate^ Il v. 14 et ... legatur N FD V H P en ... levatur G | Editions : en ... levatur vulg» et ... levatur
1 On voit que M. Postgate se trompe lorsqu'il écrit (Sel. El. of Prop, p. 229) : ■ AU the editoni read habui for the Ns. habuit. • ^ En faveur
9U ÉTUDES SUR PROPERGE.
DamnataD Doctes et vos vada lenta paludes 15
El qua>cumque meos implicat unda pedes, Inmatura licet, tamen hue non noxia veni :
Det Pater hic umbne mollia jura meae, Aut si quis posita judex sedet JEacus urna,
Is mea sortita vindicet ossa pila. 20
Assideant fratres juxta Minoa : sed astet
Eumenidum intento turba severa foro.
Sisyphe, mole vaces, taceant Ixionis orbes,
Fallax Tantaleo corripiare liquor.
anc. Ed., Postgate en ... legatur Palmer \\ v. 15 paludis Santen en note.
Les vers 17-76 manquent dans N.
Il V. 18 Da V m 2 hue G huic Mentelianus \ Editions : Deprecor (au lieu de det pater) Koppiers, Carutti, Bœhrens nec precor Peerlkamp huic Scaligery Brœkhuyzen hinc Pucci, Jacob, Paley, Carutti II v. 19 At Nestor., Bœhrens || v. 20 vindicet F judicet D V G H | Editions : is Heinsius, Lachmann (1816), Paldam, Carutti, L. Millier, Bœhrens ut Jacob {Adnot. p. 231) in ... judicet Lachmann (1829), Jacob dans son texte \\ v. 21 minoia F D V H minonida G sella et V H Pucci sella F D sellam G | Editions : juxta Minoia sella et Scaliger, Volpi, Barth, Paldam juxta minoia sella Vénitienne de 1491, Aldine de 1515, Lachmann (1829) juxta minoida sellam Muret, Ganter, Jacob, Keil, Paley, Carutti, Postgate iuxidi et minoida sellam conject. anc, Lachmann (1816), Haîipt et Vahlen, L. Millier, Bœhrens assidcat frater juxta et Minoia sella Santen en note assideant, fralrem juxta Minoia sella, et Palmer — Je propose juxta Minoa* : sed astet || v. 24 sic vulg. Tantaleus Rossberg (Lucubr. Prop. p. 31-32),
de la restitution de liabuit, cf. vers 43 où Cornélie parle également à la troisième personne. Ce rapprochement a été fait par Passerai {Prœl. sol. m Prop. p. 697).
1. Accusatif grec Mcvwa; le signe « & » à la fin du vers pourrait bien représenter la flexion d*une troisième personne de verbe; d'où ma conjecture.
Cerberus et nullas hodie petat inprobus umbras, 25
Et jaceat tacita laxa calena sera.
Ipsa loquor pro me : si fallo, pœna sororum
Infelix umeros urgeat urna meos.
Si cui fama fuit per avita 4ropœa decori,
Clara Numantinos régna locuntur avos. 30
Altéra maternos exaequat turba Libones
Et domus est titulis utraqne fultstsuis.
Mox ubi jam facibus cessil praetexta maritis,
Vinxit et acceptas altéra vitta comas,
Bœhrens Tantalee o L. Volster^ {Quœst. prop. spec, Ostrowo, 1881 p. 8) Tantalee Carutti Tantalidae Passov., Jacob tantaleo corripere ore Dorât, Heinsius, Haupt et Vahleriy L. Mûller, Schulze, Palmer, Postgate • Il v. 26 lapsa F laxa V lassa G | Editions : laxa Carutti, Bœhrens, Postgate \\ V. 27 loquor FDÏG loquari^s^ infér. (d'Orvill., Dresd.) \ Editions : loquor Ecf. anc, Lachmann (1816), Paldam, Lemaire, Paley, Postgate loquar Heinsius, Kuinœl, Lachmann (1829), Edit, mod. vulg. fallor Ed. anc, fallo Muret, vulg, || V. 30 aéra F m 2 V m 2 marg, G aéra H atra (aéra marg.) P et ¥ vera, etra, sera Mss infér. \ Editions : vera Vénitienne de 1491, Muret, Ganter œra Aldine de 1515 Afra Scaliger, Vulg. veslra Liévens versa Pucci, J. Lipse, Carutti sera ... gralB. Peerlkamp nostra ... signa Bœhrens aéra ... una Palmer. — Je propose dura.; peut-être vasta, nota ou lata Il y. 31 exequet G ligones F V H | hisce œquat Heinsius his aequat Koppiers. matcrni hos exaequait Heyne materno se exaequat turba Libone Jacob (Adnot. p. 232) materno hos exaequat turba Libone Hertzberg (Comment, p. 512) materni exaequatur turba Libones Palmer. — Virga au lieu de turba Peerlkamp ; cera proposée par Bœhrens en note \\ v. 32 en Bœhrens laeta au lieu de fui ta Peerlkamp \\ v. 34 aspersas Puccif J. Lipse, Brœkhuyzen, Santen, Kuinœl, Carutti junxit et aspersas Perrejus adstrictas Heinsius exceptas Guyet
1. MM. Paley, à la note de ce vers, et Crowell {Select, from the laU poels, Boston, 1882, p. 247) se trompent complètement en disant que Kuinœl adopte la leçon corripere ore ;i\ écrit corripiare.
