XXXIV. De inteUigentia
Philosophus : « Intelligentia nascitur ex ratione, non « quia ratio fiât intelligentia, sed quia a causa illius est. (( Cum enim primi homines , ratione ducenle , naturas « rerumcognoscerent, perpenderunt quod corporea agere « possent. Percipientes actus qui ex corporibus esse non « possunt, perpenderunt agentem esse quod non erat « corpus. Hune vocaverunt spiritum, dirigentesque in « eum acumen ingenii, prius de eo babuerunt quasdam « opiniones falsas , quasdam veras. Falsas vero longo « tempore et magna industria elongaverunt , veras ne- « cessariis argumentis confirmaverunt; sicque, ratione « ducente, vera est intelligentia. Intelligentia est verum « et certum judicium de incorporels. Intelligentia ista
« nol)is a crcatione asccndit. Cnm enim viderunt primi « pliilosophi adioiics qua? nec homini nec angelo ncc a iiaturœ poterant ascribi , cognoverunt qiiamdam invisi- « bilem esse substantiam cujus essent illœ acliones. (( Deinde diii méditantes et disputantes de ipsa, ejusque (ï proprietates , si non omnes, tamen quasdam compre- (I henderunt et scripserunt. Testatur enim se Augiistiniis « in scriptis philosophorum legisse quicquid in principio « Joannis Evangelii usque ad bunc locum legitur : fuit « bomo missus a Deo. o
XXXV, De memoria.
« Memoria est vis animœ, qua firme retinet bomo anle « cognila. Discipulus : Ex verbis tuis perpendo : aliud <j est ratio, alliud est intelligentia. Quid? DicimusneDeum « habere rationem ? Si rationem non babet , rationalis a non est. Philosophus : Aliud est proprietates sermo- « num cognoscere, aliud usus et transiationes. Proprietafl tem bujus nominis quod est ratio audisti; modo usum « illius aceipe. Aliquando esse verum et certum judicium « de quacumque re dicilur ratio ; juxta boc dicimus in « Deo esse rationem. Aliquando quodlibet rationale; a unde dicimus quod ratio est qua Deum diligimus. Ali- « quando computatio, ut ibi : redde rationem villicatio- (( nis luœ. Aliquando ordo rerum gerendarum quo co- « gnoscimus quid in quo loeo facicndum, dicendum sit; (( multisquealiismodisidemunumaccipitur. Discipulus: 0 Cum sint illœ actiones animas, unde est quod infanlia « et pueritia , acliones rationis et intelligentia? cum ba- <( bent, carent? Philosophus : Animam bominis si corft pus, quod corrumpilur, non aggravaret, ex quo esset,
« plcnain cl pcrrectam scienliam liaberet oorum qiiœ in (i liac vita sciri possunt. Qiiod ex anima primi parentis « qunp, ex quo fuit, plenam sapientiam liabuit, perpendi « polest. Sed modo corrupta humanitate, ex quo conjun- (( gitur corrupto, gravatur. Poteslatem vimque discer- « nendi et intelligendi retinens, nec intelligit nec discer- « uit ; nec nisi longi usus experientia et alicujus doctrina a excitata incipit inteiligere et discernere, ut acutos ha~ c bens et tenens oculos, si (supplevimus si) tenebroso « carcere detruditur, videre non potest, nisi in tenebris « consuescat, vel lumine accendatur. Quod vero ex cor- 0 pore sic bebetatur anima , testatur Salomon, qui ail : « corpus quod corrumpitur aggravât aniraam, et depri- « mit lerrena babitatio sensummulta cogitantem. De quo « Virsilius :
Quantum corpora noxia tardant.
« In prima œtate nec expressit usus convenienliam , « nec est œtas doctrinoe conveniens. Illa enim œtas , cum « sitcalida et humida, statim cibum digerit et alium ap- (( petit; unde frequentius influxione et refluxione indi- « get, spissusque communis fumus generatnr : qui cere- « brum petens, in quo anima exercet discernendi et infl telligendi officium , ipsam turbat. Si ad juventutem , « quœ est calida et sicca , pervenerit , dessiccatus est bu- (i mor quem bomo ex utero matris contraxit. Non enim « nascitur tam spissus fumus, nec est tan ta interior tur- (( batio , et tune bomo aptus ad discernendum perfecle « consequitur, si lampas doctrinœ convenientis accenda- « tur. Juventutem sequitur senectus quœ est frigida et « sicca; cxlinctus est enim calor naturalis; unde est II. 30
(( quod in hac œtate vigct memoria ; sed vires coi poris « doGciunt. Ex frigiditate cniin et siccitate quorum est « constriiigere, est memoria; ex calore cujus est impc- « tum facere, sunt vires corporis. Ullimum est senium « frigidum et Iiumidum; unde in illa œtate madida fit « memoria et debilitantur homiues. Extincto enim iiatu- « rali calore, desinit liomo vivere. »
Explicit secunda philosophia magistri Willermi de Conchis.
« Incipiunt capitula in libro qui dicitur tertia pliiloso- « phia magistri Willermi de Conchis. »
