JEAN BOLLAND
Lettre 111% du 16 décembre 1616.
Le P' Jean Terreiwe, au nom du P. Trigaut, à Bdland.
11 le félicite et rencouragc dans son désir de se consacrer aux missions de la Chine, bien qu'il ne soit pas mathématicien. 11 peut écrire à ce effet au général de la Compagnie, et en conférer avec le Père assistant de la province de Germanie
Carîssimo in Chisto fratri Johanni Bollando, Soc. Jet*
Sylvœducis,
Pax Christi.
Cariôsim A IN Christo Frater ,
Desiderium tuum ad Sinas proficiscendi ^admodum probo et laudo : et ut illud non deponas , snm auctor. Nec enim tantum matbematici, sedetiamquivls alii, etiam studiis theologicis inmdum absolutis, ire poterunt, si vires corporis suffîcientes habeant, et Superioribus ita videatur. Scribat ergo ad P. N. Generalem ; is suo tempore, qui illuc sint iiuri, significabit, quod intra anni spatium vix liet. Intérim Deum oret ut per superiores quod ad majorem sui gloriam pertinet décernât, studiisque suis ordinariis diligentem nayet operam. Multi qui prima vice non ibunt, ibunt posterioribus annis, quando vel minimum cogitaverint. Numerua eorum qui prima vice sint iiuri nondum a P. Generali est determinatus , multo minus quinam ii sint futuri. Si P. Asaistenii Germanise etiam tribus verbis suam ad Sinas vocationem insinuare velit, non abs re fecerit. Hisce nos et nostram missionem Testris precibus valde commendamus. Haec voluit P. Trigautius ut ejus nomine scriberem, patremque rectorem vicissim saluta* rem, Bruxellis, 16 dec, anno 1616.
Vester servus in Christo ,
Job. Terrentius.
[Ibidem,) Socius P. Tbigautii.
ANALECTA. m
Lelti^ IV% 8 novembre i630.
Le P. Sirmond à Bolland,
Il espère recevoir un manuscrit des œuvres d*Hiacmar ; donne son avis sur les Actes des saintes Genune et Quitterie ; annonce renvoi d'une co« pie d*Usuard ; disserte sur quelques mots de la règle de saint Benoit , et demande des renseignements sur des Saints de TÉglise d*Arrique.
Fax Ghristi.
REVERENDE IN GhRISTO PaTER ,
Ago gratias Reverentiae Vestrœ de spe quam facit requirendorum operum Hincmari. Beabit nos, si rcs ex animo succédai. Sin secus , obstrictum me nihilominus agnoscam huic tam propensœ voluntati. Vidi sanctarum Quiteriae et Gemmae * vitas , de quibus non possum aliter sentire quam judicasse video Reverentiam Vestram, meras fabulas videri. Mirum est de his nusquam certas et sinceras historias reperiri. Memini enim Hispanos, cum Romse essem , de sancta Quiteria , quae apud illos in honore cultuque habetur, diligenter, sed frustiu invesligassc. Galli vero nostri , tametsi et sanctae Quiteriae memoriam non uno in loco habent, et sanctse Genmise nomine Prioratus est nobilis in pago Santonensi, neutrius tamen , quod sciam , legilimam vitam hacfenus nacti sunt; longe autem, mea sententia, consul lius , ecclesiseque honorlGcentius fuerit omnino carere, quam similes ineptias in lucem proferri. Usuardi martyrologium describi cœptum est, Ubi ad umbilicum venerit , dabitur opéra ut cum aliis exemplaribus , priusquam in Reverentiae Vestrae manus veniat, conferatur. Ex synodis Leodiensibus , quœ excusaî sunt , non est quod laboret Reverentia Vestra, et earum ad nos exempla mittantur. Nam haB facile reperientur, si opus erit. Quod vero ad Nonni* vocera ejusque usum apud Benedictinos attinet. Régula ipsa docet ex paterna reverentia usurpatum fuisse. Avos enim et avias hodieque llali Nonnos et Nonnas vocant. Quod attigi in notis ad Capitula Caroli CaXvi, p. 58 ; si tanti est ut consulendum Reverentia Vestra locura putet in codice, quem ad P. Heribcrtum eo tempore misi.
* En marge on renvoie aux Ada Bolland. xxii niaii et xx junii. ' Reg. S. Bened.y c. lui. Cf. Martenii commetitar., p. 822 et 828.
i§s anaîj:cta.
