Voy. la nouTBlie édition de La Mure, t. n, p
LE COimfiTÂBLE DE BOURBON. 173
port de Bayard mourant dans la tente de Pescaire qai a fait dire à Paul Jove que le héros aima mieux se rendre à Pescaire qu'à Bourbon.
Les historiens étrangers, plus dégagés de tout resipect humain, et qui n'avaient pas à ménager, comme ceux de France, les familles intéressées à détourner la yraie responsabilité, ont en Espagne, en Italie, parlé librement de la conspiration du duc de Bourbon, et ont mieux reproduit le véritable sentiment français. C'est là ce que Beaucaire, le champion du duc de Bourbon, ne peut pardonner à Paul Jove, qu'on ne saurait cependant accuser, dans le jugement qu'il porte de la conduite de Bourbon, d'avoir cédé à quelque influence mercenaire. Beaucaire, en même temps qu'il dément le jugement porté par Paul Jove sur Bourbon, nous fait connaître quels sont les garants qu'il lui oppose : a Paulus Jovius contra Carolum Borbonium ut horainem sceleratum atque intestabilem ubique, ut timidum etiam nonnunquam insectatur, quum is dux fortissimus fuerit, ac disciplinae militaris exemplar. Yitae integritatem mihi testati sunt cum alii plerique tum vero Petrus Anlezius, avunculus meus, et Ânlezio paulo major Franciscus Montagnatius Tausanius, sub eodem tum quum is (Borbonius) sclopeto ictus Romae occubuit arcis Mediolanensis prserectus, ac Joannes Belcarius Peguilio frater meus, cum illo ipso ab ineunte aetate educatus; fortitudinem bellandique peritiam res gestae déclarant. Sed ex Gallia profectus, quum in Mediolanensi principatu stipendium Cœsar non suppeditaret, et a militibus regeretur potius quam mi-
174 CHàNTHB TH.
lites regereU necessîtate adductns, multa prêter naturam praeterque institutam vite rationem pt* trare coactus est ^ »
Paul Jove, après avoir raconté Tentreifiie de Bayard mourant avec Bourbon, continue : c Aderat Caesarianis Carolus Borbonius, qui, paulô ante, t studio sui Régis maligne discedens, et sese privato quodam CdBsari fœdere conjungens, prodendi regii sui impugnandaBque patriœ consilia agitaret. Quibus detectis, e Gallia in Sequanos profugerat, déclaratusque patriae hostis, Caesari operam navabat, ita ut invadendae Galliae consilium susciperet, Hispanis avide se secuturos profitentibus, quod in Provinciam, opulentam regionem, ubi non defutura amicorum studia, aversa penitus a R^e» et proceres quosdam ad rebellandum paratos se inventurum jactabat. Lanoius quanquam id minime probaret» permisit ut Piscarius cum Hispanorum Germanorumque cohortibus in Provinciam penetraret. Sed Piscarius Blassiliae maenibus frustra haerens, quod validissimo Gallorum praesidio teneretur, retrocedere coactus est, quum nemo Gallorum ad auctoritatem Borbonii nominis se conferrel, et regiae copiae appropinquarent, et Borbonius cuncta opinione sua sibi infestiora, Gallo vero ûdeliora reperiret. Quapropter reversus est per maritimas Ligusticasque Alpes, cum copiis asperitate itinerum defessis, et bis saepe, ut sunt viri dicaces, Borbonio consilii levitatem exprobran* tibus (éd. de Paris, 1558, 1. 1, p. 234). »