Pm. ταύτνι

3. Grotius : c Quippe barbari ilii, quanquam christianum in nomen transgreesi, miilta retinent pristini moris, hostiisque utentes humanis, et aliis sacrilegiis potiusquam sacrie, inde captant preesagia i Fumée : c usans d*h08ties humaines, et

8*e8tudian8 contre toute sainteté à des vaticinations, etc. •

PROGOPE, BŒSTm TÉTR. II, Π, 25. 375

cette hache, c'est leur coutume de briser ainsi dès l'abord les boucliers de leurs adversaires et de les tuer eux-mêmes. Ainsi les Frangs ayant passé les Alpes, qui forment la limite entre les Galls et les Itales, arrivent chez les Ligures. Les Goths qui, d'abord, avaient été irrités de l'inconséquence de ce peuple à qui on avait maintes fois promis de lui abandonner beaucoup de terres et beaucoup d'argent pour prix de son alliance, et qui ne voulait en aucune façon tenir jusqu'à la fin ses promesses, apprenant l'arrivée de Theudibert avec une grande armée, dans la joie de leurs espérances, s'enorgueillissaient à l'excès et pensaient que désormais ils auraient sans combat l'avantage sur leurs ennemis. Tant qu'ils furent en Ligurie, les Germains ne firent rien de désagréable pour les Goths : il fallait que de leur part ils ne trouvassent aucun obstacle au passage du Pade. Quand ils furent arrivés à la ville des Ticins, où les anciens Romains avaient construit un pont sur le fleuve, ceux qui gardaient ce pont, entre autres bons offices, leur permirent de passer le Pade tout à leur aise. Hais les Frangs, une fois maîtres du pont, immolent les en&ints et les femmes des Goths qu'ils trouvent là, et jettent dans le fleuve leurs corps comme prémices de la guerre. Car ces barbares, devenus chrétiens, gardent encore la plupart des pratiques de leur ancienne croyance, l'usage des victimes humaines, d'autres sacrifices non moins impies, et ils tirent de là des présages. A cette vue, les Goths furent pris d'une invincible frayeur, et, possédés de l'envie de

briand, Martyrs, SX, — Selon son habitude, il a un peu altéré les données des textes.

φαγί) έχ6[λενοι έντάς του περιβόλου έγένοντο. ΟΙ j^èv οδν ΓεριίΛνοΙ naSov ποταμάν διαδάντες ές τα των Γότθων στρατέπεδον ήλθον, οΐ Se Γότθοι χατ' αρχάς μέν &7μενοι έθεωντο χατ' ολίγους αυτούς έπΙ σφας προσι6ντας« έπΙ ξυ(Χ(ΐΛχ{ί: τη σφετέρ^^ τους άνδρβις ήχειν οΐόμενοι. ΈπεΙ Sa 5μιλος Γερμιανων πολύς, έπιρρεύσας έργου τε ειχοντο, χαΐ τους πελέκυς έσακοντίζοντες συχνούς ήδη έσινοντο, τρέψαντες τα νώτα ές φυγήν ώρμιηντο, καΐ δια του 1?ωμα(ων στρατοπέδου Ιίντες τήν έπΙ Ράβενναν Ιθεον. Φεύγοντας τε αυτούς ίδέντες ί^ω[Ααΐοι Βελισάριον έπιβεβοηθηκίτα σφίσιν ώοντο έλε»'ν τα των πολεμίων στρατίπεδον, ένθένδε τε αυτούς έζελάσαι μάχη νικήσαντα. ^0, δή ζυμμΐζαι βουλεμένοι, άραντες τα $πλα κατά τάχος ήεσαν. 'Εντυχέντες δε καΐ παρά δ^ζαν πολεμίων στρατφ οδ τι εθελούσιοι ές χείρας ήλθον, παρά πολύ τε ήσσηθέντες τη μάχη, ές μέν τό στρατίπεδον άναστρέφειν ούκέτι είχον, έπΙ Τουσκίαν δέ έφευγον * έν τε τφ άσφαλεΐ ήδη γενόμενοι, £παντα ές Βελισάριον τα ζυμπεσέντα σφίσιν άνήνεγκαν. Φράγγοι δέ αμφότερους, ώς έρρήθη, νενικηκέτες, τά τε στρατόπεδα έκάτερα έλόντες παντάπασιν ανδρών έρημα, έν μεν τφ παραυτίκα τα επιτήδεια ενταύθα εδρον, δι' ολίγου δέ £παντα δια πολυανθρα>πίαν δαπανήσαντες, άλλο δή ουδέν έν χώρα έρήμω ανθρώπων ^τι μή β^ας τε και του Πάδου τ6 δδωρ προσφέρεσθαι εΖχον. Ταύτα τα κρέα τη του ΰδατος (Maltr., ρ. 449) περιουσία κατατεέ• ψαι ο6χ οΙοί τε ίντες, γαστρίς τε ρύσει και δυσεντερία νίσιρ οί πλείστοι ήλίσκοντο*. 'Ών δή άπαλλάσσεσθαι άποpicjL τών επιτηδείων ώς ήκιστα ισχύον. ΦοισΙ γουν το

