Tilloy (Oise), commune de Tillé
PIÈCES JUSTTFTCATIVËS
Ipîcisseis pour icclle raciire a exécution; ce qu'il ne peut. Et cncores revint oud, esiat, a ung autre jour, et apporta des lettres a icclle demantderesâc dud* Dupleisseis, pnria a elle et s*cn nlln en TegUse^ qui cstoit ppres d'iîicc, ou estoit îcd. de Sainci Berthenin oyont la messe. Et après lia messe dicte, le suyvii led. Gros Jehan, en son habit de cocquin, nusques a ung moulin aud. de Sainci Berthenin appartenant et lui de- Eliianda l'aumosne pour Tonneurde Dieu; lequel de Saînct Berthenin, [qui cstoit homme charitable, mist la main a sa bourse et en lui voulant donner icclle aumosne icelui Gros Jehan, sans mot dire, d'un glaive ou fbracquemart quHl avoit sur lui le frappa par le costé, dont tantost après fînourut*..
Or dit que, vcu ce qu'il a dit dessus, Icsdicfes lectres de remission fsont subrcptices, obrepiices, incivilles et desraisonnabîes. Subreptices [pour ce qu'elle ne donna en entendre les larrecins qu'elle a faiz depuis lia mort de son mary et aussi les adultaircs ei paillardises qu'elle avoit Uaictes et commises avec ledit Duplessis... elle n*a point donné a lenTendre les lectres de jargon ' a elle cscriptes elle escriptcs par ledit [Duplessis,. .
Gannay pour ladicte demanderesse... bien dit que ung jour icelui de
tSoinct Berthenin la balit de verges d'un fagot, toute nue, et lui a mené
ôuircsfoizestroîcte vie... Allègue l'arrcsi de dame Blanche d'Auvrebruch,
qui avoit meurdry cl occix Guillaume de Flavy, son mary^ dont elle
.obtint remission, aussi Tarrcst de maisire Hccior dont les lectres de
1 remission de ceulx qui le lucrent de guet appensc, propos délibéré cl
j par feu bouté furent par arresi entérinées et plusieurs autres... et dit
qu*il y eut une femme de conseiller de céans qui fist tuer son mary
qui obtinst remission qui fut entérinée et fonda la chappelle de la grani
[salle de céans et le pourra Ton veoir par les lectres de fondacion...
a mars 1485-1486. — Michon, pour lesdit$ enfans et héritiers dudit
' de Saint Berthenin... A ce que le cas est remissible etque d'Auvrebruch,
qui tua Flavy son mary obtint rémission et lui fut entérinée, dit que la
remission de ladicte d'Auvrebruch ne fut jamais par la court de céans
entérinée: et swvi ou bien que le seigneur de Villequier, pour avoir la
Ipluspurt des biens d'iccllc d'Auvrebruch, lui Hst avoir. Et aussi elle
jonna a entendre que ledÎT Fkvvy avoit fait mourir de raige de fain en
jjrison son père et qu'il avoit machiné la mort d'elle. Or partie adverse
lue dit pas que ledit defuncC eusi fait aucun mol a ses père ne autres
^parens ne machinée la mort d'elle. Maisiiu conirairc elle |a] machinée
^et conspirec la mort dudit de Sainct Berthenin, ainsi ne lui pourroit
»crvir. Mais nagueres, du temps du feu roy, une- femme qui avoit tué
fson mar>' et gecléen ung cstang obtint remission dudit cas : mais non-
[obsiani ses lectres de remission elle fut bruslée. Aussi fut dame Kalhc*
rine deChaieauoeufdc Bourgoigne et autres plusieurs,.*
Archiv^et nationAle», X^ 54.
I Heplii^uede rivocât Ctaiiay : « Et au regard «le« Uctrc» dt Jargon dit que c^ «ont 1fe»4c chiltfei eo (me li C b *?t ne «cet que c'e»t et ioni IcLtre^ <onir«f«icie^ H ne
|*oat point etcrlpte» Je là main dudii TlupkitU et peut ion tlfcr ici Ken[ft) «jle ti 4jcf<
f leccre ^ue Vmi voaMr«... *
2/2 PIECES JOSTIFICATÎVES
GVII
1492, mars, 29. — Blanche d'Overbreno contre les d'Homièresi.
Du jeudi, vingt neuf"' jour de mars cccc iiij" et unze. En la grani chambre.
Entre la vesve et héritiers de feu messire Pierre de Louvain... et Philippe deHumeres* ...
