LÉGENDE DE SAINT AUTOR ET SAINT LIVIER

Version IV. — Texte du petit cartulaire de Saint-Arnould. — D'après un manuscrit de la bibliothèque de M. Chartener (olim abb. de Saint- Arnould. — Voir ci-dessus, page 87, note 2, et page 84, note 1).

Gens Hugnorum perfîda que proprias nostras sedes uastavit.

Longo tempore post decessum beati Pacientis, scilicet anno ab incarnatione domini ccc° uicesimo nono, eâ siquidem tempestate quâ Hugnorum gens perfîda proprias mutauit sedes, diuersasque deindè uastauit regiones, nouissimè Gallicanum impugnare aggressa est orbem. Urbes munitissimas licet longâ obsidione euertens, ecclesias sanctorum exturbans, altaria sacerdotum sanguine ante ea jugulatorum prophanans, monachos et clericos ludibrio et spectaculis exponens, et omnibus in commune disponens, diuersas mortium faciès adhibens. Et quia sic

APPENDICE

portio populi meruerat nequissimi, usque ad internectionem gladius seuiebal altissimi. Indè et contingit sanctum presulem Nichasium urbis Remensis sicut mullos alios cum sanctâ uirgine Eutropiâ, hac Hugnorum incursione, marmora ecclesie imbre preciosi sanguinis cruen tasse. Et hinc progressa gens Deo execrabilis et contra naturam humane condictionis nutibus diuinis ministra fortitudine uictoriam sue dignitatis in rabiem conuertens, et circumcircà furendo crudelitatem sue mentis exerens, multas Galliarum urbes subuerterat. Audientes autem ciues Metenses famam nequissimi populi, fossatis et mûris se munierunt, et omnes reliquias sanctorum infra menia ciuitatis in oratorio scilicet sancti Stephani iusserunt deferri; ibique delatus est dens beati Johannis apostoli et euangeliste cum ceteris reliquiis apostolorum et aliorum sanctorum à religiosis fratribus canonicis ecclesie sanctorum apostolorum, que modernis temporibus ecclesia sancti Arnulphi dicitur. Gustodite sunt predicte reliquie à canonicis predictis in predicto oratorio sancti Stephani, donec predictus malignus populus Hugnorum ad propria est reuersus.

Sub hoc turbine beatus Seruatius presul Tungrorum Romam proficiscitur ad apostolorum limina, divinum remedium imploraturus per mérita ipsorum sublimia. Ubi, cùm quasi uictima Deo se offeret pro ira Domini à populo suspendendâ, beatus princeps apostolorum in uisu ei dixit : — Noueris karisime diuino institutum iudicio totam ferè Galliam tradi barbarorum incendio, prêter oratorium beati prothomartiris Stephani quod Métis constructum est : — Sanctus accepto Seruatius oraculo ueloci regreditur gradu. Sed GalJias iam Hungari compleuerant, Mettim urbem cinxerant obsidione, et pro murorum robore frustrati ad tempus expugnatione recedebant. Ibidem beatum Valerium Metensis ecclesie antistitem pro lege Dei certantem et eorum uiolentiam reprobantem assumentes, dyabolicâ aspiratione seuientes interfecerunt. Omnes eciam ecclesias que extra urbem erant dantes incendio, pariter ecclesiam sanctorum

APPENDICE

apostolorum, quam funditùs destruxerunt. Tabulas enim et columpnas marmoreas et diuersa marmorum gênera ex quibus eadem ecclesia fuerat fabricata abstulerunt et secum in suam patriam deuexerunt.

