VERS

Hugo , Beati Dyonisii abbas , omnibus ad quos littere isto pervenerint, salutem. Novarit universitas vestra , quod talis est convontio inter ecclesiam nos tram et Johannem de Haudroit. Predictus siquidem Johann es terrain Beati Dyonisii que perd net ad carrucam de Haudroit , quamdiu vivet, colendam sucepit (*iV, et eam limo ecclesio et suo procurarc , et etiam mari are singulis an ni s ad mensuram trium rasarum , et medietatem seminis ponere , tenebitur, ita etiam quod nullam alienam terram , excepta Beati Dyonisii terra, colendam suscipere poterit. Inde pro labore suo fructuum medietatem et totius annone stramen et paleam, ad opuB videlicet jumentorum et ad fimum faciendura , débet recipere , décima tamen et terragio intègre prius nobis redditis. Post decessum vero ipsius Johannis terra et terre cultura et omnium edifitiorum structura in manu ecclesie nostre absque contraditione redebit (itY), ita libère quod ipsius liercdes in tota terra niebil reclamare poterunt.

(( artul. blanc de S. Denys, t. II, p. 384.)

Feaaatiaa e« raalaaaea <Taa village a Gaarebellee , aaaa l'aaeiea doyaaiaâ

a'Aai

Notum sit, tam presentibus quam futuris, quod ego Gila et ego Marsilia de Goloceles dedimus et concessimus im perpetuum predictam villam de Goloceles sainte («te) domui Hospitalis Jérusalem, videlicet sessionem ville ab orto Herman de Copigni usque ad terram del Val de la Haie, ex utraque parte vie. Si militer ecclesiam sine al tenus participation in perpetuam elemosinam concessimus, et medietatem décime ejusdem ville, dominis Hospitalariis imponentibus sacerdotem. Et hec concessit Hugo de Caigny, in eu jus feodo ipsa villa si ta est, et de hac ooncessione recepit ipse Hugo de caritate domus Hospitalis lx solidos et unum equum et duas vacas ad opus domine. Nos eciam concessimus terram scilicet ad hospitandum quinquaginta hospites, et un.cuique predictorum quinquaginta hospitum dedimus octo jornalia terre aimai oum orto et cum masura sua. Magister Hospitalis et ego Gila et ego Marsilia statu imus consuetudines ejusdem ville, Preterea statutum est quod ego Gila et ego Marsilia daremus unicuique masure quater viginti pedes terre in longitndinem et tantum in latitudinem, et pro quater viginti pedibus terre predictis reddet unusquisque hospes

Hospitaii duodecim belvacenses ad festum sancti Kcmigii, et duos panes et duos capones et duas minas avene ad Natale Domini, sine participa tione alterins; et pro orto nrabili reddet unusqnisque hospitum domino taies redituus (sic) ad taies terminos sine par ti ci pâti on e Hospitalis. Hii redditus recipiendi sunt in domibus hospitum a domino vel famulis ejus, et similiter ab Hospitaii, ita quod hospites non movendi (l. moturi) sunt redditum avene extra domos suas nisi spontanea volnntate. Preterea ego Gila et ego Marsilia concessimus communitati ejusdem ville nemus del Faiel et nemus Hugonis. Et, si al i qui s hospitum predictorum in v en tua est in nemore defenso domini, pro ullo forefacto quod faciant (sic) , non dabit de emendatione prêter duodecim belvacenses, plncito deducto in omnia Hospitaii. Et, si horao Hospitalis inventus sit extra nemus, ita longe quod sit (/. posait) vertere onus suum inter se et nemus, non poterit implacitari. Preterea, ego Gila et ego Marsilia dedimus predictam villam Hospitaii tali conditione, quod unusquisque hospes, in anno quo octo jornalia terre plena erunt, reddat domino sex garbas de dono de tali blado quale in terra ruerit. Preteren, quando hospes Hospitalis debebit dare terragium suum, opportebit eum ire pro famulo domini, qui, si venire noluerit, oblato plegio, ibit nd famulum de Val le Haie, et, si pro famulo noluerit terragiare, ipse famulus terraginbit, et terragium niittet in custodiam coramnnem, donec jus nudiatur inter eos in curia Hospitalis. Preterea, pro forefacto quod fiât in villa vel extra, non potest dominusmanus mittere in catalla hominis Hospitalis. Preterea, si contigerit quod aliquis hospitum moriatur, hères sine relevamine ad hereditatem reddibit (sic). Et statutum est, quod hospes Hospitalis non débet corveam nec tailliam Hospitaii nec alii, niai comiti Albemarle ad reparandum fossatnm a porta de Folrinetra (?) usque ad murum castri, cum (?) hominibus de feodo Hugonis de Caigni et domini Gerardi. Et, si hospes Hospitalis pauper fuerit, bene poterit invadiare aut vendes aut dare tilie sue in matrimonio, pro numéro pecunie, sine licencia dominorum, alicui qui tamen faciat, quantum ipse faciebat, omnes redditus. Et omnia forefacta ejusdem ville infra craces1 et extra in feodo ville Hospitaii pertinent1; placita forefactorum extra cruces deducenda sunt in curia Hospitalis ; emendationes vero domino pertinent sine participatione Hospitalis. Et, si aliquis possidoat x oves aut plures, unum arietem unius an ni dabit Hospitaii in festo sancti Johannis Baptiste sine participatione domini. Et, si un us (/. minus) quam xx (/. p. e. x) possideat, pro qualibet ove dimidiuro oboli belvacensis persolvet. Et, si clamor de effusione sanguinis acciderit infra cruces, clamans pro sanguine unum solidum vj denarios belvacenses Hospitaii dabit sine participatione domini ; et, si extra cruces contigerit, eandem emendationem domino reddet per curiam Hospitalis. Pi stores ejusdem ville debent singulis ebdomadis reddere