JBL iniife Mr niL nmut iuisst ispr.
I V X K oft itf«m ôr jl irarfir. Aiiitmcc. Jteftrau knc M i4sm fir m: Mirm^ fwMiL. Lgriliww iî%l€L FmidÊm, huèff. Cti'^êCi^ L MéUâfT. hoi/ÊÊPr iqf JTiypîrrf . L Tolo fi
faiK9ia»fIltf Mrmù» S ' Ijmtgg: mèm\ Smwltm,
EMsutt^ luUzmmoÊÊfè, ic imm âa ^Utmn p^Uér^ sûuf t'ue.fftCtt «riif. pitcR Jorwr^ .liwl. f. 22Sé | ▼. 3K taflU f i»:vc.âi^«r miKi Mmsk. TrmàSatmMÊt 4t îkH, B^àrtms loua AnimzMt Ajti^ «r limu rmiy jatct Jf» is/irr^ Scb^^m, Emtmml ^ini'AiLf fUt «anil p«Ak fmmr tiftalb f t. 39 et d^ hnA F»±S fom F ■lit tJÎMbitffi FIfNP fiiuMrt» S adbfiBf m2S acM&sPacUliFlf M 1 qoiqiie •■SK Jbf txaiE» cmrr. f « fwsi*» f ■ i m flMffr 6 fimvos I Eù^TMORf : F^cr^«s ... sKibBlini ... prosTus Vêniiieniu éét 1 i^ f^wii» . . isaukxteat ^. pmros Al4.de 1515, Muret, OiÊiUr. >Mi^f>r, £;rjpèii«9r>-A, Pk. Dmbois, Volpi, Barth, hii^, Wr'jtuU¥. ^.t L. M'i^lUrqui m'irquf d'une croix les rf^iLX r^r^f Tt Prrî*?a tcoftj^ct. de Sautent... sîmolantem ... yrfAto LickmamiÊk ^\^\^f*. Paldam, Lemairey Haupt et Vaklen. .ickuize, Jacohy, S. Brandt El Persen ... simulani^ffi ... qaiqae Uia.* proaro Jncoh, Eertzberg, Keil, Palmer, Crotcell quique suo tumidas fregit, quiqae suo frelas conject. de Hein$iu$ Oui Persen ... simulantem ... Et tumidas proavo HetjMe, Kuin/^l, Bœhrens iqiii ^rri/ Persem) Et Perseï? proavo fttirfiulantern peclus Achille /. Lipie Per qui te proavo stimulantern pectus Achille, et Qui tumidam proavo fregit Achille domum Peerlkamp Et Persem ... slimulanlem ... Quique lumens proavo Postgate quique tuas proavus fregit, Averne, doino* Munro. — Peut-être stimulai quem. Au v. iO je propose feras. — Auv. SdLachmann (1816), Bœhrens, PostgaU écrivent Achilli. Il v. 41 molisse V w 1 P | Editions movisse Peerlkamp \\ v. 42 veslros les bons Mss nostros qq.Mssinf. \
Non fuit exuviis tantis Gornelia damnum :
Quia et erat magnse pars imitanâa domus.
Nec mea mutata est setas, sine crimine tola est : 45
Yiximus insignes inter utramque facem.
Mi natura dédit legês a sanguine ductas
Ne possem melior judicis esse lîietu.
