ADAM DU PETIT-PONT
c'est ce que nous apprend le titre : Anno 3i° c° xxx° n° ab incarnatione Domini editus liber Adam de Arte dialectica. Ce traité s'étend dans notre manuscrit du feuillet 246 r° au feuillet 262 r°; il occupe donc seize feuillets in-folio sur deux colonnes. 11 est divisé en deux livres, dont le second commence au feuillet 253 verso, col. 2 : explicit liber primus Adam de Arte dialectica. Incipit secundus.
Nous allons en donner quelques extraits.
F0 246 r°, col. 2. « Incipit ars dialectica. Principium « propositi de quo et ad quid et qualiter ars disserendi « instituenda dicere; propositum autem de eo ad id et « sic (?) artis rationem inslituere. Erit autem qualiter « artem institui conveniat, cognito ejus initio manifestius. « Ut igitur ab artis initio negotii initium suini possit, sit « trium prœmonstrandorum primo prius ultimum.
« Innotescat igitur quoniam initium non idem scientiœ « et artis et facultatis disserendi. Id autem innotescet, ex « qui bus horum initia cognitio ; sunt autem ex tribus, « ingenio, usu, arte. Tria igitur et quorum et ex quibus « initia, sed non ex singulis singulorum. Scientiag enim (?) « disserendi ex ingenio absque cœteris initium ; artis au- « tem ex boc et usu ; facultatis autem ex biis et arte. Cujus « enim primi disserere propositum solo quidem ingenio « ad propositum exequendum rationes invenire et expli- « care ejus attentioni innotuit. Nondum quidem (?) dis- « cendi usus, nam adliuc laiitum {? ) initium. Nondum « disserendi ars ; prius enim disseri oportuit quam de boc « ars lieret, prius enim de quo ars quam ipsa. Sic igitur « scienti;e hujus initium ex ingenio, non ex usu vel arte. « Non auloiu boc dicere videamur quae non ex horum
« quolibet disscrendi scienlia. Nam scientia quantum (?) « ex uno quo eorum; scienlia) autem initiant ex uno. « Non enim exusu vel arte, sed ante ulrunique, ut ostcn- « suni est; artis autem initium ex ingenio, non sine usu. « Cum enim usus scientiam disserendi abundantiorem « redderet, eo quod pluribus scientiis disserebalur, eô « plures disserendi varietates patiuntur, ex ingenii quo- « niam (?) babilissima facilitate et usu disserendi fre- « quenti. Incidit in hoc qualiter dissereret considerantis « induslria, ut comperiret sicut capteras scientias arte el « disciplina faciliores, sic et de eis disserendi et eas in- « telligendi scientiam arte aliqua certiorem et faciliorem « posse Ceri. Inde igitur ex quo modo jara tune disserero « consuetum attenliones induslria paulo plus compea riente, artis quasi prima rudiments comperiri contigit. « Sic igitur ex ingenio et usu artis hujus initium.
« Et primo autem de ea re ' compertis, plurium plu- « ribus notitiam sumentibus, et posteriorum singulis in- « venlioni aliquid addenlibus, diversorum diversis insti- « tutionibus, plurima de arte ad disciplinam edisseri « accidit. Artis igitur ratione plenius innolescente, usu « disserendi jam ad plénum augescente, ingenii indusci tria, artis prœceptionem usu exequente, aliquid facul- « tatis ad disserendum pervenisse non est dubium, si igio tur facullatis ex tribus quse dicta sunt initium. »
Ce début justifie bien le reproche d'obscurité que l'on avait adressé a Jean du Petit-Pont; et ce défaut n'est point racheté ici par une grande originalité de pensée. Nous omettons le reste du prologue, et nous arrivons au corps de l'ouvage.