De Sifmpetis ' autem nihil ha})eo quod dicam , nisi quod in Régula S. Benedicti vox illa nondum a me reperta est. Si Reyerentia Vestra locum indicabit , enitar ut ejus desiderio satisfaciam. Est vicissim quod ab ea petam , sic ubi nacta sit inter Sanctos Africaoos mentionem martjTum Fidontii cpiscopi, Valerianae, et VictûrisB*. Habeo nunc sub praelo uovds aliquot sermooes S. Augus- Uni « atque in bis ununi in natali ram. %x in quo très hos no* minât quos dixi , et quorum alibi menlionem nusquam reperio. Hoc igitur ut doceat nos oro, meque ipsius ss. sacriûciis plurimum commendo,
Reverentiœ Vestrœ servus in Chiisto ,
JaCObUS SiRMONDUS.
Parisiis, 8 nov. 1630. {Ibidem,)
Lettre V% 12 juin 1643.
BuUand au P. Gamans.
Après quelques mots snr une vie de' sainte Hedwige, il répond et ques* lionne à son tour touchant saint Zenon de Vérone, son titre, son culte, tes translations , le temps où il a Técu.
Reverendo Patri Johanni Gamans, Eslingœ.
Pax Christi.
Reyerende m Ghristo Pater,
Heri accepi quas Reverentia Vestra quinto junii scripsit. Vitam S. Uadewigae describam in sequentem hebdomadam, ne (brteitinere intercidat. D.Lambertussuperiorehebdomadein patriam suam abiit ad vice pastoratum et scolasterium Holtoniense. Ipee mibi cogor seiTire , bis miseris temporibus. Jam ad priores Reverentiae Vestrœ litteras yenio. Spondeo datas xyi mail.
Hermannus Januensis Ord. S. GuiUelmi in chronico qui dicitur Flores temporum, in Leone IX, quem X yocat, ita de S. Zenonis
1 Sympetis, On lit dans les éditions communes, au chap. xxyii, seni' petas. Ailleurs sempetas, senpectaSj sempectasj sepectas, sinpoctas, serri" pœcias. Cf. Martenii commentarium, p. 376 et 378. DomMartène lit sympectas qu'il tire du grec <rj(i.iraixTyi;, ce qu'il interprète -.senior quidam frater cum abbate conspirans ut excommunicalus ad debitum offîcium rcducatur.
• Le P. BoUand répond en marge : Forte hi xx ponuntur in Hieronymiano martyrologio , nmtatis faeminis in mares. 16 nov.
ÂNÂLECrrA. IM
reliquiis scribit « tune etiam S, Zenon confessor gloriosus in Ulmam super Panubium est translatus ad ecclesiam S. Crucis ; #1 trmstuHt Wernhems episcopus VeronensiSj natione Suevus, Modo vero reliquiœ suœ reconditœ sunt in eodem oppido sed apud Do* minos de domo teutonica. Et infra in Henrico X, anno Domini MLU i « Reliqui<9 S, Zenonis confessons a Willelmo Veronensi episcopo in Ulmam translatœ suntj sicut noWtm est sub Leone X. »
Martinus Crusius, annal, suev., lib. vi, p. 2, c. 11, refert hanc translationem , citatque Hermannum contractum et Hermaonum aBdituum. An ille minoris chronicae scriptor est Hermannus œdituus? Uoquamne édita est illa çhronica ?
Porro Zeno hic est Veronensis episcopus, qui colitur xii aprilii, translatio vero ejus celebratur viii Dec. martyrem appellat et célébrât ecçlesia Y^ronensis , Mediolanensis ut confessorem v&m neratur, Ei^ actis satis imperfeclis niiiil statui potest ^ Duos exsti** imQ martyres et copfesspres posset fortassis quis suspicari , quod «ermones qui sub nomine ejus editi, vix yideantur martyri qui sub GalUeno dicitur vixisse, posse convenire. Sed nuUum aliu4 habeo argumentum.
Galli, Bincbio pacifiée et humaniter relicto, Landriciacum recesserunt. Batavi preces in dimidio junii indultas distulere. Argenti (emunt?) magnam vim navium et curmum.
Me commendo Reverentise VestrsB servus in Ghristo.
Johaune» BOLIiÀNBUS.
12 jun. 1643. {Ibidem.)