1 Une expression analopue m trouve daim une charte do 1220, dans laquelle Ouillaume do ChauvlpnJ , seifrnenr de ChAteauroux , rnumère lea privilèges de» habitants <ln bnure de Déola : « Omnes clamorea , qui de commis* i* Infra erucea burgi Dolensbi perpetrati* fient, a«l abliatom Dolenaem vel ejua mlnistcrialr* deferantur » ; A. N. , K. 28, n. 10 — Ces croix marquaient «an* doute lea limite» de la juridiction dea religieux. Voyez ce que noua avoua dit des maisons rroiteen, plus haut, p. 34 et f>9.

2 Non» avons cru devoir lire PEKTIKENT, encore bien que le Ms. porte nn sl^ne d'abréviation anperpoae aux dernières lettres de ce mot ; mais rKRTiffEjnris ou tout autre cas d« participa ne donnerait pas de sen* satisfaisant.

Hospitali j panemuniusoboli belvacensis de cstolagio et tantumdem de furnagio. Furnus ville pertinet Hospitali, et ad expensam Hospitali» débet fieri. Defensio nemorum de Goleceles non dorât niai de monte de Golocelea usque ad nemus del Maisnil. Si hospea Hospitalis aret juxta nemus, poterit capere h arc es (?) et melleum (?) sine causa domini. Ht totum nemus a monte de Goleceles usque ad noyam viaxn datur coinmuni pascuo ville. Greiguum et aliud nemus datur ad disrumpendum liospitibns. Si aliquisin curia Hospitalis implacitetur, si stupefactus vel indescretus (sic) s tu 1 te aliquid dicat, semel et secundo et tereio ad eermonem discretum sine causa redibit. Preterea, si dominus nemus suum vendiderit, tandiu poterit illud gravare donec bestie non possint summitatem illius attingere ; postea in communi herbagio redibit. Frater Hospitalis vel famulus ejus, quicquid acoidat, débet inveniri in villa et non extra que ri. Aliquis juratus de villa non débet secum adducere extraneum. si conjugatus3 fuerit, nisi de juratis. Et, si dominus quesi erit ab aliquo eorum ipsum plegiari, usque ad v solidos débet ipsum plegiare ; et, si dominus permiserit ipsum incurrere, numquam ampllus dominum plegiabit, et sic de singulis. Et, si aliquis istorum alicubi impediatur, a jurato suo, si superveni, débet ipsum (/. ipse) plegiari usque a[d] v solidos belvacenses et eciam ad villain rediemitur (/. reducitur) ; de catallis jurati impeditti debent solvi ; et, si catalla defuerint, de communi tate ville debent restitui. Et, si aliquis hospitum ab extraneis impeditus fuerit, frater Hospitalis per unum diein propria ex pensa débet eum vel res suas requirere, et postea, expensa hospitis. Et, si tantum p«iuper fuerit et (/. quod) non valeat suffîcere ad expensam suam, de communitate ville débet fieri. Et sciendum est quod ego Henricus de Goleceles hec omnia supradiota libère et quiète dedi et confirmavi, tenons jura que sequuntur, que talia sunt, vide lice t : si hospea vel hères ejus reliquerit terram, terra in manu Hospitalis remanebit, et frater Hospitalis pro orto et pro octo jorualibus terre predictos redditus débet michi vel heredi meo in supradictis ter mi ai 8 persolvere ; et, si contigerit quod commune exilium penitus terram do vas te t, ita quod frater Hospitalis nec dominus nec cultorea ejusdem ville possint ibi morari per duos annos et ampli us, tandiu cessabit redditus. Et sciendum est quod hospites ejusdem ville michi debent tria au xi lia, scilicet de r e le v ami n ; ejusdem feodi adversus dominum raeum, et de redemptione corporis mei in deffensioue castelli Albemnrlie et patrie, et de militia primogeniti mei . Indu sunt testes : Hicardus de Rotors, decanus Albemarle; Galterus, sacerdos de Kcula(V); Reinerus, sacerdos de Alncto; Galterus, sacerdos de Oirival; Baldricus, sacerdos de Morviller; Robertus Revel; Robertus do Fraitencurt; Hugo de Marcha; — Isti sunt clerici : frater Willelmus, pièce ptor de Sanctitiunanio ; frater Hugo de Doiehier; frater Radulfus Fargato; frater Henricus (?) de Orbec ; Alanus de Caigni ; Ingcrranmus de Boaflos ; Ingerrannus de Forseignies ; Johanues de Belfraisuo ; Wermundus d'Aillencurt ; — Isti sunt milites : Robertus de Alncto ; Ricardus de Rotors ; Willelmus Torel , et omîtes jurati tune temporis ejusdem ville. Et si (I. ut) hoc ratum et inconcussum semper permaneat, ego frater Stephanus *, et

