Les mss. Vatic, Fior., August., tteg. Α., πρότερα

en poussant en avant, il brûlait et ruinait le pays, dans l'intention de provoquer la colère des ennemis. Mais, lorsqu'il vit que déjà Flaminius approchait et qu'il eut observé les positions avantageuses pour lui, il fut tout à la pensée de livrer une bataille.

LXXXIII. Il y avait sur sa route une vallée plane, ayant sur chacun de ses côtés, dans le sens de la longueur, des coteaux élevés et continus ; sur sa largeur, en face, et la dominant, une colline bien défendue et d'un difficile accès; au fond, par derrière, le lac ne laissant qu'un passage tout à fait étroit vers la vallée, près des premiers gradins de la montagne1. Annibas, traversant la vallée près du lac, s'empara de la colline au-devant de laquelle il marchait, et, ayant avec lui les Ibères et les Libyes, il s'y campa; les Baliares et les piquiers, il les mena par un détour, comme avantgarde, derrière ceux des coteaux qui bordaient la vallée à droite, et les dissimula sur une grande étendue; la cavalerie et les Celtes, par un pareil circuit, furent menés derrière les coteaux à gauche et déployés en ligne continue, de façon que les derniers se trouvassent juste à l'entrée conduisant le long du lac et des premières pentes des monts vers le lieu ci-dessus décrit.

Annibas donc, après avoir fait, la nuit, ses préparatifs, et entouré la vallée d'embuscades, se tint coi. Flaminius suivait par derrière , ayant hâte de joindre les ennemis. Il campa le premier jour, parce qu'il était très tard, sur le lac même : ensuite, le jour venu, il

1. Tite-Live, XXII, iv : loca insidiis nata, ubi maxime montes

Cortonenses Trasimenus subit; via tantum interest perangusta

deinde paullo latior patescit campus, inde colles assurgunt

LXXXIV. Ούσης δε της ημέρας ομιχλώδους διαφεροντως, 'Αννίβας άμα τω το πλείστον μέρος της πορείας εις τον αύλώνα προσδέξασθαι και συνάπτειν προς αυτόν ήδη τήν των εναντίων πρωτοπορείαν , άποοους τα συνθήματα και διαπεμψάμενος προς τους εν ταΐς ένέδραις, συνεπεγείρει πανταχόθεν άμα τοις πολέμιο ις. Οι δε περί τον Φλαμίνιον, παραδόξου γενομένης αύτοΐς της επιφανείας, έτι δε δυσσυνόπτου της κατά τον αέρα περιστάσεως ύπαρχούσης, και των πολεμίων κατά ποΧΚους τόπους εξ ύπερδεξίου καταφερομένων και προσπιπτόντων, ούχ οίον παραβοηθεϊν έδύναντο προς τι τών δεομένων οι ταξίαρχοι και χιλίαρχοι τών Ρωμαίων, αλλ' ουδέ συννοήσαι το γιγνόμενον. Γ'Αμα γαρ οι μεν κατά πρόσωπον, οι δ' απ' ούρας, οι δ' εκ τών πλαγίων (Cas., ρ. 235.) αύτοΐς προσέπιπτον. Διό και συνέβη τους πλείστους εν αύτω τω της πορείας σχήματι κατακοπήναι, μή δυναμένους αύτοΐς βοηθεΐν, άλλ' ως αν ει προδεδομένους υπό της του προεστώτος ακρισίας. "Ετι γαρ διαβουλευόμενοι τί δει πράττειν άπώλλυντο παραδόξως. Έν ώ καιρώ και τον Φλαμίνιον αυτόν δυσχρηστούμενον και περικακουντα τοις ό'λοις προσπεσοντες τινές τών Κελτών άπέκτειναν. "Επεσον ούν τών Ρωμαίων κατά τον αύλώνα σχεδόν εις μύριους και πεντακισ^ιλίους, ούτ' εΐκειν τοις παρούσιν ούτε πράττειν ουδέν δυνάμενοι, τούτο δ' εκ τών έθισμών1 αυτό περί πλείστου ποιούμενοι, τό μή φεύγειν μηδέ λείπειν τάς τάξεις. Οι δε

1. Vulg. είθισμών, corrigé par Schweigh. qui propose ég«ilement

conduisit tout de suite, dès l'aurore, son avant-garde le long du lac, dans la vallée en question, avec la volonté d'attaquer l'ennemi.