GODEFROI HENSCHENIUS.
Fragments de ses lettres au P. Bolland
Pendant son voyage de Rome.
(In itu , mora et reditu Romane, annis 1660-166S.)
1660. —'19 aug. — In Eclingem yenimus, illustre nobilium virginum mona^terium , a S. Hildegarde fundatum , ubi ejus reli«-
^ G^ questions ont été éclaircies depuis par les Bollimdistes an 12 avril, et par les frères Ballerini, dans leur cfcellente édition de S. Zénoa. L'é*
quide et vestes, quas honorai i sumiis. Imago tetigit caput, cor, Testes, reliquias alias, uti et codices visionum et epistolarum manuscriptarum quos examinavimus : nec reperimus scandalosum illud contra mendicantes commentum , quod jam jesuitîs imponitur... Lustravimus palatium der Saal, ubi natus Garolus magniis... multa de convcrsione Germanise egimus et concepimus, quia regio alba ad messem et apta.
21 sept. — Fraticofurti, ascendimus ad arcem , ubi senior senator, ex antiqua nobilitatc, prœsidct. Is nos magnifice excepit : bibitum ad sanitatem Cassaris qui ibi hospitatus est.». Omnes cives honestissime nos salularunt, etiam senatores, deposito pileo secundœ intentionis... Vespene et alisB horae fere cantantur more nostro. Ante altare , nitidissime renovatum , ardet lampas , et hoc procurante D. Fuchero senatore, qui objicientibus id more papistico ûeri , respondit : infra xx annos fore omnes papistas.
8 oct. — OEniponte, Omnla optimc succedunt. Pater Daniel Ignatius hactenus omnium ubique jesuitarum minimus est. Prœclare agit et accommodât. Mollis ora ad alpes vocat j nec adhuc nix est. quod pro felici aucupio est ad montium transitum.
9 dec. — LorcWcp. (Vide quae supra p. 38.) Cum tenebrae accédèrent, accensœ candelœ 700 aut 800, pulcherrima dispositione. Omnibus in templo finitis, faces accensae in turri et supra fronlispicium, et ignés triumphales, et valde arlificiales excitati inter tubas, tympana, lormenta, majora omnia, praeclaro successu. Et montes circumquaque cum pagis et oppidis per Picenum triumphos egerunt, quod hac nocle sequente ante annos 366 Domus sacra ab angelis hue delala sit.
1662. — 8 jul. — Summo manc discessimus Cluniamm pedites
ditiou d'Augsbourg a deux dissertations spéciales sur la vie et le culte du saint évêque de Vérone. * ;
ANALECTA. 20r
et ibidem isto die et tribus sequentibus descripsimus varias vitas. Vocarunt P. Danielem calamum scribœ velociter scribentis, qui ultra 20 folia chartœ intégra et parvo caractère, me dictante^ eonscripsit. Dominica et die xi , in festo translationis S. Benedicti prandium sumpsimus in refectorio, capaci trecentonim m<H nachorum, quot aut quadringenti fuerunt olim, et maxime sub sancto Hugone , qui templum exstruxit longius templo hodiemo Vaticano , et habuit très dein papas sibi subditos.
Inde discessimus, educente ad duas fere leucas domno curatore hospitum. In prandio, ob calores, in agro quievimus ; et ita pedites ivimus ad monasterium Firmitatis ^ primam filiam Gistercii cœnobii, ubi nepos Generalis Cluniacensis erat abbas, qui nos lauta cœna excepit. Erant codices varii manuscripti exarati anno H 30, sub tertio aut quarto abbate : uti etiam Usuardus manuscriptus, sed nibil singulare.
Discessimus Cabillonum pedites, die xiii, ibidem magnifice ex** cepti, ubi P. Ferrand lxxvi annorum, valde amœnus vir, totus est ut nos deducat. Hac nocte plurimum pluit, inde calores valde niitigati. Messis uberrima est et fœnum in maxima abundantia, ut borrea nunquam sufficiant... Ivimus medio milliari ab urbe ad abbatiam S. Marcelli, qui colitur rv sept., ubi corpus ejus et puteus in quem conjectus est, et caput S. Gontramni régis. Ambo bene valemus et bic a laboribus itinemm , cum dcsit occasio discedendi , quiescimus ; memores anni prseteriti quando bis diebus, œgrotabam parum. Cabillone, 15 jul. 1662.