3 La lecturo de ec mot rat douteuse. Le Ma. porte : coatcs avec un trait au-dasaus de

OA. Nous «vuns préféré coxjroATUB à cocnatts.

4 II Tant probablement supplcrr ici plusicur» mot*, pt-ul-vtrc : UOfcTlTALl» MAOÏSTES.

preceptor in Normania, sigilli mei muniminc corrobora vi. Factum est hoc in ecclcsia Beati Potri Albcmarle, frntro Daniele existent^ magistro Hospitalis in Montana Albemarne, anno Incarnati Verbi milesim» ducentesimo secundo, mense scptembris.

(Copié d'après un vidimus de 1409, aux Arrh. Nat., S. 6499, n. 6.)

Charte par laquelle Bobert ém Bocqaeacé coMcéde 4mm droit* «V patvr* •« haM<an«a de Saiat.Rvroal (raatoa de la Ferte-Fre««»l).

Sciant présentes et futuri quod ego Robertus de Balqaenceio, miles, concessi burgensibus Sancti Ebrulfi et hominibus in illo loco raanentibus pasturagia in dominicis nieis jacentibus in ter Carletonam et Toquete, extra nemora mea et prata raea et terras cultas , ita quod de terris jacentibus potero lucrari et facere lucrari quando voluero; et, si ita contigerit quod aliqua de vavassoriis que habeo in ipso feodo vel aliqua alia terra venerit in manum meam pro defectu h e redis , ibunt animalia eorum in terris jacentibus, quamdiu in manu mea fuerint, extra boscum et prata. Preterea non dimittain («te) pre-

dictam terram ubi voluero pro causa predicte pas tare. Pro hac autem pastura dederunt michi prefati burgenses sexaginta solidos turonensi uni , et inde tenentur michi roddere annuatira infra octabas Pcntecostes quatuor ferra equi de octovis (sic) clavis, et, si predictum redditum ad terminum prefatum non reddiderint , justiciam meam teneor facero in pastura predicta. Actum anno Gratic m° cco xviij°, mense septembri.

(Chartul. S. Bbrulfi, t. I, f. liiij r, n. 425 bis.)

Bail, poar It mi, de la Graade-Cowtare de l'aMb* de Pr+»»i

(rautoa de Pont-Amkmrr).

ii*u.

