POLYBE, LIV. III. RÉFLEXIONS CRITIQUES

toutes ces choses, ils disent qu'un héros est apparu, qui a montré les routes aux Carchèdonies. Et ainsi naturellement ils tombent dans le même embarras à peu près que les poètes tragiques qui, pour tous les dénouements de leurs drames, ont besoin d'un dieu et d'une machine, parce qu'ils ont pris leurs données premières en dehors de la vérité et du bon sens. Les historiens éprouvent nécessairement un pareil embarras et font apparaître des héros et des dieux, après qu'ils ont pris pour points de départ des idées incroyables et fausses. Comment est-il possible, en effet, de joindre à un commencement dénué de raison une fin raisonnable ! C'est qu'en vérité Annibas, tout autre que ne le peignent ces écrivains , apporta dans l'exécution de ces projets un esprit extrêmement pratique. La richesse du pays où il avait projeté d'entrer, les sentiments hostiles des populations à l'égard de Rome, il avait pris sur tout des informations certaines ; pour les endroits difficiles qu'il avait à traverser, il avait eu recours à des guides et à des conducteurs indigènes qui devaient partager avec lui les mêmes espérances. Nous nous exprimons à ce sujet avec ce ton d'assurance, parce que nous nous sommes renseigné pour tous ces faits auprès de ceux qui ont assisté à leurs différentes phases; parce que nous avons exploré les lieux et que nous avons fait nous- même le voyage des Alpes, afin de connaître et de voir.

exciter les imaginations; mais que tout de suite après, cet événement ait inspiré des tableaux épiques ou tragiques comme ceux dont parle ici Polybe, on doit en être surpris, et l'on ne peut s'empêcher pourtant de regretter qu'il ne soit rien resté de ces récits, pour voir jusqu'à quel point ces inventions méritaient la colère du consciencieux historien.

XLIX. Ού μήν άλλα Πόπλιος μεν δ των Ρωμαίων στρατηγός, ήμέραις ύστερον τρισΐ της άναζυγής της των Καρχηδονίων παραγενόμενος επί τήν του ποταμού διάβασιν, και καταλαβών ώρμηκοτας τους ύπεναντίους, έξενίσθη μεν ως ενδέχεται μάλιστα * πεπεισμένος ουΰίποτ αν αυτούς τολμήσαι τήδε ποιήσασθαι τήν εις Ίταλιαν πορείαν, δια το πλήθος και τήν άθεσίαν των κατοικούντων τους τόπους βαρβάρων. Θεωρών δε τετολμηκότας, αύθις επί τας ναυς ήπείγετο, και παραγενόμενος ένεβίβαζε τάς δυνάμεις. Και τον μεν άδελφόν έξέπεμπεν έπι τας εν 'Ιβηρία πράξεις, αυτός δε πάλιν ύποστρέψας, εις Ίταλιαν έποιεΐτο τον πλουν , σπεύδων καταταχήσαι τους ύπεναντίους δια Τυρρηνίας προς τήν των "Αλπεων υπερβολή ν. Αννίβας δε ποιησάμενος εξής επί τέτταρας ημέρας τήν πορείαν από τής διαβάσεως , ήκε προς τήν κάλου μένη ν Νήσο ν , χώραν πολύοχλον και σιτοφόρον, εχουσαν δε τήν προσηγορίαν απ' αύτου του συμπτώματος. rIl μεν γαρ ό Ροδανός, ή δε ό Ίσάρας1 προσαγορευό'μενος , ρέοντες παρ' έκατέραν τήν πλευράν, άποκορυφουσιν αυτής το σχήμα κατά τήν προς αλλήλους (Cas., ρ. 203.) σύμπτωσιν. "Εστί δε παραπλήσια τω μεγέθει και τω σχήματι τω κατ' ΑΊ'γυπτον 2 κάλου μένω Δέλτα * πλην εκείνου μεν θάλαττα τήν μίαν πλευράν και τάς των ποταμών ρύσεις έπιζεύγνυσι • ταύτης δ' ορη δυσπρόσοδα και δυσέμβολα και σχεδόν, ως ειπείν, απρόσιτα. Προς ην άφικόμενος, και καταλαβών εν αύτη δύο αδελφούς υπέρ τής βασιλείας στασιάζοντας και μετά στρατοπέδων άντικαθη μένους άλλήλοις, έπισπωμένου του

1. MSS. Vat., Flor., Aug., Reg. A : Sk Σκάρας; Bav. : àï Σκώρας; Gasaub. : 8ï ο "Αραρος; trad. : Inde, Arar