Inde die xvi discessimus in curru Belnam , et xvii Nuitium ; inde pedites Cistercium , ubi vu diebus descripsimus omnia quae nobis deerant ex sex magnis legendariis ad acta sanctorum. Bi- •bliothecarius et vitarum sanctarum , et omnis antiquitatis amantissimus, D. Jacobus Lanoyus, vir ad majora natus, cujus meminit Dacherius bis tomo 111 Spicilegii, cujus IV volumina et Hieronymi martyrologium cum illustri mentione Reverentias Vestrœ vidimus. Inde beri clrca boram terliam pomeridianam a D. Lauoio educti ad mediam leucam , pedites ad boc collegium (Divionense) venimus. Uox a R. P. Rectore et P. Ministi'O, auctoi*e historiœ Gabillonensis, quam in f* Lugduni emi, humanissime excepti. Nos, laus Deo! bene valemus inter tôt itinera pedibus
* La Ferté sur Grosne,
)0t ANALECTA.
confiecta, et vel confecisse iter pédestre Antverpia Romain usque posfiimus censeri! lia simul paupertati et modestùe 9tudt^ mus. In itinere equestri , subinde prandium trium assium focimuB. In navi, a mane in vesperam abetinemus, Ita scimus abundare suo tempore et penuriam pati.«— Cluniaci vidimus asfiistentad miniBtros in eummo sacro communicare sub utraque specie. «^ De reliqulis S. Medardi Divionem olim translatis antiquum tractatum descripsimus Cistercii inter alias vitas. — Hic, hodie adi^K mus cum Pâtre Chifnetio bibliothecam illustrissimi viri (D. Bouhier) et valde copiosam , qui etiam Acta SS. habebat. Intérim descripsimus varia antiqua monumcnta ex codicibus D. Bouhier, apud quem repcrimus integrum martyrologium vert Bedae , cum additaïnentis Flori et paucis aliis. Id hodie absolvemus. Lustravimus bibliothecam domini de la Mare consiliarii , et rv codices de vitis sanctorum attulimus. Habemus etUsuardi unum codicem ab eo, et duos ex bibliotheca cujusdam advocati. Apud Carmelitas fuimus, 3ed non erant nisi codices duo Jacobi Yoraginei, nequ0 alios in monastero S. Benigni esse asserit P. Ghiffletius ; cujus vitas sanctorum examinavimus et nisi quas in sua Diviope« et aliis tractatibus brevi editurus esset, alias a nobis selectas aujs* remus.
{Mss, de la bibliothèque de Bourgogne , à Bruxelles» vu* il, $7S.)
Lettre VI% 2 juillet 1675.
Le P. Athanase Kircher à Henschenius.
" Il expose son avis sur les essais de diplomatique de Papebroch , et en fait réloge. Il y joint des vœux pour la prospérité des Acta , et quelques mots sur les travaux de sa vieillesse.
RBVEREiiDE Pater m Ghristo,
Data mihi prœterlapsa septimana fuerunt a Pâtre Poiidno an*» tiquissima Caroli magni régis et successorum Lotharii et Dago^ berti privilégia : de quibus débile meum judicium exquirera non est dedignata Reverentia Vestra. Dico itaque summopere mihi ar<risisse scripturœ tam vetustœ et insolentis expositionem, qu» et sagacissimi ingenii Œdipum , ad evolvendas tam intricatorum characterum significationes non immerito sibi vendicare videba* tur. Fateor sane me curioso singulorum scrutinio et indagine , dum singula cum singulis , juxta artis combinatorisB amussim combino[et resolvo, niliil tamen invenire potuisse, quod non
ANALBGTA. fe08
recte et perite expositum fuerit. Duœ solummodo mihi voces de vera significatione me dubum et ancipitem reddiderunt et sunt * quae ego non (kado) yUii interpres, sed (mandato) legendum censuerim. Non obfttante fideli lectione, juxta characterum sériera, facta explicatione. Altenim est paulo infra (bronne) quod noraen quid sibi velit penetrare non valut. Sapiunt enim omnia et singula isf orum temporum in scribendo stylum ; ut proinde dignissima judicem quœ fuis eruditissimis operibus inserantur in gratiam eorum qui similes inscriptiones anxie venantur, aliorumque qui abstrusa hujusmodi vetustatis monumenta sectantur. Habes hic , erudltlssime Pater, meara de dicta scriptura sententiam. Gœterum non dubito quin tu , mi Pater, ingentes in grandi illo tuo de sanctis opère progressus fecerit. Oro divinam clementiam, ut tibi et dignissimo laborum tuorum consorti, quem peramanter saluto , vires et ad tanti momenti opus et a tota republica christiana desideratissîmum conficiendum integram et salutem et sanltatem largiatur. Ad me quod attinet , ego tametsi me paulatim, post tôt labores, œtate aggravatum sentiam, aratrum tamen a Deo 0. M. mihi concreditum, agros litterarîos sulcando, otiandove, ututpossum, stériles saxis, spinisque oppletos excolere non deslsto. Erunt omnia ad divini nominis gloriam et honorera et reipublicae litterariœ emoluraentum. Vale , amantissirae Pater, in tuas preces mei haud imraemor.