Quœlibet austeras de me ferat urna tabellas :
Turpior accessu non erit uUa meo ; ' ^ 50
Vel tu quœ tardam movisti fune Gybeben
Claudia turritse rara ministra deae, Vel cui jam extinctos cum Vesta reposceret ignés ,
Editions : vestros Scaliger, vulg. nostros Vénitienne de 1491, Aid. de 1515, Muret, Ganter, Santen, Kuinœl, Paldam veteres Peerlkamp || v. 44 et erat F D V erat et G | Editions : et erat Edit. anc, Bœhrens, Postgate erat et vulg. depuis Brœkhuyzen et eram Pucci, Heinsius, Santen en note, Kuinœl Il V. 48 possim V m 2 P possem G possis F D V m 1 | Editions : ne possim vulg. jusqu'à liachmann (1816) nec possim Scaliger, Ph. Dubois nec possum Brœkhuyzen ne possem vulg, mod. \\ v. 49 quamiihet Liévens, Santen, Kuinœl quœlibet ... una WyngaardeUy Boot, Carutti, Bœhrens umbra Eldik. Il ▼. 50 assensu DV asensu F ascensu V m 26 adscensu H m 1 asscensu H m 2 assessu Mss. infér. \ Editions : tristior, Pucci accessu Vénit. de 1491, Polster {Quœst. p. 9) assessu Muret, Ganter, Passerai, Brœkhuyzen, Volpi, Santen, Lachmann, Ed. mod. vulg. assensu Junt. de 1503, Aid. de 1515, Scaliger, Ph. Dubois, Bœhrens II v. 51 Cibelem F H cybellem D V cyhellê G | Editions : Gybelem Vénit. de 1491 Cybellem Juntine de 1503, Aid. de ibib. Muret, Scaliger Cybellam Ganter, Grœfe Cybellen Ph. Dubois, Jacob, Paley, Bœhrens Cybelen Hertzberg^ Cybebem Brœkhuyzen, Volpi, Barth, Kuinœl Gybeben Santen, Ed. mod, vulg. \\ v. 52 Claudia V m 2 gaudia F D V m\ cara Heinsius, Brœkhuyzen II v. 53 cômissos G cujus rasos F D V m 1 cujus iasos H casso extinctos V m ^ en marge \ Editions : cui commissos Vulg» vel tu cui sacros Peerlkamp cui sacra suos Bœhrens sacralos Polster (Qu4Bst. p. 9). — J'écris cui jam extinctos ; Cf. en effet la leçon de^ m'ien marge et Valer. Maxim. 1, 1, 7 : c extingto igné. »
318 ÉTUDES SUR PROPERGE.
Ëxhibuit vivos carbasus alba focos.
Nec le, dulce caput, mater Scribonia, laesi : 55
la me mutatum quid nisi fata velis?
Maternis laudor lacrimis Urbisque querellis
Defensa et gemitu Caesaris ossa mea.
Ille sua nata dignam vixisse sororem
Increpat, et lacrimas vidimus ire deo. 60
Et tamen emerui generosos vestis honores
Nec mea de sterili facta rapina domo.
Tu, Lepîde, et tu, Paulle, meum postfata levamen,
Condita sunt vestro lumina nostra sinu.
Vidimus et fratrem sellam gemioasse curulem 65
Gonsule quo facto, tempore rapta soror.
Filia, tu spécimen censursB nata paternœ,
Fac teneas unum nos imita ta virum.
El série fulcite genus : mihi cymba volenti
Solvitur aucturis tôt mea fata meis. 70
Il V. 57 querelis Mss, querellis Bœhrens \\ v. 58 Defensa Mss, Edit, princeps {d'après Volpi), Vénit, de 1472, Scaliger^ Brœkhuyzen, Santen, Ed. mod.vulg. Defleta Vénit. de U91, Juntine de 1503, Aid. de 1515, Murets Ganter y Dubois II V. 64 lumina vestra G vestra — manu Scaliger (Castig. p. 251- 252), Nie. Heinsius \\ v. 65 sella in gemuisse curuli Bœhrens. Il V. 66 consul quo faclus tempore, Lachmann (1816), Haupt, L. Muller consule quo infecto tempore J^cob {Adnot. p. 233), Caruiti festo Koppiers fausto Peerlkamp falso Bœhrens lœlo Postgate fati crimine Brœkhuyzen tu mea ou modo rapta soror Heinsius (d'après Barth) \\ v. 67 spécimen V D ew marge G speciem F D nata G j ÉditiOxNS : speciem. . . nacta Vénit. de 1494, Junt. de 1503, Aldine de 1515, Muret, Ganter, Dubois spécimen.. . nupta Garutti (da spécimen c. nupla p. Heinsius) \\ v. 69 fulcita F fulgite V w 2 en marge \ Éditions : est série sic fulla domus Bœhrens en noie cumba Lachmann (1816), Postgate II v. 70 aucturis G uncluris DVH nuplurisF I Éditions : aucturis Vulg: uncturis Passerai (Prœl. sol.
