lùid., p
il4 PHILOSOPHIE DU MOYEN AGE.
fait à Guillaume, à l'école de Notre-Dame, beaucoup d'objections qui l'avaient embarrassé, il l'avait de nouveau attaqué à Saint-Victor sur la question des universaux, et avait fini par le forcer à changer d'opinion. « In ter cseleradisputationum nostrarumconamina, antiquam ejus de universalibus sententiam patentissimis argumentationum disputationibus ipsum commutare, imo destruere compuli. Erat autem in ea sententia de communitate universalium , ut eamdem essentialiter rem totam simul singulis suis inesse adstrueret individuis; quorum quidem nulla esset in essentia diversitas , sed sola multitudine accidentium varietas. Sic autem istam suam correxit sententiam , ut deinceps rem eamdem non essentialiter, sed individualiter diceret. Et quoniam de universalibus in hoc ipso praecipua semper est apud dialecticos qusestio, ac tanta ut eam Porphyrius quoque in Isagogis suis, cum de universalibus scriberet , diffînire non prœsumeret, dicens : altisslmum enim est hujusmodi negotium; cum hanc ille correxisset, imo coactus dimisisset sententiam, in tantam lectio ejus devoluta est negligentiam, ut jam ad dialecticse lectionem vix admitteretur : quasi in bac scilicet de universalibus sententia tota hujus artis consisteret summa'. » Les conclusions immédiates à tirer de ce passage sont 1" Que la question des universaux était alors plus que jamais la question fondamentale de la dialectique; 2" que toute la philosophie de Guillaume de Champeaux était dans, sa doctrine des universaux, puisque cette doctrine vaincue avait emporté sa réputation; 3" qu'il professait depuis longtemps cette doctrine, « antiquam ejus de universalibus sententiam, » c'est-à-dire non-seulement à Saint- Victor , mais à l'école du cloître, au