Reverentife Yestraa servus indignissimus,
Athanasius Kircherus.
Roinœ» 2 joUi 1675.
P. S. Slgnificat mihi P. Possînus Reverentiam Vestrara trans-
mittere raihi Romara alterura tomum Rerura Sinensium per
Patres nostros corapositura, eo fine ut ei conjungatur torao quem
Jamdudura Pater Introcatta Sinensis, in Chinam redux, apud
me deposuerat. Quera et ad edendura opportunîori tempore re-
servo ; serviara quoque libenter orani ope ne optiraorura Patrum
labores pereant.
[Mss. des Bollandistes.)
Rcverendo in Christo Patri Gothofrido Henschenio Societatis Jesu, Antverpiœ.
i Le M66. porte ici, delà main du P. Kircber, quelques lettrei méra^ vingiennes trop informes pour les reproduire, surtout après lapoblieatioii récente des chartes méroYingiennes, dirigée par M* Letronot.
DANIEL PAPEBROCH,
Lettre Yll% 23 novembre 1643.
Papebroch â Januing.
11 se plaint du silence imposé dans la controvene avec les Garnies; puis signale des orrears introduites même dans les brémires modernes, entre autres sur S. Félix de Valois et S. Raym<md de Pegnafort , et demande si on veut purger d^erreurs Thistoire ecclésiastique ^.
Pàx CÉEisn.
RiVBR£!n>s IN Chiisto Pater,
Ex litteris datis a R. V. m nov. intelligo non omnia mentitos Carmelitas , cum sub exitum septembris sparsenmt quod Roma ipâ acceperint mandatom silendi, idque mihi quoque vel simul impositum, vel moi imponendum. Etsi enim bactenus nullum acceperim, apparet tamen taie quid designatum fuisse quod sapientiori consÛio postea suppressum sit , atque utinam supprimatur œtemum , neque infaînia ista Romanae curiœ toto orbe vulgetur! Jansenistae gloriantur responsionibus nostris, quas dicunt esse totidem apologias pro causa sua , si quando ea Romae damnatur. Et si llbros nostros confîgat Roma, juste poterunt gloriari, omnia istic per facliones et corruptelas agi. Ostendas illis, se ita velle pacem inter ordines servandam, ut nobis viam quaerendae verilali prsecludere (sic)^ neque manu tenere fabulas^ quantavis prsescriptione subnixas ; sed disquisitioni eruditorum permittant ejusmodi causas , donec commodum fuerit errores corrigere, qui putantur Breviario et Martyrologio irrepsisse. Quod faciendum non est, staiim atque vir aliquis eruditus putaverit se errorem demonstrasse. Sunt enim ista in commodum tempus novae editionis et generalis corrcctionis servanda. Quanquam ne tune quidem, imo nunquam speranda sit absohita correctio , cum identidem irrepant nova menda. Sic in lectionibus S. Felids de Valois , legimus ipsum natum de Valesia familia et comité Theobaldo Valesio, sacerdotem ordinari se voluisse, ut
^ Papebroch a lui-même résumé cette lettre par cette apostiUe mise en tète, de sa main : De erroribus in Breviariis etiam recentibus — de Joh» Feiicede Valois. — Et S. Raymundo de Penafort, — An velint historiam eeeiesiœ errorUms purffori ?
tanto longius recederet a spe regni francici , ex vi legis salicœ in se devolvendi. Quod nullus francorum historicorum hactenun somniaTit; ac pluribus argumentis doceri potest ex Valois ignobili vico, non ex ducatu Valesiano, nedum defamilia natuni sanctum. Sic in lectionibus de S. Raymundo de Penafort dicitur is, jam ordinem Praedicatorum ingressus, concurrisse ad instituiionem ordinis de Mercede, quod etiam secutus est Bollandus in Januario ; nunc autem certissime et de multispublicis actis constat id factum esse priusquam iieret religiosus.
