De Sardaigne

XV. Περί γε μήν της αρετής ούδ' ειπείν ράδιον. Σίτου τε γάρ τοσαύτην άφθονίαν ύπάρχειν συμβαίνει κατά τους τόπους, ώστ' εν τοις καθ' ήμας καιροΐς πολλάκις τεττάρων οβολών είναι τών πυρών τον Σικελικόν μέδιμνον , των δε κριθών δυοιν, του δ' οίνου τον μετρητή ν ισόκριθον. Έλύμου γε μήν και κέγχρου τελέως υπερβάλλουσα δαψίλεια γίγνεται παρ' αύτοΐς. Το δε τών βαλάνων πλήθος το γιγνομενον εκ τών κατά διάστημα δρυμών εν τοις πεδίοις εκ τούτων αν τις μάλιστα τεκμήραιτο ■ πλείστων γαρ ύϊκών ιερειών κοπτο μένων έν 'Ιταλία, διά τε τας εις τους ιδίους βίους και τας εις τα στρατόπεδα παραθέσεις, τήν όλοσχερεστάτην χορηγίαν εκ τούτων συμβαίνει τών πεδίων αύτοϊς ύπάρχειν2. Περί δε τής κατά μέρος εύωνίας και δαψιλείας τών ποος τήν τροφήν ανηκόντων ούτως αν τις ακριβέστατα κατανοήσειε * ποιούνται γαρ τας καταλύσεις οι διοδεύοντες τήν χώραν έν τοις πανδοκείοις, où συμφωνούντες περί τών κατά μέρος επιτηδείων, αλλ' ερωτώντες πόσου τον άνδρα δέχεται. 'Ως μεν ούν επί το πολύ παρίενται τους καταλύτας οί πανδοκεϊς, ώς ικανά πάντ' εχειν τα

1. Comp. avec cette description de l'Italie celles de Strabon, V, 1, 2 et 3; Denys d'Halicarn. Antiq. rom. I, 37; Pomp. Mêla II, 4; Plin. III, vi, 5 et suiv., XXXVII, lxxvii, etc.

2. Cf. Strabon, ibid. 4, p. 174 et 12, p. 194 et s. de notre tome I.

POLYBE, LIY. II. L'iTALIE DU NORD. 53

deux cents stades, et le côté du midi par l'Apennin qui en a environ trois mille six cents. Pour la base de la figure entière, ce qui en tient lieu, c'est le littoral du golfe de l'Adrias. La longueur de cette base, de la ville de Sènè jusqu'au fond du golfe, dépasse deux mille cinq cents stades, de façon que tout le périmètre des plaines susdites n'est guère moindre de dix mille stades.

XV. Quant à leur fécondité, il n'est pas facile d'en donner une idée. L'abondance du blé y est telle parfois que de notre temps le médimne sicélique de froment a souvent valu quatre oboles, celui d'orge deux, et que le métrète de vin a été du même prix que l'orge. Les récoltes de panic et de millet y atteignent des proportions que rien n'égale. La quantité de glands donnée par les chênaies espacées dans ces plaines, on peut se la figurer par ce fait : on immole en Italie un très grand nombre de porcs soit pour la subsistance des particuliers, soit pour l'approvisionnement des camps, et c'est à ces plaines qu'appartient la presque totalité de cette fourniture1. Quant au bon marché et à l'abondance des denrées alimentaires en particulier, voici qui peut en donner une idée très exacte : ceux qui traversent cette contrée règlent leur séjour dans les auberges non à des conditions particulières pour chacune des choses à leur usage, mais en demandant à quel prix on y reçoit le voyageur. Or, le plus souvent les aubergistes lui donnent l'hospitalité en s'engageant à fournir à tous ses besoins

1. Strabon dit simplement : « Les forêts y donnent une telle quantité de glands qu'on y élève assez de porcs pour nourrir en grande partie la ville de Rome. »

Τών δ' "Αλπεων έκατέρας τής πλευράς, της επί τον Ροδανόν ποταμόν και τής έπι τα προειρημένα πεδία νευούσης, τους βουνώδεις και γεώδεις1 τόπους κατοικουσι, τους μεν έπι τον Ροδανόν και τάς "Αρκτους έστραμμένους Γαλάται Τρανσαλπϊνοι προσαγορευόμενοι , τους δ' επί τα πεδία Ταυρίσκοι και "Αγώνες2 και πλείω γένη βαρβάρων έτερα. Τρανσάλπινοί γε μήν ου δια τήν του γένους, άλλα δια τήν του τόπου διαφοραν (Cas., ρ. 104.) προσαγορεύονται, το γαρ τρανς έξερμηνευόμενόν έστι πέραν ■ διό τους έπέκεινα τών "Αλπεων Τρανσαλπίνους καλουσι. Τα δ' άκρα διά τε τήν τραχύτητα και το πλήθος τής έπιμενούσης αεί χιόνος άοίκητα τελέως3 εστί.

XVI. Τον δ' Άπεννΐνον από μεν τής αρχής τής υπέρ Μασσαλίαν και τής προς τάς "Αλπεις συμπτώσεως Λιγυστΐνοι κατοικουσι, και τήν επί το Τυρρηνικόν πέλαγος αύτου πλευράν κεκλιμένην και τήν επί τα πεδία , παρά θάλατταν μεν μέχρι πόλεως Πίσης4, ή πρώτη κείται τής Τυρρηνίας ως προς τάς δυσμάς, κατά δε τήν μεσογειαν εως τής Άρρητίνων χώρας. Έξης δε Τυρρηνοί ■ τούτοις δε συνέχεις έκάτερον το κλΐμα νέμονται τών προειρη μένων

1. Casaub., Schweigh., Didot : γαιώδεις; — γεώδεις mss. Flor., Aug., fieg. A. G.

2. Sicomn. vett. libri; cditt. Αγώνες. Gonject. de Schweigh.: Ευγανες OU Εύγανεΐς.