Sciant présentes et futuri quod ego Thomas , Dei gratia , abbas et conventus Sancti Pétri de Pratellis tradidimus : Hugoni Gaisdon , unam acram terre ; et Goscelino Gaisdon , unam acram ; Roberto Polein , unam acram ; Osberno Samedi, unam acram ; Gilleberto Garnier, unam acram ; Hugoni de Mont , unam acram ; Ricardo Hervie, unam acram ; Radulfo de Encrcii , unam acram ; et Roberto de Via dimidiam acram et dimidiam virgatom terre , in cuit lira nostra que vocatur Magna Cultura , tenendas a nobis libère et absolute ab anno Incarnation)*

Domiui m» ce© xi* per duodecim annos sequentea , tali modo quod quilibet istorum persolvet nobis annuatim pro unaquaque acra xj boissellos avene et dociraam et campartagium. Et ne hoc intérim posait in dubium revocari , ,presenti scripto et sigilli nostri munimine dignum duxi confirmare.

(Cartul. de Préaux, f. lxxvij v et lxxviij r.)

CobIiimn dm hAlr« de l'hApitnl d* Nnint-«l*an de «fera»»!*» . * Pi«»i

(«-««ton de Maromair).

Noverint univers! , présentes et f'uturi , quod ego Nicholaus de Grau chort, vuvasor , dono et concedo Deo et Béate Marie et Sancto Johanni Baptiste et pauperibus sancte domus Hospitalis Jhrusalem , pro sainte anime mee et antecessorum et successorum meorum , in puram et perpetuam elemoshiam, terram ad hospitandum decem et octo hospites in î'eodo meo de Pissi. Statutum est enim per me et per dominum meum, Matbeum Lovel de Granchort , militem , ut unusquisque hospîtum Hospitalis dicti habeat in mesura quatuor vinginti pedes terre in Iongitudinem et tantumdem in latitudinem et unam acrum terre ad curtillum censualem , et unam aliam acram terre ad garbam , simul cum masura sine separatione in perpetuum. Et pro quatuor vinginti pedibus terre masure reddet unusquisque hospes Hospitalis duodecim denarios usualis monete ad festum sancti Remigii , et duas minas avene et duos panes et duos capones ad Natale annuatim Hospitali. Et pro curUllo unius acre reddet unusquisque hospes similiter duodecim denarios ad festum sancti Remigii et duas minas avene et duos capones ad Natale annuatim Hospitali. De quibus censibus dictis medietatem per manum Hospitalis ego dictus Nicholaus recipiam. De alia vero acra terre ad gurbnm reddet hospes michi campartum , et relevamen de deoessu antecessorum suorum , et tria auxilia temporibus in quibus debuerint ad usum patrie , sine participatione Hospitalis. Furnagia vero et estalagia et scanbagia et herbagia reddentur Hospitali. Et si hospes vendiderit hostisiam suam, tridecimum de venditione reddet denarium Hospitali. Et de omnibus his medietatem per manum Hospitalis recipiam. Preterea , si hospes Hospitalis forfecerit in feodo meo , qualecumque sit f'orefactum, non dabit pro emenda nisi tan tummodo duodecim denarios, excepto sanguine et furto. Placita vero forefactorum et omnis justicia tenementorum dictorum hospitum et de dictis hospitibus deduoenda cruut in curia Hospitalis. Et medietatem omnium rerum diotarum per manum Hospitalis recipiam. Hospites vero predicti habeant de cetero usus Hospitalis et consuetudines , ut hab.nt alibi inter se. Teneor ego dictus Nicholaus vel hères meus délibérai* Hospitali hostisias dictas cum pertinentes, cum a iratribus fuero requisitus. Volo enim et concedo ut una hostisias dictarum hostisiarum sit propria Hospitalis ad usus ejus vol ad ponendum proposition («te) famulum.

Preterea , si magis valerem adquirere de feodo dicto aliquo tempore , illud quod adquirerem vel hères meus in usas Hospitalis dicti et nostrî cederet in perpetuum. Hanc donationem ooncesserunt Willelmus , frater meus, et Aelicia, soror mea, et dominus meus Math eu s Lovel do Granchort, de quo teneo dictum feodum. Et ut ratum hoc et inconcussum permaneat semper, presentem cartara sigillis nostris roboravimus , et in pura et perpétua elemosina confirmavimus. Actum anno Domini m° ce* tricesimo.

( Original tcêllé aux Arch. Nat. , parmi len ancien» titres de la commanderie de Sainte'Waubourg.)