Quid si ad talia suo tempore corrigenda , nolit per Acta nostni juvari Gongregatio, a nobis quidem facile impetrabit : ut malimus nulla scribere y quam non scribere vera. Sed non effliciet quin haeretici istis deprebendendis et manifestandis triumpbos sibi facîant de infamia nostra , lanto justiores , quanto evidentius apparebit meo exemploPapu^o^esse correctionis impatientes, nec veile dedoceri errores suos.
SciOy mihi per ejusmodi praeceptum non occludendum est quominus me purgem de impactis publice calumniis. Sed cum hm semper versantur circa ipsam historiam Garmelitanam , impossi' bileerit hanc non tangere, et iUas diluere ; atque adeo caverequotidianarum quaerelarum occasiones ; nisi Carmélite prohiberentur prsetensam originem et antiquitatem scripto vet-boque defendere.
His ad privatam duntaxat instructionem scriptis utatur Reyerentia Vestra , ubi et quando prodesse poterit , interimque me habeat in sanctis sacrificiis commendatum.
Reverentiae Vestroe servus in Christo,
Daniel Pàpebrochius.
AntYerpiœ, 1696, 25 novembris. {Ibidem,)
Lettre Vin% 28 mai 1691.
Papebroch au />' Mill d'Oxford.
Il s*étend longuement sur S. Barnabe, annonce quMl ix^\At9^escfiirofessQ de tes actes au jour de S. Paul, mentionne un éloge du même saint par Alexandre le moine, des actes imprimés si rares qu'il n'en existe que cinq exemplaires connus, V Itinéraire y ouvrage apocryphe, une histoire italienne parle P. Puccinelli ; et après quelques plaintes au siget d'un manuscrit de Manilius, il poursuit ainsi, indiquant les relations des BoUandistes avec l'Angleterre :
Gratias tibi debeo quod D. Dodwellum velis mihi conciliare ; etenim Cambdeno et Ussherio pridem mortuis, cum quibus Bol-
im ANilLECTA.
landoatque Henschenio nonnihil commerdi litterarii erat, et nuper etiam Willelmo Dugdallo , qui yaria sanctorum Âcta sub* ministravit, nemlnem nunc habeo ad quem simili in casu recurrere possim. Optarem autem inde nancisci Yitam S. Justini philiwophi editam a Pearsonio. Pridem etiam requiro viiam metricam S. Edmundi régis , quam delibat et laudat Camdenus, ut ab antiquo auctore salis eleganter compositam : ista, ubi agit de comitatu Warwicensi , sed non indicat ubi eam inTenerit. Atqui hoc initium sit nostra cum Dodwello conununionis cui intérim ac tibi obsequia mea offero
Clarissimse Domin. tuœ servus in Christo,
Dan. Pà?bbeochics> Soc. Jesu.
( Bibliothèque de Qacen's Ciollege, à Oxford.)
Lettre IX^, sans date, après i691.
Au même»
Il enToie pour Dodwell le texte grec de V Itinéraire de S. Bâmebé, et demande une yie métrique de S. Edmond, martyr.
Clarissimo et eruditimmo viro D. Johanni Millio fotr*
celsissimo, Oxoniœ^
GiAftissnDR DoMm K ,
Mitto Dodwello vestro S. Barnabae Itinerarium grœcum. Tibi autem raaxiraas ago gratias pro recuperato Maniliano. Vicissim impera, si qua re utilis esse possim. Recurram et ego ad vestram humanitatem quando usus feret. Intérim mémorise occurrit S. Edmundus rex martyr, cujus vitam versu scriptam a Cambdeno in sua Britannia, ubi is de comitatu Warwicensi agit , laudatam frustra desideravi in Maio. Ea si ad notitiam tuam perveniat , fa^ito ut accipiam transcriptam, usui futuram pro primi semestrîs supplemento , mox post edittun Junium faciendo. Atque hic valere te opto ,
Clarissimae Dominationis tuœ obsequio addictissimus.
Daniel Pàpswocbius , S. J* {fhidwi,)
ANÂLECTA. ' 20T
Lettre X®, sans année.
