‹ Fragments philosophiquesChapitre 43 sur 92 · OUV, inéd.i p · texte numérisé non relu

OUV, inéd.i p

ment toutes les lumières que nous pouvons tirer de nos manuscrits.

Jusqu'ici on ne possédait qu'un seul document sur le réalisme de Guillaume de Champeaux, le passage célèbre de VHistoria calamitatum. Tous les historiens de la pliilosopliie ont cité ce passage, et nous le citerons a leur exeiiiple. Abélard y raconte comment, après avoir fait à Guillaume , à l'école de Notre-Dame, beaucoup d'objections qui l'avaient embarrassé, il l'avait de nouveau attaqué à Saint-Victor sur la question des universaux, et avait (ini par le forcer a changer d'opinion, o Inter cœ- « tera disputationum nostrarum conamina, antiquam « ejus de universalibus sententiam palentissimis argu- « mentationum disputationibus ipsum commutare , imo « dcstruere compuli. Eratautem in ea sententia de com- « munitate universalium, ut eamdem essentialiler rem « totam simul singulis suis inesse adstrueret individuis ; « quorum quidem nulla esset in essentia diversitas, sed « sola multitudine aecidentium varietas. Sic autem istam « suam correxit sententiam, ut deinceps rem eamdem (( non essentialiter, sed individualiterdiceret. Etqnoniam « de universalibus in hoc ipso prœcipua semper est apud « dialecticos quœstio, ac tanta ut eam Porphyrius quo- « que in Isagogis suis, cum de universalibus scriberet , « diflinire non prœsumerel, dicens : altissimum enim est (( hujusmodi negotium; cum hanc ille correxisset, imo « coactus dimisisset sententiam, in tantam lectio ejus de- « voluta est negligcntiam^ ut jam ad dialecticœ lectioneni « vix adinitteretur : quasi in hac scilicet de universalibus «sententia (ota hujus artis consisteret summa \ » Les

Page 1