BULLE DU PAPE BENOIT III
855, 7 octobre.
ConfirmAtion el extension par le pape Benoit III, à la demande de Vabbé Anselme agissant au nom de Vabbé de Corbie^ Odon, des privilèges de Vabbaye de Corbie.
A. Original sur papyrus collé sur peau, bullé en plomb, Bibliothèque communale iT Amiens^ n® 526^ I-iongueur6'°65; largeur 0*665. Très détérioré du commencement.
B. Copie de la fin du x* siècle, cartulairc i, Bibliothèque impériale de Berlin, Phillips, n« 79, fol. 105; d'après A.
C. Copie faite vers 1150, cartulaire m, Bibl. Aa^, ms. lat. 17762, fol. 24 v^, fragmentaire. — Z). Copie du xii* siècle, cartulaire iv, Bibl. Nat,, ms. lat. 17762, fol. 33, fragmentaire. — JF. Copie du xii* siècle, cartulaire v, Bibl, Nat., ms. lat. 17702, fol. 36, fragmentaire. — F. Copie du xii* siècle, cartulaire vu, Bibl. Nat., ms. lat. 17763, fol. 24. — G. Copie du xii^ siècle, cartulaire ix, Bibl, Nat., ms. lat. 17764, fol. 25 V. — //. Copie du xiii* siècle, cartulaire x, Bibl. A'a/., ms. lat. 17764, fol. 28. — J. Copie du xiii* siècle, cartulaire xi, Bibl. Nat., ms. lat. 17759, fol. 1 (Cartulaire Blanc), fragmentaire. — K. Copie de Bonnefons, xvn® siècle, Bibl. Nat., ms. lat. 17142, fol. 266. — L. Copie de Du Cange, xvii* siècle, Bibl. Nat., ms. lat. 9468, fol. 152. — M. Copie de Du Cange, xvn* siècle. Bibliothèque de V Arsenal, Du Cange, titres de Picardie, ms. in-folio 4103 (anc. 332), fol. 32. — A^. Copie de dom Grenier, xviii® siècle, Bibl. Nat., dom Grenier, t. 53, fol. 19.
Fac-similés. Mabillon, De re diplomatica, tab. 47, fragmentaire. — Dom Tassin et dom Toustain, Nouveau traité de diplomatique, V, tab. 79, p. 184, fragmentaire. — Marini, Ipapiri diplomatici, p. 222, fragmentaire. — Fac-similés lithographiques de VÈcole des Chartes (anc. fonds), n*** 22 el 23, fragmentaires.
a. D'Achery. Spicilegium VI, p. 397; édition de 1723, III, p. 343» d'après B. — b. Labbe, Concilia, VIII, col. 235. — c. Hardouin, Concilia, V, col. 104. — d. Mansi, Concilia, XVI, p. 113, d'après a. — e. Cocquelines, Bullarum, privilegiorum ac diplomatum romanorum pontificum amplissima collectio, I, p. 185. — f. Bullarium romanum, l, p. 295. — g. Migne, Patrologie latine, CXV, col. 693, et CXXIX, col. 1001 . — h. Champollion-Figeac, Documents inédits historiques, I, p. 349.
Inoiq. : Bréquîgny, Table chronologique des diplômes,.,^ I, p. 243, ann. "855. — Jaffé-Wattenbach, Regesla ponlificam romanoram^ I, p. a40, no 2663.
Etablissement du texte d'après A et B ^.
Il * * [Benediclus, e]p[is]cop[us], s[er]v[us] s[er]v[orum] Dei, universis episcopis Galli[arum. Cum romanae sedis pontificem constet omnium] || ^ aeccl[esiarumj * Xpisti caput atque principem [fore tanqu]am [bejati Pelri pri[nclipis apos[to]orum vices agentem cui Christus ecclesiae] ^ committens princi||^palum fatur : « Tu es Petrus [et s]uper banc petram edific[abo ecclesiam meam et tibi dabo claves regni coelorum », || * cunjctatio [nuljli [fidejlium relinquitur quo[d universis] eccl[e8iis] sollicitudinem pre[tend]ere ^ et omnium [in Christo credentium saluii, paci atque] {{ ' quieli pr[ospicere] nos [oporteat ut
ro]bor[entur, quae] corintegra] conserventur.