Le P. Hardouin à Papebroch»
Il demande instamment, sans délai , à tout prix, la communication d'un livre du P. Alexandre Wiltheim , et propose , en échange de ce service, ses conjectures contre Tauthentlcité des Fastes dldacius et l'antiquité d'un calendrier du P. Boucher ^
Reyereiïde in Christo Patjeji,
Oro Reverentîam Vestram" ut pro me scribat ad R. G. Rectorem collegii Trevirensis : erit enim îlli Papebrochii noinen notius multo quam nostrum. Petat ab illo enixe, ut quamprimum quœrat exemplar, (in chartis puris, si fieri potest; sin minus, compactum , ut erlt,) libri P. Alexandri Wilthemii , qui in catalogo scriptorum societatis inscribitur , Icônes Constantini M, et He^ lenœ matris, Mittat illum ad me quamprimum, ad P, Hardouin, in collegio Ladovici M, commorantem, Sumptui non parcat : quidquid insumpserit, aut Reverentia Vestra ipsi reddet , quod ego habebo hic , quasi acceperim a Reverentia Vestra : aut si malit R. P. Rector Trevirensis , vel ipsi hinc mittam summam quam insumpserit , vel ejus nomine alicui hic solvam. Quanto msyorem adhibere et Reverentia Vestra et ipse P. Rector Trevirensis diligentiam poterit , tanto miiii gratius fecerit.
Pro hujus cura3 ac laboris aliqua mercede , insinuabo Rêve* rentiae Vestrae conjecturam quae forte proderit mensi vestro Junio , quadam ex parte illustrando. Idacii fastos scio esse supposititios. Hi passes esse Patrum et Paulum aiunt, anno 58 aerœ vulgaris, quod est apertissime falsum. Libellus inscriptus ; Depositio martyrum editus a Bucherio habet m kaL julii Pétri et Pauli Tusco et Basto coss.f quod est ineptum. Error impostoris inde natus videtur, quod cum ex Idacio meminisset anno 58 passes esse apostolos , in indice alio fastonim , qusesivit quinam essent anno 58 consules. Incidit autem in fastos , quibus erant in
^ Papebroch exprime franchement sa désapprobation dans cette apostille mise en tête de l'original du P. Hardouin : « Fasti Idatii et libellus dt SS. Petro et Paulo, — Depositio martyrum apud Buckerium videntur Harduino supposititia , non probatur conjectura de Idatii fastis et indi^ Gulo apud B, »
margine appositi anni aena vulgaris centenario tamen numéro seinelapposito,deincepsoiDi$so,in hune modum 200
6 et sic deinceps.
Numéro 58 invenit Tûscum et Bastum consules, nec animad- Yertit consules esse anni 258 ; itaque iilos apposuit, pro consulibus anni 58. Niiiil ego arbitror ibi astutius cogitandum. Sed inde sequitur indiculum Bucherii multo recentiorem esse quam putatur , atque ego quldem opus esse impostoris scire mihi \ideor. Istud obiter , ut ReverentiamVestram incitem acrius ad diligentiam pro libro Wilthemii adhibendam , quo mihi vehementer est opus.
Sanctissimis Reverenfiae Vestne sacriiiciis me commendo ,
Reverentiœ Vestrœ,
Totus in.Ghristo,
Hàibuikus, s. J.
Parisiis, 16 oct.
Liber Wilthemii editus est Treviris 1671, in foUo ; arbitror [in] mo etiam contineri nummos constUares Gonstantini M. et filiorum ejus. AUoqnin Qtmmque libnun mitti vellem.
{Mss» des Bollandistes,)
Lettre XI% après i672.
Le P. Daniel à Papebroch.
Pax Ghristi.
