‹ Etudes d'histoire du moyen ageChapitre 194 sur 326 · Cf. bulle publiée ci-après · texte numérisé non relu

Cf. bulle publiée ci-après

bien que la consécration de 1 1 1 2 a été partielle et provisoire, la définitive a eu lieu le 20 janvier 1 1 1 6, comme le dit le Liber pontificalis.

L'église une fois reconstruite, il fallait y assurer le service divin. Pascal II le fit par une bulle datée du 24 mai 1 1 16 dont la copie est conservée de nos jours, aux archives de l'abbaye de Sassovivo, à l'archevêché deSpolète 1 .

In nomine Doraini. Amen. Hoc est exemplum quarumdam litterarum felicis recordationis domini Passchalis pape II, vera ipsius domini pape bulla plumbea cura 61o de serico jaldo bullatis (sic), cujus ténor de verbo ad verbum per omnià talis est :

Passchalis, episcopus, servus servorum Dei, tam presentibus quam futuris ecclesie filiis, in perpetuum.

Multa in Romana urbe célèbres quondam ecclesias seu monasteria claruisse scriptorum veterum monimenta déclarant, ex quibus quedam omnino perierunt, quedam opido diminuta sunt. Nostris sane temporibus, sanctorum Quatuor Coronatorum ecclesiam, tituli nomine insingnem, ingne consumptam novimus, et res ad eam pertinentes multa bellorum diuturnitate pessundatas. Set, cum indignum valde videretur ut tôt sanctorum corpora, que eadem fuerant ecclesia tumulata, per tanla temporis interstitia, congruis carerent officiis, divina inspiratione exciti, ecclesiam ipsam, licet minoribus spatiis, reparare, et sanctorum multorum îllic inventa corpora congruenter coperire curavimus, et quia locus idem, habitatoribus circunquaque perehuntibus, versus in solitudinem fuerat, oportunum duximus, ad cotidiana sanctorum exequia peragenda, monachorum illic congregationem , Domino prestante, statuere. Quorum subsidiis providentes, béate Marie, que in Michaele dicitur, ecclesiam, que monachorum quondam habitaculum fuerat, supradicte sanctorum Coronatorum ecclesie copulare et cum omnibus ejus pertinentiis unire decrevimus. Hanc itaque ipsarum unionem fratrum nostrorum consensu et decreti presentis pagina confirmamus et firmam perpetuo permanere sancimus. Omnes enim fundos, possessiones seu ceteras res ad prefatam b. Marie ecclesiam pertinentes, sub illius provisione ac dispositione persistere deliberamus, quem apud sanctorum Coronatorum cenobium, in abbatem preesse contigerit , ut unum deinceps ex utrisque cenobium fiât , et monachorum apud prefatum titulum permanentium. usibus omnium possessionum illarum fructus redditusque proficiant; nec ulli deinceps liceat predictarum ecclesiarum sive rerum diremptionem facere, sed orania, ut prediximus, indisposita conjunctione et unitate serventur. Si quis autem decreti hujus, tenore congnilo, temere, quod absit, contraire temptaverit, honoris et officii sui periculum patiatur, aut excommunicationis ultione plectatur, nisi presumptionem suam digna satisfactione correxerit. Que omnia ut perpetuam firmitatem semper optineant,

1 . C'est pour moi un agréable devoir de reconnaissance de rappeler ici l'accueil plein de bienveillance que m'a fait, sur la présentation de M. le comte Pila, Son Excellence Mgr Paliari, archevêque de Spolète, et l'entière liberté qu'Elle m'a donnée de fouiller dans ses riches archives.

» 4 t JEAN GUIRAUD

presentis constitutionis paginam, nostram et fratrum nostrorum episcbporum seu cardiaalium pre[s]biterorum ac dy[a]conorura suscriptionibus roboramus. Rota. Verbo Domini celi firmati sunt.

f Ego Passchalis, çatholice ecclesie episcopus, ss.-Benevalete.

j- Ego Crescentius, Sabinensis episcopus, ss.

j Ego Petrus, Portuensis episcopus, ss. '•

f Ego Cono, Penestrinus episcopus, interfui et ss.

*J* Ego Bonifatius, cardinalis tituli S. Marchi, interfui et ss.

•j* Ego Vitalis, cardinalis tituli S. Balbine, laudavi et ss.

J ; Ego Petrus, dyaconus S. Adriani, laudavi et ss.

f Ego Gg., cardinalis dyaconus S. Angeli, laudavi et ss.

f Ego Johannes, dyaconus cardinalis S. Lucie, laudavi et ss.

f Ego Benedictus, cardinalis tituli Eudoxie, ss.

7 Ego Theobaldus, cardinalis tituli Pabachii, ss.

f Ego Braynerius (sic) cardinalis tituli SS. Marcellini et Pétri, ss.

t Ego Boso, cardinalis S. Anastasie, interfui et scripsi ss.

f Ego Petrus, cardinalis dyaconus SS. Cosme et Damyani, laudavi et ss.

*]• Ego Johannes, cardinalis S. Cecilie, interfui et ss.

f Ego Corradus, humilis de titulo Pastoris presbiter, ss.

•J* Ego Desiderius, cardinalis S. Prasedis, ss.

*j* Ego Deusdedit, cardinalis S. Laurentii in Damasso, laudavi et ss.

■j* Ego Johannes, cardinalis tituli S. Eusepii, laudavi et ss.

Dat. apud Transtiberim, per manu m Johannis, sancte Romane ecclesie dyaconi cardinalis ac bibliothecarii, IX katendas junii, indictione IX», incarnations dominice anno M^O VI , pontificatus autem domini Passchalis secundi pape anno XVII . »

Nous croyons cette bulle inédite; elle ne figure pas dans le recueil de Jaffé-Lœwenfeld ; mais surtout elle nous parait authentique. La copie en a été faite dans la seconde moitié du xm e siècle, si on en juge par la paléographie. Le copiste nous dit formellement qu'il a eu entre les mains l'acte original, portant encore la bulle de plomb et les fils de soie jaune : « Vera ipsius domini pape huila plumbea cum filo de serico jardo bullatis. » D'ailleurs rien ne peut faire soupçonner une altération de détail ou une fabrication de toutes pièces. C'est bien la devise de Paschal II ; le cardinal-diacre Jean qui a rédigé cette bulle a rédigé le plus souvent celles de 1116. Les signatures des cardinaux concordent avec celles qui ont été recueillies par Jaffé 1 . Enfin, le 24 mai 1 1 16, le pape résidait, en effet, au Transtevère, où il séjourna du 20 mai environ jusqu'au commencement de juillet \

Page 1