EUSÈBE PAMPHILE, HIST. EG<2LÉSU8T., V

deux églises, ceux qui avaient le plus fait pour les établir. 4 4. Mais on prenait aussi des Gentils, serviteurs de nos frèresr, parce que le gouverneur avait ordonné par un acte public de nous rechercher tous. [Ces malheureux], au milieu des embûches de Satan, craignant les tourments qu'ils voyaient souffrir aux saints, mentirent contre nous à l'instigation des soldats, et nous imputèrent des repas de Thyeste, des unions comme celle d'QEklipe, et toutes les abominations qu'il ne nous est permis ni de penser ni de dire, ni même de croire, à supposer que jamais rien de tel se soit passé parmi les hommes. 15. Et cela se dit partout, et partout on devint si féroce à notre égard que ceux qui, auparavant, par des raisons de parenté, nous montraient de la modération, étaient alors dans une grande exaspération et frémissaient de rage contre nous. Et ainsi s'accomplissait cette parole de Notre Seigneur : c Le temps viendra où quiconque vous tuera croira servir Dieu. > 16. Depuis lors tout récit est au-dessous des tourments qu'endurèrent nos saints martyrs, Satan se faisant un point d'honneur de leur entendre dire quelque blasphème. 17. Portée à son comble, toute la colère de la foule, du gouverneur et des soldats se déchargea sur le diacre Sanctus, de Vienne, et sur Maturus, simple néophyte^, mais généreux champion, sur Altaloe, natif de Pergame, qui fut toujours pour ceux d'ici une

i. Le texte dit néophétiste, c.-ft-d. c nouvelleinent éclairé. > Ce mot, qui est aussi expressif que néophyte^ « nouvelleinent né, > méritait au même titre d'être reçu dans notre langue. I^ous n'avons pas osé le conserver.

i 60 ETSEBIOY ΠΑΜΦΙΑΟΥ ΕΚΚΑΕΣΙΑΣΤ. ΙΣΤΟΡ. Ε'.

άεΐ γεγονότα, καΐ εις Βλανδϊνοεν, δι' ής έπέδειξεν 6 Χριστός &Χί τα παρά άνθρώτοις ευτελή χαΐ άειδή χαΐ εύχαταφρ6νητα φαινόμενα μεγάλης χαταζιουται icopà θεφ δόζης, δια τήν προς αυτόν άγάπην, τήν έν δυνάμει δειχνυμένην, χαΐ μή έν ειδει χαυχωμένην. 18. Έμων γαρ πάντων δεδιότων, χαΐ της σαρχίνης δεσποίνης αύτης, ήτις ήν χαΐ αυτή των μαρτύρων μία άγωνίστρια, άγωνιώσης μή ουδέ τήν όμολογίαν δυνήσεται παρρησιάσασθαι δια τα ασθενές του σώματος, ή Βλανδϊνα τοσαύτης έπληρώθη δυνάμεως ώστε έκλυθηναι χαι παρεθήναι τους χατά διάδοχος παντί τρΛιφ βασανίζοντας αυτήν από έωθινης Ιως εσπέρας, χαΐ αυτούς όμολογουντας βτι νενίχηνται, μηδέν Ιχοντες μηχέτι 8 ποιήσουσιν αύτη, χαΐ θαυμάζειν έπΙ τφ παραμένειν ομπνουν αυτήν, παντός του σώματος διερρωγ(ίτος ^ χαΐ ήνεφγμένου, χαΐ μαρτυρεϊν βτι £ν είδος ,τρεβλώσεως Ιχανόν ήν προς τό έξαγαγεϊν τήν ψυχήν, ουχ βτι γε τοιοϋ/τα xai τοσαυτα. 19. 'Αλλ' ή μαχαρία ώς γενναίος αθλητής άνενέαζεν έν τη όμολογίςι, χαΐ ήν α6της άνάληψις χαΐ άνάπαυσις χαΐ αναλγησία των συμβαινόντων τό λέγειν 8τι χριστιανή εΙμι χαΐ παρ' ήμιν ουδέν φαυλον γίνεται. 20. *0 δέ Σάγχτος χαΐ αυτός ύπερβεβλημένος χαΐ υπέρ πάντα άνθρωπον πάσας τάς έξ ανθρώπων αίχίας γενναίως υπομένων, των ανόμων έλπίζόντων δια τήν έπιμονήν ^ χαι τό μέγεθος των βασάνων άχούσεσθαί τι παρ' αύτου των μή δεόντων, τοσαότη όποστάσει άντιπαρετάξατο αυτοις ώστε μηδέ τό Ιδιον χατειπείν

