Voy. la nouvelle édition de La Mure, t. II, p
port de Bayard mourant dans la tente de Pescaire qui a fait dire à Paul Jove que le héros aima mieux se rendre à Pescaire qu’à Bourbon.
Les historiens étrangers, plus dégagés de tout respect humain, et qui n’avaient pas aménager, comme ceux de France, les familles intéressées à détourner la vraie responsabilité, ont en Espagne, en Italie, parlé librement de la conspiration du duc de Bourbon, et ont mieux reproduit le véritable sentiment français. C’est là ce que Beaucaire, le champion du duc de Bourbon, ne peut pardonner à Paul Jove, qu’on ne saurait cependant accuser, dans le jugement qu’il porte de la conduite de Bourbon, d’avoir cédé à quelque influence mercenaire. Beaucaire, en même temps qu’il dément le jugement porté par Paul Jove sur Bourbon, nous fait connaître quels sont les garants qu’il lui oppose : « Paulus Jovius contra Carolum Borbonium ut hominem sceleratum atque intestabilem ubique, ut timidum etiam nonnunquam insectatur, quum is dux fortissimus fuerit, ac disciplinæ militaris exemplar. Vilæ integritatem mihi testati sunt cum alii plerique tum vero Petrus Anlezius, avunculus meus, et Anlezio paulo major Franciscus Montagnatius Tausanius, sub eodem tum quum is (Borbonius) sclopeto ictus Romæ occubuit arcis Mediolanensis præfectus, ac Joannes Belcarius Peguilio frater meus, cum illo ipso ab ineünte ætate educatus ; fortitudinem bellandique peritiam res gestæ déclarant. Sed ex Galba profectus, quum in Mediolanensi principatu stipendium Cæsar non suppeditaret, et a militibus regeretur potius quam mi-
lites regeret, necessitate adductus, multa præter naluram præterque institulam vitæ rationem patrare coactus est1. »
Paul Jove, après avoir raconté l’entrevue de Bayard mourant avec Bourbon, continue : « Aderat Cæsarianis Carolus Borbonius, qui, paulô ante, a studio sui Regis malignè discedens, et sese privato quodam Cæsari lœdere conjungens, prodendi regis sui impugnandæque patriæ consilia agitaret. Quibus detectis, e Rallia in Sequanos profugerat, declaratusque patriæ liostis, Cæsari operam navabat, ita ut invadendæ Galliæ consilium susciperet, Ilispanis avidè se secuturos profitenlibus, quod in Provinciam, opulentam regionem, ubi non defutura amicorum studia, aversa penitus a Rege, et proceres quosdam ad rebellandum paratos se inventurum jactabat. Lanoius quanquam id minimè probaret, permisit ut Piscarius cum Hispanorum Germanorumque cohortibus in Provinciam penetraret. Sed Piscarius Massiliæ mænibus frustra hærens, quod validissimo Gal- Iorum præsidio teneretur, retrocedere coactus est, quum nerao Gallorum ad auctoritatem Borbonii nominis se conferrel, et regiæ copiæ appropinquarent, et Borbonius cuncta opinione sua sibi infestiora, Gallo vero fideliora reperiret. Quapropter reversus est per maritimas Ligusticasque Alpes, cum copiis asperilate itinerum defessis, et bis sæpe, ut sunt viri dicaces, Borbonio consilii levitatem exprobrantibus (éd. de Paris, 1558, t. I, p. 254). »