Michon pour lesdits défendeurs [les Humieresj... dit que Tan mil quatre cens quarante neuf dame Blanche d'Auvrebrug suffoqua et meurtrit feu Guillaume de Flavy, son premier mary inhumainement pour raison duquel cas elle fut constituée prisonnière es prisons de la conciergerie de la court de céans. Apres par le moien du seigneur de Villequier, auquel elle donna douze mil escuz, elle euh du roy Charles lectres de remission dudit cas. Et encores elle n*osa actendre le jugement de la court : mais du roy Charles Septiesme fut la cause évoquée au grant conseil. Et après le trespas dudit roy elle fut renvoyée céans...
Archives nationalet, XS* 6o.
1509. septembre 7. — Arrôt du Parlement, rendu contre Jeanne de Flary, petite-nièce de Guillaume et femme de Jean de MoranvilUer, au profit de Jean de Rieux, héritier du maréchal Pierre de Rieux, blâmant la mémoire de Guillaume de Flavy et condamnant Jeanne à verser lOOOO livres d'amende à l'héritier du maréchal, dont 4000 devaient être employées & des messes et à des monuments expiatoires.
Ludovicus etc. Universis etc. Notum facimusquod, lite motadudum et pendente in nostra Parlamenti curia inter Franciscum dominum de Rieux et de Rochefort, defuncti Pétri de Rieux, dum vivebai, militis et Fancie marescali, nepotem et hercdem, in casu exces^^num actorem ac eiiam defensorem ex una parte, et Guillelmum de Flavy, scutiferum, vicecomitem d'Acy, dominum de Montauban et Compendii capitaneum in dicto casu excessuum defensorem et eiiam actorem ex altéra parte, super eoquod dictus Franciscusde Rieux, actor, dicebat et proponebat quod prenominatus defunctus Petrus de Rieux, qui aniiqua et nobili domo satus erat, defi'uncto carissimo domino et magno patruo nostro régi Karolo hujus nomine scptimo, predecessori nostro, bona et magna obsequia ac mérita fecerat et maxime in conquerendis et recuperandis quamplurimis urbibus et aliis locis ab Anglicis, nostri regni antiquis hostibus occupatis, quod dictus deffunctus marescallus de Rieux in dietionem et obedienciam nostri patrui redegerat. Posi [fol. 210, r»] quasquidem reparaciones idem defunctus Petrus de Rieux dictum nostrum patruum adiré volens Compendio, cujus predictus de Flavy dcfensor erat
I. Les d*Humières descendaient des Flavy. Cf. Bibliothèque nationale, Cabinet d'Ho\iery fr , 3 1022, dossier Flavy; Recueil de plusieurs nobles et anciennes maisons du diocèse d'Amiens... par La Morlière, p. ai6-2iH, à la suite des Antiquités et choses remarquables de la ville d'Amiens (in>foi. 1642).
capïtaneus, sperans ab eo,racionc meritorum beneficiorura que illi tacn er^A connestabularium quam alios fccerat,habereauxilium et favorem. Verum dictus de Fbvy, cum primum intellexit adventum predicli de RicuJi,pcr sequcnies eum in carceremdetruscrat.necnon ip^ius gentes» famulos, equos, jocalia et bona magna[m] pccunie summara valeniia» Ctfperat : et adeo dure et inhumaniter dicios famulos tractaverat quod sHCctlanus seu capeUanus dicti de Rieux, qui in quamdara obscuram foveiim fuerat atrusuS| ex illo tcmpore semper remanserat. Dicebat ultirrius quod nocte ejusdem diei, quo prefatus de Rîeux fuit captas, suprndiciusde Fiavy eum usque ad casirum de Mortcmer et postea ad castrura de Prenant, ac dcinde ad Compendium ducere et transporiure fccerat; et ilîum, in hujusmodi statu, octo vel dccem menstum spacm tractaverat, nullum cura ipso ex ejus faraulis permictcns, adeo stricte dctinebai. Quod intelligentes complures boni viri predicto de Flavy, quod mnle faciebat, quia causam incarceracionis dicti de Rieux parenlibus ipsius aperire debebat, remonstraverant : quibus idem de Flavy, quod dicium de Rteux detinebat ut in graciam reddirc posset cum con nejîtûbulario,qui in se capitale conceperat odium et erga quem in magnis dcnanorum summis erat obligatus. Dicebat autem idem Franciscus [de Ricux] quod injuste odii causa erat quia predictus de Flavy, quanJj viiam habuit salvam, medienie supradictodeffuncto de Rieux,cum pre- £aio connestabulario se reconciliavierat seu suuin appunciamentum feccrat; et hoc faciendo eidem connestabulario quod nunquam Compendium caperet sub pena viginii millium