1. Grégoire de Tours (Jll, 32) attribue ces maladies, dont les France furent atteints, A l'insalubrité du climat : c Sed quia ioca ilia, ut fertur, morbida sunt, exercitus ejus (Tbeodoberti) in diversis febribus courue ne, vexabatur i

PROGOPE, fflST., TÉTR. II, Π, 25. 377'

s'échapper, ils furent bientôt dans l'enceinte [de leurs retranchements]. Les Germains donc, ayant passé le Pade, arrivèrent au camp des Goths, et les Goths d'abord les virent avec plaisir s'approcher d'eux par petites troupes, pensant que c'étaient autant de braves gens qui venaient à eux conune alliés. Mais quand la foule des Germains, se répandant à longs flots, se mit à l'œuvre, lançant les haches conmie des javelots sans discontinuer, et leur fit grand mal, ils tournèrent le dos, s'enfuirent, et, passant à travers le camp même des Romains, ils coururent par la route de Ravenne. En les voyant fuir, les Romains crurent que c'était Bélisaire qui, venant à leur secours, avait pris le camp des ennemis et les en avait chassés après les avoir vaincus en bataille [rangée]. Aussi, prenant leurs armes, ils courent pour le joindre. Sans y penser, ils rencontrent l'armée ennemie ; sans le vouloir, ils en viennent aux mains : c'est une bataille, une grande défaite pour eux, et comme ils ne peuvent plus retourner à leur camp, ils s'enfuient en Tusde. Dès lors, en sûreté dans ce pays, ils font à Bélisaire un rapport complet de tout ce qui leur est arrivé. Or, les Frangs, vainqueurs, comme il a été dit, des uns et des autres, maîtres des deux camps entièrement déserts, y trouvent à l'heure même tout ce qui leur était nécessaire ; mais, comme ils étaient nombreux, ils consomment en peu de temps toutes les provisions, et, dans cette contrée déserte, ils n'ont bientôt pour se nourrir que des bœufs et l'eau du Pade ; mais, avec cette surabondance d'eau, incapables de digérer ces viandes, ils furent pour la plupart pris d'un flux de ventre et d'une maladie d'entrailles, et, faute des remèdes nécessaires, ils ne pouvaient s'en

378 ΠΡΟΚΟΠΙΟΥ ebtopiûn τετραδ. β', β', xe'.

Βελισάριος 8έ Φράγγων τε στρατάν ιταρεΐναι άχούσας χαΐ τους ά(ΛφΙ Μαρτιν^ν τε καΐ 'Ιωάννην [JLάχη ήσσηθέντας φυγείν, ές άμηχοενίαν κατέστη, περί τε τf^ πάση στρατί^ Sε(σαc καΐ διαφερ6ντως περί τοις έν Φισούλη πολιορχοί>σιν, έπεί αυτών (χάλιστα έγγυτέρω τούτους δή τους βαρβάρους έπόθετο εΖναι. Αύτίχα γουν προς θευδίβερτον έγραψε τάδε • « "Ανδρα (χέν άρετης μεταπoιoύ(Jιεvov μή ούχΙ άψευδεϊν, άλλως τε και άρχοντα εθνών τοσούτων τό πλήθος, οΐ[λαι, ώ γενναίε θευδίβερτε, ούχ ευπρεπές ε?ναι * τό δε δρκους άδιχουντα έν γράμΐ(/Λσι κείμενους περιοραν τα ξυγκείμενα ούδ' άν τοις των άνθρ(6πων άτιμοτάτοις έπιτγ|δε{ως έχον. "Απερ αυτός h γε τφ παρίντι έζαμαρτάνων ο7σθα, καίτοι δμολογήσας Ιναγχος πίλεμον ήμίν έπΙ Γότθους τ^νδε ξυλλήψεσθαι * νυν δέ ουχ 6σον άμφοτέροις έκ ποδών Ιστηκας, άλλα καΐ βπλα οδτως άνεπισκέπτως άράμενος έφ' ήμας ήκεις. Μή σύ γε, ώ βέλτιστε, καΐ ταύτα ές βασιλέα μέγαν υβρίζων*, δν δή που τήν δβριν μή λίαν έν τοις μεγίστοις άμείψεσθαι' ουκ εΐκός εϊη. Κρεισσον δέ τα οΙκεία ασφαλώς αύτ^ν τίνα Ιχειν ή τών où προσηκόντων μεταποιοόμενον ές κίνδυνων τίνα όπερ τών αναγκαίων καθίστασθαι. » Ταότην θευδίβερτος τήν έπιστολήν άνελέξατο, τοις τε παρουσιν άπορούμενος ήδη καΐ προς Γερμανών κακιζίμενος, βτι δή έξ ουδεμίας αιτίας ή προφάσεως θνήσκοιεν έν xapqL έρήμω, άρας τοις

1. Grégoire de Tours, ibid,^ insiste sur le riche butin que Théo-

debert rapporta d'Italie : < et exînde multum adquisivît

multa secum spolia ipse vel sui déférentes »