TROIS ÊLËGIËS DE PROPëKCë. 31'J
Hœc est feminei merces extrema triumphi
Laudat ubi emeritum libéra fama rogum.
Nunc lîbi commendo communia pignora natos :
Haec cura et cineri spiral inusta meo.
Fungere maternis vicibus, pater : illa meorum 75
Omnis erit coUo turba ferenda luo.
Oscula cum dederis tua flentibus, adice matris :
Tota domus cœpit nunc onus esse tuum.
Et si quid doliturus eris, sine testibus illis :
Cum venient, siccis oscula falle genis. 80
Sat libi sint noctes quas de me, PauUe, fatiges,
Somniaque in faciem crédita sœpe meam.
Atque ubi secrelo nostra ad siraulacra loqueris,
Ut responsurœ singula verba jace.
Seu tamen adversum mutarit janua lectum, 85
Sederit et nostro eau ta noverca toro, Conjugium, pueri, laudate et ferte paternum:
Capta dabit vestris moribus illa manus.
Nec matrem laudate nimis : conlata priori
in Prop, p. 707 col. 1), Éd. de Cambridge malis {au lieu de meis) Santerif Kuinœl, Lachmann (qui propose cependant meis en note), Paldam, éd. Lemaire facta Postgate soWitur, haud ullis post mea fata malis Grœfe (d'après Burmann) solvit, vecturis tôt mea fata vàdh proposé par Sante-n en note Il V. 72 torum Schrader, Peerlkamp, Carutti, Bœhrens II v. 76 fovenda L. Millier, Bœhrens cordi cura gerenda tuo Peerlkamp II V. 77 adice N H adiice G mater N F D V H matris G Il V.79 quis. . . erit N F D V H quid V m 2 G eris G || v. 81 sint N sunt FD VG | Éditions : sunt Vénit, de ii9i,Junt. de 1503, Aid, de 1515, Muret, Ganter, Dubois II v. 82 reddila Grœfe (d'après L, Millier), Paldam, Carutti, L. Millier, Bœhrens, Postgate cernera versa meam Peerlkamp \\ v. 84 lace H F D ¥ H P jace G il V. 87 tolerate et ferte Peerlkamp placati ferle L. Mûller Prop. (EL, prœf. p. 46) Il v. 88 nostris F || v. 89
Vertet in offensas libéra verba suas. 90
Seu memor ille mea contentus manserit umbra
Et tanti cineres duxerit esse meos, Discite venturam jam nunc sentire senectam,
Cœlibis ad curas nec vacet ulla via.
Quod mihi detractum est vestros accédât ad annos : 95
Proie mea PauUum sic juvet esse senem.
Kt bene habet : numquam mater lugubria sumpsi :
Yenit in exequias tota caterva meas.
fidusa perorata est : fientes me surgite testes
Dum pretium vitœ grata rependit humus. 100
Moribus et cœlum patuit : sim digna merendo
Cujus honoratis ossa vehantur avis.
conlata N collata F D V 6 || ?. 92 dixerit D V || v. 93 lenire conject, anc.y Schrader, Kuinœl, Haupt, L. MulleVy Schulze, Bœhrens, S. Brandi \\ v. 94 valet ulla vias N | Éditions: ne Heinsius approuvé par Grœfe a cura ne vacet ulla dies Santen en note || v. 95 nostros F || v. 97 si {au lieu de et) G H lubrigia sumptum N V m 2 H lubrica sumptum F D V P matri lugubria sumpta Bœhrens en note || v. 99 jam au lieu de me HeiMius II v. 101 pandit dignœque merendo Peerlkamp \\ v. 10:2 ci nus F quovis H vehuntur F D V veantur H aquis N F V m â H P m !2 equis D V m 1 G B P m 1 | Éditions : vehuntur Aid. de 1515, Muret îerainlnT Peerlkamp aquis Vén, dé ii9i,Juni de 1503, Aid, de 1515, Muret, Ganter, Passerai, Ed. de Cambridge, Santen ^ Pointer equis Scaliger, Grœfe, Dubois^ Volpi, Barth, Jacob, Hertzberg, Keil, Paley, Wratislaw, Crowell avis Heinsius, Brœkhuyzen, Kuinœl, Lachmann, Paldam, Lemaire, Haupt, Peerlkamp, Carutti, L, MUller, Schulze, Bœkrens, Postgate, S. Brandi et Jacoby.