Chapitre stj-tème
LA voie Latine commençait à la Porte Capène, ainsi que v la voie Appienne ; elle se séparait de celle-ci à une petite distance (1 2), devant l’église actuelle de St-Césaire. La Porte Latine, sous laquelle elle passait, fut rebâtie au VIe siècle ; mais elle est depuis longtemps fermée. La première partie de la voie n’a pas une grande importance. Elle se perd dans les vignes non loin de la porte ; on en retrouve la trace vers le second mille hors la porte St-Jeao, où elle est traversée par la via Appia nuova, à l’endroit où sont les célèbres tombeaux découverts en 1857 par Fortunati ; elle continue ensuite vers les monts Albains.
1. Itinéraire de Salzbourg : « Deinde pervenies ad S. Gordianum martyrem, cujus corpus requiescit sub altare magno in ecclesia S. Epimachi, et Quintus et Quartus martyres juxta ecclesia in cubiculo pausant, et longe in antro Trofimus martyr. Deinde
pervenies eadem via ad speluncam, hic requiescit eadem via S. Eugenia virgo
et martyr in cubiculo ecclesiae pausat, et in altero loco Emisseus martyr. » — Delocis SS. Martyrum : « Juxta viam vero Latinam ecclesia est S. Gordiani, ubi ipse cum fratre Epimacho in una sepultura. Ibi quoque Quartus et Quintus : ibi Sulpitius et Servilianus et S. Sophia et Trophimus cum multis martyribus sepulti dormiunt. Et juxta eandem viam Tertuliani est basilica, ubi ipse cum multis martyribus jacet. Ecclesia quoque S. Eugeniae juxta eam viam est, ubi ipsa cum matre sua in uno tumulo jacet : ibi S. Stephanus papa cum toto clero suo numéro XXVIII martyres : ibi S. Nemeseus, S. Olimphius, S. Simpronius, S. Theodolus, S. Superius, S. Obloteris, S. Tiburticanus martyres sunt sepulti (d’une autre main : et eadem via ecclesia est S. Stephani protomartyris). » — Itinéraire de Guillaume de Malmesbury : « Octava porta S. Joannis quae apud antiquos Assenarica (lire : Asinaria) dicebatur. Nona porta Metrosa (lire : Metrovia) dicitur et coram istis ambabus via Latina jacet. Décima porta et via Latina dicitur. Juxta eam requiescunt in una ecclesia martyres Gordianus et Epimachus, Sulpicius, Servilianus, Quintus, Quartus, Sophia, Try. phenus, et ibi prope in alio loco Tertullinus et non longe ecclesia beatae Eugeniae, in qua jacet et Claudia mater ejus, et Stephanus papa cum clero suo numéro XIX et Nemesius diaconus. » — Itinéraire d‘ Einsiedeln : « In via Latina extra civitatem in sinistra oratorium S. Mariae, S. Gordiani : in dexteraS. Januarii, oratoriumS. Syxti, S. Eugenia, ad S. Theodorum. » — Vita Hadriani I : « Basilicam S. Eugeniae tam intus quamque foris a novo restauravit. Simili modo et basilicam S. Gordiani atque Epimachi seu coemeterium ejusdem ecclesiae, Simplicii et Serviliani, atque Quarti et Quinti martyrum, et beatae Sophiae una cum coemeterio S. Tertullini foris portam Latinam a novo in integrum renovavit. » — Index coemeteriorum e libro Mirabilium : « Coemeterium Gordiani foris portam Latinam. »