LXXXIV. La journée était excessivement brumeuse1; Annibas, après avoir attendu que la plus grande partie des troupes en marche fussent dans le vallon, comme déjà l'avant-garde des adversaires arrivait jusqu'à lui, renvoie les mots d'ordre , les fait passer à ceux qui sont dans les embuscades et attaque de tous les côtés à la fois les ennemis. Les officiers de Flaminius, devant cette apparition inattendue, dans cet état de l'atmosphère où l'on voyait à peine, tandis que les ennemis sur plusieurs points descendaient des hauteurs et tombaient sur eux; ces officiers des Romains, taxiarques et chiliarques2, ne pouvaient pas non seulement porter secours où il en était besoin, mais comprendre ce qui se passait : en face, en queue, sur les flancs, partout on tombait sur eux en même temps. Aussi arriva-t-il que la plupart furent massacrés dans leur position de marche, ne pouvant s'aider euxmêmes et pour ainsi dire livrés d'avance par l'imprudence de leur chef. Tandis qu'ils délibéraient sur ce qu'il fallait faire, ils étaient massacrés sans savoir comment. Sur ce point, Flaminius, la tête perdue, écrasé par son malheur, fut assailli par quelques Celtes qui le tuèrent. Ainsi tombèrent dans ce vallon près de quinze mille Romains qui ne purent ni reculer ni agir et, suivant leurs maximes, mirent au-dessus de tout le devoir de ne pas fuir, de ne pas quitter leurs rangs.

1. Bataille du lac Trasimène, an de Rome 537, av. J.-C. 217. — Gomp. Tite-Live, XXII, iv-vr.

2. Centurions et tribuns, chefs de rangs et chefs de cohortes.

κατά πορείοιν1 μεταξύ της λίμνης και της παρωρείας εν τοις στενοίς συγκλεισθέντες, αισχρώς, ετι δε μάλλον ταλαιπώρως διεφθείροντο. Συνωθούμενοι γαρ εις τήν λίμνην, οι μεν, δια τήν παράστασιν της διανοίας όρμώντες έπι το νήχεσθαι συν τοις οπλοις άπεπνίγοντο, το δε πολύ πλήθος μέχρι μεν του δυνατού προβαΐνον εις τήν λίμνην έμενε τας κεφάλας αύτας υπέρ το ύγρον ύπερίσχον * επιγενομένων δε των ιππέων, και προδήλου γενομένης απώλειας, έξαίροντες τας χείρας, και δεόμενοι ζωγρεΐν, και πάσαν προϊέμενοι φωνήν, το τελευταιον, οι μεν ύπο των πολεμίων, τινές δέ παρακαλέσαντες αυτούς2 διεφθάρησαν. Έξακισχίλιοι δ' ίσως των κατά τον αύλώνα τους κατά πρόσωπον νικήσαντες, παραβοηθεϊν μέν τοις ιδίοις3 και περιίστασθαι τους ύπεναντίους ήδυνάτουν, δια το μηδέν συνοραν των γιγνομένων, καίπερ μεγάλην δυνάμενοι προς τα ολα παρέχεσθαι χρείαν • άει δέ του πρόσθεν όρεγομενοι, προήγον, πεπεισμένοι συμπεσεισθαί τισιν, εως ελαθον έκπεσοντες προς τους ύπερδεξίους τόπους. Γενόμενοι δέ επί των άκρων, και της ομίχλης ήδη πεπτωκυίας, συνέντες το γεγονός ατύχημα, και ποιεΐν ουδέν οντες δυνατοί ετι, δια το τοις ολοις έπικρατεΐν και πάντα προκατέχειν ήδη τους πολεμίους, συστραφέντες απεχώρησαν εις τίνα κώμη ν Τυρρηνίδα. Μετά δέ τήν μάχη ν, άποσταλέντος ύπο του στρατηγού μετά των Ιβήρων και λογχοφόρων Μαάρβα, και περιστρατοπεδεύσαντος τήν κώμην, ποικίλης αύτοϊς (Cas., ρ. 236.) απορίας περιεστώσης, αποθεμένοι τα