Erat enim eadem ecclesia, ut refert antiqua auctoritas, super omnes ecclesias tocius regionis illius nobilissimè et uenustissimè fabricata et constructa. Marmoreis subnixa columpnis per quas tota eadem ecclesia substenlabatur. Et super columpnas tabule marmoree erant posite, et super tabulas marmoreas erant lapides marmorei diuersis naturalibus coloribus inserti. Extendebatur hec iunctura lapidum infra monasterium super columpnas in dexterâ et in leuâ parte, in fine usque in finem ipsius monasterii. Erant insuper lapides preciosi superpositi capitibus columpnarum, qui contra radios solis et claritatem lampadarum nimio splendore rutilabant. Depicta etiam erat tota eadem ecclesia infra monasterium variis et nobilibus coloribus, auro et argento opère mirifico decentissimè colorata. Quam cum Hugni destrucxissent discesserunt.

Sub illorum discessione sanctus Seruatius Mettim uenit, beato Auctori reuelationem prefatam reuelat et ad sedem suam Tongraisem remeat. Quo abeunte mûri Metensium corruunt. Beatus Auctor cernens hoc, ciues aduocat, confiteri peccata hortatur, penitentiam iniungit, infantes baptizari iubet; erat enim sabbatum Pasche. Barbari famâ céleri reuocati urbem inuadunt, omnes trucidant, cuncta diripiunt. Quid plura? Ecclesias cruore innocentium replent, sacerdotes iugulant, soli seruantur qui ludibrio deputarentur. Oratorium sancti Stephani protomartiris furentes circumdant, aditum temptant; sed quod céleste protegebat auxilium irrumpere non ualebat impetus furentium. Tandem uelud Sodomite quondam erga domum Loth suo delusi conanine, incensâ urbe, ipsum episcopum cum reliquiis abducunt. Jam procul ab urbe recesserant ad locum qui Decempagos dicitur, et ecce barbari cecitate multantur, quasi olim Egyptii nusquam abire valent. In tali ergô anxie-

APPENDICE

tate sciscitant à christianis quos abducebanl quo prestigio hoc eis accidisset. Quibus illi : — Non hoc suspicamini malefîcium, sed crédite uobis iram dei imminere qui sanctum Auctorem episcopum metensem abducitis impie. — Mox itaque sanctus Auctor inquiritur; inuenitur, rogatur, offertur ut quicquid uellet sumeret tantum ut beneficium lucis non subtraheret eis. Ait ille nichil rapinarum se uelle, sed tantùm in benefîcio sibi captiuos dixit reddi. Goncedunt, captiuos reddunt, sicque tenebras euadunt, sicque factum est ut captiuato pastore grex captiuorum in libertatem poneretur.

Referturque aliud de hoc Auctore factum. Forte trabis uetustate dissoluta subito super altare beati Stephani lapsa marmor ipsius altaris consecratum in mille diminuit partes. Adest beatus Auctor et, dictu mirabile, singulas marmoris fracti minutias adunans et componens, orationem fudit, cruce signauit, sicque statim diuinâ uirtute illud marmor dissolutum solidatur, ut aparentibus fragmentorum cicatricibus nil solidiùs uideatur.

De quodam milite Liuario nobili et strenuo uiro, qui acceptis militaribus armis se inter profanos intrepidus audacter tanquàm leo inmersit.

Fuit in eodem conflictu quidam sanctus nomine Liuarius miles Ghristi strenuus, claro parentum sanguine progenitus, territorii metensis indigena, qui ab ipsis infantie rudimentis studiis spiritalibus in Dei amore eruditus, uirile robur conscendens, morum probitate nobilis, iusticie et ueritatis sanctitate nobilior, tàm Deo quàm hominibus acceptabilem se exibebat in omnibus. Hic uidens christianos à Hugnis diuersis pénis cruciari, se inter eosdem prophanos intrepidus audacter immersit. Illi uerô in malo perseuerantes, ad iracondiam moti, illum in fide constanter roboratum corripientes, et absque ullâ dilatione, quasi uirum seuientem aduersùs sacrilegos, uinculatum minantes, ad montem excelsum iuxta uillam que dicitur Marsal peruenerunt, ibique non ultra morati, illius dominum nostrum