1. Leçon de presque tous les mes. Valois qui la préfère donne pourtant περιερρωγδτος.

2. Var. ύπομον:^ χ. τ. μ. — Oruter, ύπερβολ^ΐν- La ieçon que nous adoptons est celle du Mediceus, du Mazarin., etc.

EUSÈBE PAMPHILE, HIST. EGGLéSIAST., V. 461

colonne, une solide assise, sur Blandine par qui le Christ fit bien voir que ce que les hommes regardent comme vil, laid, méprisable, est devant Dieu jugé digne d'une grande gloire, à cause de l'amour dont il est l'objet, amour qui se montre dans une réelle puissance et ne s'enorgueillit pas d'une vaine figure. 1 8. Nous avions tous grand'peur, et surtout sa maitresse selon la chair, qui était, elle aussi, parmi les martyrs une vaillante au combat, était battue de la crainte que Blandine ne pût, à cause de la faiblesse de son corps, faire hautement sa confession. Mais Blandine iut remplie d'une telle puissance que ceuxlà se trouvèrent fatigués, épuisés, qui, pour la tourmenter en toutes façons, s'étaient relayés du matin jusqu'au soir : ils confessaient eux-mêmes qu'ils étaient vaincus, ne sachant plus que lui faire ; ils s'étonnaient de cette persistance du souffle de la vie dans un corps tout disloqué, transpercé ; ils attestaient qu'une seule de ces tortures était suffisante pour en arracher l'âme, sans tant et de si violents supplices. 19. Mais la bienheureuse, conmie un généreux athlète, rajeunissait à confesser sa foi ; et c'était pour elle un moyen de se reprendre, de se reposer, de ne pas sentir la douleur que de dire : Je suis chrétienne, et parmi nous il ne se fait rien de mal. > %0. Sanctus, lui aussi, avec une extrême patience, une vaillance plus qu'humaine, supporta tous les outrages des hommes : les impies espéraient que, dans la durée et la grandeur des épreuves, ils entendraient de sa bouche quelque parole contre son devoir ; mais il fit face à l'ennemi avec tant de constance qu'il ne V 11

t62 ECTEBIOT ΠΑΜΦΙΛΟΤ ΕΚΚΑΗΣ1Α2Τ. ΙΣΤΟΡ. Ε'.

δνομα, μήτε ίθνους, μήτε πίλεως βθεν ήν, μήτε εΐ δοΟλος ή ελεύθερος εϊη, άλλα προς πάντα τα έπερωτ(6μενα άπεχρ(νατο τη ί^μαιχη φωνή * € Χριστιανές είμι. > Τούτο χαΐ dtvτl δνέματος χαΐ άντΙ πέλεως χαΐ άντΙ γένους χαΐ αντί παντάς έπαλλήλίύς ώμολέγει, ίλλην δέ φωνήν ούκ ηχούσαν αοτου τα Ιθνη. 81 . *Όθεν δή χαΐ φιλονειχ(α μεγάλη του τε ήγεμένος χαΐ των βοκτανιστών έγένετο πράς αύταν, ώστε-όπέτε μηχέτι μηδέν είχον δ ποιήσουσιν αύτφ, τλ τελευταΐον χαλχας λεπίδας διαπύρους προσεχΛλων τοις τρυφερωτάτοις μέλεσι του σώματος αύτου. %%. ΚαΙ τοϋΐτα μέν έχα(ετο, α&τός δέ παρέμενεν άνεπίχαμπτος χαΐ ανένδοτος, στερρός προς τήν όμολογίαν, irrcà της ουρανίου πηγής του δδατος της ζωής του έξιέντος έχ της νηδύος του Χρίστου * δροσιζέμενος χαΐ ένδυναμοόμενος. .213. Τό δέ σωμάτιον μάρτυς ήν των συμβεβηχ6των, 6λον τραύμα χαΐ μώλωψ χαΐ συνεσπασμένον χαΐ άποβεβληχός τήν άνθρώπειον Ιξωθεν μορφήν, έν φ πάσχων Χριστός μεγάλας έπετέλει δέξας, καταργων τάν άντιχείμενον, χαΐ εις τήν των λοιπών ύποτύπωσιν υποδεικνύων δτι μηδέν φοβερόν βπου πατρός αγάπη, μηδέ άλγεινόν βπου Χρίστου δέζα. S4. Των γαρ ανέμων μεθ' ημέρας πάλιν στρεβλούντων τάν μάρτυρα, χαΐ νομιζέντων δτι οίδούντων χαΐ φλεγμαινέντων των σωμάτων* ει τα αυτά προσενέγχοιεν χολαστήρια, περιέσοιντο αύτου, όπέτε ουδέ τήν από τών χειρών άφήν ήνείχετο, ή 8τι έναποθανων ταις βασάνοις φέβον έμποιήσειε τοις λοιποΐς, ού μόνον ουδέν περί αυτόν τοιούτο -συνέβη, άλλα

1. Allueion à un passage de saint Jean» Évang., VU, 38 (comp. IV, 14} : *0 πιστεύων ζΐς εμέ, χαΟώς εΤπεν ή γραφή, ποταμο\ εχ τ4]ς χ9ΐλ{ας «υτοο ^εύ(Γουσ(ν ύδατος ζώντος. Cette figure se retrouve en plusieurs endroits de récriture. Isale, XII, 3, et XLIV, 3.