SA PRATIQUE
Tout ce qui précède nous mène à cette conclusion qu'aucune éducation véritable ne peut être sans l'instruction religieuse; que par conséquent c'est d'elle dont sera imprégnée l'œuvre éducatrice des maîtres et des parents.
Ils la mettront à la base de leurs instructions, — Dès l'aube première de sa raison, l'enfant devra connaître Dieu, les œuvres de Dieu, les bienfaits de Dieu, la présence de Dieu. — Le Crucifix lui sera révélé dans sa mystérieuse et sanglante histoire. — Il saura quelle divine Mère il a dans les cieux. — Son âme, sa destinée, sa conscience, ses premiers devoirs, s'éclaireront peu à peu devant lui (1).
Hsec cogitans apud me, et commemorans in corde meo, quoniam immortalitas est in cognatione sapientise.
Et in amicitia illius delectatio bona, et in operibus manuum illius honestas sine defectione, et in certamine loquelse illius sapientia, et prseclaritas in communicatione sermonum ipsius, circuibam quaerens, ut mihi illam assumerem.
Puer autem eram ingeniosus, et sortitus sum animam bonam.
Et cum essem magis bonus, veni ad corpus incoinquinatum.
Et utscivi quoniam aliter non possem esse continens, nisiDeus det ; et hoc ipsum erat sapientiae., scire cujus esset hoc donum ; adii Dominum, et deprecatussum illum. (Sap. VIII.)
(1) Omnis sapientia a Domino Deo est ; et cum illo fuit semper, et est ante sevum.
l'instruction religieuse dans l'éducation 311
Ils la mettront à la base de leurs corrections. — 11 importe de donner à l'enfant une idée religieuse, surnaturelle, du mal. Quelle force l'autorité n'emprunte-t-elle pas de cette notion divine, qnand un père ou un maître ne punissent qu'au nom de Dieu, pour venger une injure faite à Dieu (1) !
Arenam maris, et pluviœ guttas, et dies seculis quis dinumeravit ? Altitudinem cœli, et latitudinem terrae, et profundum abyssi quis dimensus est ?
Sapientiam Dei praecedentem omnia quis investigavit?
Prier omnium creata est sapientia, et intellectus prudentiae ab aevo.
Fons sapientise Verbum Dei in excelsis, et ingressus illius mandata œterna.
Radix sapientiae cui revelata est, et astutias illius quis agnovit?
Disciplina sapientia3 cui revelata est et manifestata? et multiplicationem ingressus illius quis intellexit ?
Unus est altissimus, Creator omnipotens, et Rex potens et metuendus nimis, sedens super thronum illius, et dominans Deus.
Ipse creavit illam in Spiritu sancto, et vidit, et dinumeravit, et mensus est.
Et effudit illam super omnia opéra sua et super omnem carnem, secundum datum suum, et prsebuit illam diligentibus se.
Timor Domini gloria, et gloriatio, et lastitia, et corona exsultationis.
Timor Domini delectabit cor; et dabit laetitiam, et gaudium, et longitudinem dierum.
Timenti Dominum bene erit in extremis, et in die defunctionis suae benedicetur. (Eccli. I.)
(1) Parabolse Salomonis, filii David, régis Israël.
Ad sciendam sapientiam et disciplinam ;
Ad intelligenda verba prudentiae, et suscipiendam eruditionem doctrinae, justitiam, et judicium, et aequitatem ;
Ut detur parvulis astutia, adolescenti scientia et intellectus.
Audiens sapiens, sapientiorerit ; etintelligens gubernacula possidebit.
Animadvertet parabolam et interpretationem, verba sapientum etsenigmata eorum.
Timor Domini principium sapientiae. Sapientiam atque doctrinam stulti despiciunt.
Audi, fili mi, disciplinam patris tui, et ne dimittas legem matris tuse ;
Ut addatur gratia capiti tuo, et torques collo tuo.
Fili mi, si te lactaverint peccatores, ne acquiesças eis.
Si dixerint : Veninobiscum, insidiemur sanguini ; abscondamus tendiculas contra insontem frustra ;
Deglatiamus eum sicut infernus viventem, et integrum quasi descendentem in lacum ;
Omnem pretiosam substantiam reperiemus; implebimus domos nostras spoliis ;
312 l'instruction religieuse dans l'éducation
Ils la mettront à la base de leur organisation. — La religion n'est pas une spéculation vide, elle se remplit d'actes extérieurs, de pratiques pieuses, de religieuses observances, auxquelles, dès son plus jeune âge, il faut former l'enfant (1).
Sortem mitte nobiscum, marsupium unum sit omnium nostrum.
(Prov. I.)
(i)Locutusque est Dominus ad Moysen, dicens :
Loquere filiis Israël, et dices ad eos : Hse sunt feriae Domini, quas vocabitis sanctas.
Sex diebus facietis opus ; dies septimus, quia sabbati requies est, vocabitur sanotus ; omne opus non facietis in eo ; sabbatum Domini est in cunctis habitationibus vestris.
Hae sunt ergo feriae Domini sanctse, quas celebrare debetis temporibus suis :
Mense primo, quartadecima die mensis advesperum, Phase Domini est ;
Et quintadecima die mensis hujus, solemnitas azymorum Domini est. Septem diebus azyma comedetis.
Dies primus erit vobis celeberrimus, sanctusque ; omne opus servile non facietis in eo ;
Sed offeretis sacrificium in igné. (Lev. XXIII.)
L'ÉCOLE SANS DIEU
Stabat draco ante mulierem quae erat paritura, ut cum peperisset, filium suum devoraret ( Apoc. Xlï, 4.)