et quae prava sunt corrigantur et] quae rata ^ r[upta sunt restau || ®-rentur, q]ue f autem [Cumque banc curam circa universalis] ecclesiae co[rpus per totius orbis latitudinem diffuse ffW^ custodire debeamus, speciali tamen prero]ga[ti]va post ro[manam] atque italicam erga [ecclesias Gallicanas nobis || ^ convenit observare, quemadmodum predecessores nostros fecisse manifestum est]. Quod com[petentius n]unc quoq[ue 6eri oportere || ^ ipse rei publicae ^ status testifîcatur quando quidem utramque pr]ovinci[am] un[ius] imperii sceptrum non d[iv]idit et [rom]an[ae dignitas ||*® ecclesiae una cum terreno p]rincipatu [utriusque] provinciae * regnum J communi jure disponit ut [et] rer[um principes sua ||^* décréta romanae eccl]esiae sancitis prae[mun]iant ^, et ecclesiastica jura principum statutis adjuventur esti[man]tes ' [terr]enae"* rei- ||** publicae rectores tune se feli]citer imperare si
a. Jusqu^à. ligne i 7, le mauvais état du document ne permet plus de lire que quelques mots ou fragments de mots, ou même des lettres à demi disparues, ce qui est encore suffisant, dans quelques cas, pour corriger B dont je me suis servi pour suppléer à Voriginal, — Jusqu'à la ligne 26, la coupure des lignes manque de précision. — h, ecclesiarum, B. — c. totius ecclesiae, B, — d. praetendere, B, — e. recta, B, — f, quae, B. — g, difTusae, B, — h, publicç, B, — i. provintiœ, B, — y. regnis sur un grattage. On peut lire encore regnum sous le grattage, B, — k, prçmuniant, B, — /. aestimantes, B. — m, terrenç, B,
i. Je n'ai pas jugé utile, puisque nous possédons Toriginal, de rechercher les familles de manuscrits. Je me suis contenté de classer les copies par ordre chronologique. J'ai mis à profit B pour les passages où l'original était insufïïsant, après m*être assuré par la comparaison avec l'original même de la valeur de cette copie dont on trouvera ci-après les variantes. Deux de ces variantes de B qui sont des additions prouvent que le diplôme
fiuis sanctionibus apostolica confedereturauctoritas. Quamdum [in nobis suscipiunt ac || ^' venerantur iljlum se suscipere gratulanter qui dis[cipjulis suisloquiturdicens : « Qui vos recepit, me recipit. » [Hinc e contrario 11^* de contemptoribus, ait: « Qui vos sp^ernit, me f8p]er[nit]. » Igitur cum,sicutdictumest, apostoHcae 8olli[citudini universalis ||^' ecclesiae creditja ait dispensatio [et] pro c[un]ctorum fi[de]lium statu perpétuas nostraesollicitudini vigiliaspraet[endere {| '* conveniat] ; ma[xim]a tamen dilig^ntia curam eorum debemus [eccle]siarum gerere quarum specialius provîdentiam ratio [suscepti] ||*^ [offic]ii[a] nobis docetagendam 'ut non solum quae hactenus in suo st[a]tu permanent intemerata serventur, yer[um ea \\*^ quae lapsa sunt ad prioris] formae dignitatem reducantur. Unde cognoscat omnium praesulum sanctorum per Gallias cornmo||^' ran[tium reve]r[en]da fraternitas quod vir venerabilis Odo * abbas ex monasterio Corbeiae provinciae ^ [Galliarum, quod {{'^ est constructum] in pago Ambianensi super fluvium Somnae <^, ad[iit nos] per venerabilem Anselmum abbatem]'* || peten[s ut nos]trae auctorita- Us privilegium super electionis propriae statu et rerum suarum libéra possessfione seu {{^' dis]pensatione praedicto monasterio concede[rem] Ostendit quoque nobis privilégia ab episcopis édita {^^ [unum a prae]suie Ambianensi ad cujus diocesim locus ille pertinet et coepiscopis suis factum atque robor[atum jam |p* an]tiquis temporibus *, et aliud ab archiepiscopo Remensis ecclesiae Igmaro ^ ^ et universali co[ncilio Ip' episcoporum Gal]liarum paucis intercedentibus annis conscriptum et subscriptionibus propriis roboratum peten[tibus ut||*^ ad q]uoscumque sive episcopos sive abbates pervenerit subscribere non graventur *, In quibus privilegiis de[cretum] |p^ est, ut praefatum monasterium Corbeiae et rerum suarum liberam obtineant ^ dominationem,et eligendi [sibi] {|^' abbatem de suis semper habeant potestaiem. Contradictores vero et répugnantes huic sanctionî anathemate perpet[uo] |p' damp]nandos. Super baec autem magnili[ci] imperatoris Hlotharii et Hludowici f mandatum atque supplicatio ||^^ accessit idipsum postulantium ff, videlicet ut episcoporum privilégia nostra
a. agendum, B, — b. provinliae, B, — c. Summa, B, — d. Hincmaro, B, — e. optineat, B, — f, ac Karoli, B, — g, postulandis, B,
faux de Charles le Chauve, empereur, existait dès le x* siècle, comme nous Tavons dit plus haut, p. 140, et qu'on ne peut se fier absolument pour le fond même aux meilleurs cartulaires.