Mon Révérend Père,
J'ai rhonneur d'écrire à Votre Révérence à la prière du P. Lelong, prestrede l'Oratoire, qui travaille à l'édition d'une Biblio^ thèque universelle des écrivains qui ont traité de l'histoire de France. On lui a dit que vous aviez deux anciens manuscrits de
ANALECTA. 20é
la cfaronique de Prosper qui a été publiée autrefois par M* Pithoii et que Duchcsne , dans sa collection des anciens historiens de France, a jointe à une autre chronique de Prosper où les consuls sont marquez. On a encore dit au P. Lelong que dans vos deux manuscrits on ne trouve point marquez les roys de France, Priam , Pharamond, Glodion, etc., qui sont marquez dans Tédi* tion de M^ Pithou. C'est principalement sur la vérité de ce fait qu'il souhaiterait d'être instruit , aussi bien que sur l'antiquité des deux manuscrits. Vous ne pouvez pas douter^ M. R. P., que je ne prenne aussi quelque part à cet éclaircissement ; parce que je me suis servi de cette chronique dans une préface historique sur l'histoire de France , et je vous avoue que ce n'a pas été sans quelque scrupule. Vous pourriez encore ajouter yostre sentiment sur l'autorité de cet auteur. 11 serait d'un grand poids pour le Père Lelong et pour moy. Je ne sçay si vous vous souvenez qu'en 1672, j'eus l'honneur de vous embrasser à Anvers. Je faisais alors une première régence à Arras. Je bénis Dieu de vous avoir donné une si longue vie pour le bien de l'Église et l'honneur de la Compagnie. Je souhaite qu'il vous la prolonge encore de plusieurs années ayec la santé nécessaire pour continuer vos grands et utiles travaux. Et je suis ravi d'avoir cette occasion de vous renouveler la protestation du respect tout par* ticulier avec lequel je suis, mon Révérend Père,
Votre très-humble et^obéissant serviteur,
Danisl, s. J.
A Paris, 35 de JuiUet.': ; 1; i { {Ilndem.)
Lettre Xns 30 août 1679.
Casimir Oudin à Papebroch.
Il envoie les actes de S. Jean de Montmirail, disserte sur ceux de sainte Grimoine , et parle de ses relations avec MabiUon.
Ad Beverendum P. Danielem Papebrochium.
Pax Christi.
ClARISSIME VIR et REVERENDE ÀDMODUM PaTER,'
Mittimus Vestrae Reverentise Mss. vitam S. Johannis de Montemirabili , monachi Longipontani , ex autographo erutam curis
fkiO ANALEGTA.
amici ; cujus transcripto vacatum , dum apud vos eram ^ iiltimo junio, Ant?erpUB. Plura , si quœ possim, ne parcatis amieo, vobis semper pro templo eccleslse animato laborantibus promptissimo. Addidiad cultum et tumulum ejus antiqiium spectûitia, quorum con&ctionis vos non pœnitebit. Ea mihi visa necessaria ad pieoam rerum hujus sancti narrationem. Domnus Antonius Mulcbacus, ejusdem abbatiœ Longipontanae monachus et subprior, vir diligentissimus in omnibus quae spectant ad sanctum bune Johannem, opinatur hune librum apud vos non esse. Hœc coihfsci, alio tamen ordine quam in dicto chronico, ubi Acta omnit sparsa hinc inde, collecta a me (quantum reor) convenientiori me» thodo. Nam cum Jemporis epocham nullam anonymus auctor vitœ afftnxerit , hinc conjeci eum paulo posteriorem fuisse Jo* hanne, cujus vitam a coeevis auditam collegerit. Missusa me nvh perrime unus e nostris ad proximûm nobis oppidum et castrum de Gapella^ (vulgo la Capelk) cujus loci patrona est sancta Gri^ monia ad die 7 septembr. festivatam; retulit amplas satit de ea leciioties ibidem annuatim in ofQcio cantaii solitas , ex pergibmenOy utut vetusto* Sed ex earum lectione adverti recêns esse hoe opus , ac confectum cum tantis nullius fidei miraculis , ut illas ad vos non sim ausus dirigere. Contigit id , ut opinor, ex Incendio totius oppidi, quo omnia monimenta consumpta sub hujud Sfeenli initium, ex imiptione Belgarum nobis hostium^ cujus in damnt subsidium anonymus forsitan loci Pastor ex valde fabulosa plebis traditione bas confecerit. Exspecto in dies aliqua de S. Lœto ad ultimafu decembrts diem ex urbe Maurienci , mihi patria ad Mosam. Si ea digna, nec anum sonent, mittam» ÏHuiimOs P* HeUschenio dies! Retuli eBel^ca peregrinatione tractatus duos, utcumque singulares, quorum a me copiam exposcit Johannes Mabillon , quam dabo occasione prima. Ego intérim exspectans responsum de acceptas liis a vobis dudum optatis oro ,
Rewrendce patemitatiB Vestr» setvus in Christo hamiiliitms.