APPENDICE

Jhesum Ghristum aduocantis et adorantis, ad pedem montis, vij° kalendas decembris, caput eius amputauerunt. Sed dominus noster Jhesus Ghristus qui nunquàm ad se conuertentes obliuiscitur, cuius miracula inenarrabilia sunt, ibi coràm omnibus duo mirabilia signa demonstrauit. Fons enim statim in effusione ipsius sacri sanguinis diuino nutu coràm astantibus nitidissimus emanauit, deindè capud suum amputatum in manibus suscepit et illud ab y mis partibus usque in cacumina montis deportauit, ibique, illo adminiculante qui uiuit et régnât per omnia secula seculorum, inhumatur.

Audiens igitur uniuersus christianorum populus hec facta fuisse miracula in honore sancti Liuarii, gaudio repletur-, confluebant ad eum infïrmi diuersis langoribus occupati nec non et sani magnalia Dei collaudantes. Et quicumque eum intimâ cordis intentione deprecabantur, et de fonte illius omni prorsùs hesitatione remotâ gustassent, à quâcumque detinebantur infîrmitate, divino tanti merito martyris auxiliante, sanitate pristinâ recuperatâ, illico conualescebant. Gùmque tôt et tanta preciosi merito martyris uirtutum insignia per uniuersa tàm exterorum quàm proprii episcopatûs loca pululassent, et plus quàm quingentis annis in eodem monte usque ad tempus Theoderici Mettensis episcopi, qui ecclesiam sancti Yincentii fundauit, claruisset hic sanctus miraculis, tandem vir Deo dilectus Theodericus, animaduertens que fîebant, corpus beati martyris tôt insignibus effulgentis decreuit honorabiliùs uenerari.

Igitur dictis facta compensans perrexit ad locum ubi quiescebat corpus sanctum, ibique orationi uacans, profusis lacrimis, cum omni comitatu deum laudans atque benedicens, humile sepulchrum aperuit, corpusque cum dignâ reuerentiâ subleuans, Mettim perduxit. Glamor uerô fletusque utriusque sexûs uicini territorii quantus fuerit nequeo uerbis explicare. Alii languentes gemebant, alii pectus pugnis tondebant, alii gênas ungue secabant, alii à diuersis langoribus curati lugebant.

APPENDICE

Sed postquàm appropinquant menia urbis, occurrit eis innumerabilis uirorum ac mulierum populus, ac genibus flexis corpus beatissimum receperunt cum honore. Gùmque subintrassent menia nobilis diuersi ordinis clericorum pompa à suo pontifice non inconsulta, corpus sanctum suscipiens cum cantilenis ac magnificis Dei laudibus, iter suum ad ecclesiam sanctissimi martiris Vincentii, quam idem predictus pontifex fundauerat, direxit. Quamuis enim hoc quod in itinere contigerit non scripserim, tamen de multis unum quod et memorie et scriptis firmiter tradidi uobis retexam miraculis. Accidit itaque, cum iam pertransissent Moselle fluuium, et, hoc Dei prouidentiâ, ante atrium beati martyris Polieucti sanctus Liuarius cum suo comitatu requieuit; cum que paululùm quieuissent et iter suum peragere uoluissent, ita corpus sanctum immobile perhibetur fuisse, ipsum uidelicet nec à laboribus, nec ab aliquibus diutissimè luctantibus moueri posse. Videntes autem circumstantes et admirantes que fîebant unanimiter prostrauerunt se orationi, et Deum lacrimis et precibus interpellentes quid facto opus esset, audiunt à domino : — Ubicunque sanctus uir iter direxerit, sequimini sanctum. — Factâ autem hac uoce, subito tintinnabula propè eminentis ecclesie sponte sua pulsari audiuntur. Viso itaque tanti miraculi signo, mutato gressu, ibi bénigne diuertunt; tùm intrantes ecclesiam corpusque sancti Liuarii déponentes requieuerunt, laudantes et glorificantes deum cui est honor et imperium, in secula seculorum. Amen.

APPENDICE