Ce n'est pas la lutte du bien contre le mal, ni le déchaînement des haines infernales contre l'homme régénéré et élevé par le Christ à une si haute fortune qui doivent nous surprendre. Cette lutte est éternelle, elle a rempli de ses péripéties violentes le ciel angélique (j). Elle a dévasté le berceau du monde (2). Elle se poursuit à travers tous les siè-
(1) Et visum est aliud signum incϔo : etecce draco magnus rufus habens capita septem, et cornua decem ; et in capitibus ejus diademata septem ;
Et cauda ejus trahebat tertiam partem stellarum cœli, et misit eas in terram; et draco stetit. (Apoc. XII.)
Superbia cordistui extulit te, habitantem in scissuris petrarum exaltantem solium tuum, qui dicis in corde tuo : Quis detrahet me in terram ?
Si exaltatus fueris ut aquila, et si inter sidéra posueris nidum tuum, înde detraham te, dicit Dominus. (Abdias.)
(2) Et seduxit habitantes in terra, propter signa quge data sunt illi facere in conspectu bestise, dicens habitantibusin terra, ut faciant imaginera bestise, quae habet plagam gladii, et vixit.
Et datum est illi ut daret spiritum imagini bestise, et ut loquatur imago bestiae et faciat ut quicumque non adoraverint imaginera bestise, occidantur.
Et faciet omnes pusillos, et magnos, et divites, et pauperes, et liberos, et servos, habere characterera in dextera raanusua, autin frontibus suis ;
Et ne quis possit eraere, aut vendere, nisi qui habet characterera, aut noraen bestise, aut nuraerum norainis ejus.
Hic sapientia est. Qui habet intellectum,computet nuraerum bestiae ; numerus enira horainis est, numerusejus sexcenti sexaginta sex. (Apoc. XII.)
314 l'école sans dieu
clés avec un incomparable acharnement : « Quae conventio Christi ad Belial ? »
Mais l'enfant, cette charmante et inoffensive créature, cette frêle petite fleur, pourquoi la fouler et la meurtrir ? A quel titre deviendrait-elle l'enjeu d'une lutte cruelle (!)? —
(I) Et signum magnum apparuit in cœlo : mulier amicta sole, et luna sub pedibus ejus, et in capite corona stellarum duodecim ;
Et in utero habens, clamabat parturiens, et cruciabatur ut pariât.
Et visumest aliud signum in cœlo : et ecce draco magnus rufus, habens capita septem, et cornua decem, et incapitibusejus diademata septem ;
Et cauda ejus trahebat tertiam partem stellarum cœli, et niisit eas in terram ; et draco stetit ante mulierem, quae erat paritura, ut, cum peperisset, filium ejus devoraret.
Et peperit filium masculum, qui rectums erat omnes gentes in virga lerrea; et raptus est filius ejus ad Deum, et ad thronum ejus;
Et mulier fugit in solitudinem, ubi habebat locum paratum a Deo, ut ibi pascant eam diebus mille ducentis sexaginta.
Et factum est prselium magnum in cœlo : Michael et angeli ejus prseliabantur cum dracone; et draco pugnabat, et angeli ejus ;
Et non valuerunt, neque locus inventus est eorum amplius in cœlo.
Etprojectus est draco ille magnus, serpens antiquus, qui voeatur diabolus et Satanas, qui seducit universum orbem, et projectus est in terram, et angeli ejus cum illo missi sunt.
Et audivi vocem magnam in cœlo, dicentem : Nunc facta est salus, et virtus et regnum Dei nostri, et potestas Christi ejus, quia projectus est accusator fratrum nostrorum, qui accusabat illos ante conspectum Dei nostri die ac nocte ;
Et ipsi vicerunt eum propter sanguinem Agni, et propter verbum testimonii sui ; et non dilexerunt animas suas usque admortem.
Propterea Isetamini, cœli, et qui habitatis in eis. Vae terrse, et mari, quia descendit diabolus ad vos, habens iram magnam, sciens quod modicum tempus habet !
Et postquam vidit draco quod projectus esset in terram, persecutus est mulierem quae peperit masculum ;
Et datae sunt mulieri alae duae aquilae magnae, ut volaret in desertum in locum suum, ubi alitur per tempus et tempora, et dimidium temporis, a facie serpentis.
Et misit serpens ex ore suo post mulierem, aquam tanquam flumen, ut eam faceret trahi a flumine.
Et adjuvit terra mulierem, et aperuit terra os suum, et absorbuit flumen quod misit draco de ore suo.
Et iratus est draco in mulierem, et abiit facereprseliumcum reliquis de semine ejus, qui custodiunt mandata Dei, et habent testimonium Jesu Christi.
Et stetit supra arenam maris. (Apoc. XII.)
l'école sans dieu 315
Tel est néanmoins l'abominable caractère de la lutte du mal contre le bien dans notre siècle. C'est contre l'enfant que sont dirigés de sataniques efforts. C'est de son âme que l'impiété fait le siège avec une cruauté inouïe. — Fait unique peut-être dans l'histoire des peuples, fait dont notre pauvre France est le théâtre et la victime. Aux siècles antiques du paganisme, la sagesse humaine érigeait en dogme inviolable le respect de l'enfant (1). Nous, par l'athéisme de renseignement, par l'Ecole sans Dieu, nous tuons son âme, nous enlevons à sa vie toute perspective supérieure, nous étouffons les voix de sa conscience, nous le livrons au vice et nous l'arrachons à Dieu et à sa divine destinée (2).