aureorum jurejurando promiscrat* Et de hoc erga ipsum connestabulariura se obligaverat, ac quosdam ex suis fratribus sororesseu fidejussores tradiderat. Sednichilomînus dictus de FJavy, suam frangens iidem, Compendium ceperat : qyare predictam vigînti millium aureorum penam incurrerat. Undeut idem de Flavy suam recuperaret obligationem, et ab ea liber et cxemptus remancret, ac aboîicionem de hujusmodi capcione a predicto connestabulario haberet, consanguinis ipsius de Rieux quod enim his de causis deticncbflt deciarare fecerat. Qui hoc intelligentes memoratum nostrum patruum adierant, qui, ad eorum preces, cumplures magnas pcrionas[v* 2 ji>] ad prefatum de Flavy et dictum de Rieux relaxarettseu Ubcraret, dcstinavcrat* Sed idem de Flavy hoc facerc non curaverat. Quare predicti ipsius de Rieux consanguinei médium recuperandc supradicie ohligacïonis a connestabulario invenerant et îllum ad ipsum de Flavy miserant- Vcrum dictus de Flavy illis mandaverat se predicium de Rieux non priuâ remissurum seu liberaturum quam sibi licterasabo- Iktonis prcdtcti conncst.ibularii mi&issent; quod îpsis magnis sumptibus tt laboribus fecerant : quam «bolicionem» dictus connestabularius in Éivorcm predicti de Rieux et oh magnum amorem quem habcbat in cum, conccsscrat. His vcro non obstantibus, scpcl ictus de Flavy quod nusquam parentes aut amici dicti de Rieux cum vidèrent ncque educeretur ex * carccrc doncc sibi, ultra res supradictns, summam quatuor mitiium aureorum tradissent, dixerat et declaraverat^ Et licet dictus de Rieux erga ipsum de Flavy minime tenerctur seu obligatus esset, umen predicti parentes ipsius de Rieux, ut cum Uberum rccuperare
in.
possent, eidem de Flavy antedictarii summam se tradituros promiserant, eum ut intérim dictum de Rieux bene tractaret, rogantes : sed pcndente tempore quo parentes dicti de Rieux recuperande predicte quatuor millium aureorum summe diligenciam faciebant, prefatus de Flavy eundem de Rieux in Castro Compendii ad locum de Neelle in Tardcnesio transportare fecerat : quem locum maie sanum et periculosum esse intelligens, prefatus de Rieux eundem de Flavy rogaverat ut Compendii remaneret usque ad predictorum quatuor millium aureorum solucionem, domum ex qua genitus erat et se Francie marescallum remonstrando : de quibus non curaverat prcdictus de Flavy et eundem de Rieux in supradicto de Neelle, infrigidiori magisque obscura et periculosa parte ponere fecerat, ubi ipse adeo rude, inhumaniter et maie tractatus fuerat quod illic animam exhalaverat. Dicebat insuper prefatus Franciscus de Rieux quod dictus de Flavy ratione [fol. an, t*] predictorum summe erat punicndus : commiserat cnim crimen lèse majestatis in primo capite, quia, pensatis insidiis,et proposito deliberato, eundem de Rieux, qui erat marescalus Francie et predicti nostri patrui locum tenons generalis, mori fecerat, commiserat ctiam crimen plagii, racionc mortis, incarcerationis et execucionis supradictarum, nec non fecerat carcerem privatum;quecriminaerantmaxima,punicionedigna... [Fol. 212, r»] Supradictus autem de Flavy incontrarium dicebat et proponebat, quod ipse erat ex nobili etnntiquadomogenitus, memoratoque patruo nostro bene servierat, cujus partes ipsius contra Anglos et omnes alios nostri regii innimicos inconcusse tenuerat, et semper longe meliusquam predictus de Rieux fecerat, qui majorem partem locorum per dictum patruum nostrum traditorum amiserat. Dicebat ulterius idem de Flavy quod, prefatus de Rieux, Bellovaco et aliis locis amissis et super se captis, totus nudus, una cum suis gentibus, ad Compendium apudipsum de Flavy, tune illius urbis capitaneum, se retraxerat : qui dictum de Rieux excipiens, illi ejusque gentibus et equis, quos ipse usque ad numerumquadragenarumhabebat, victum et vestitum trndere fecerat, ac multum pecuniarum mutuaverat : adeo quod idem de Rieux, horum racione, in summa octingcntorum francorum erga ipsum de Flavy debitor remanserat et se obligaverat. Nenon et licteras amicicie et fraternitatis fecerat, per quas promitebat se ejusdem de Flavy fore verum et fidelem amicum, eumque ab omni periculo, totis viribus servaturum, ac de omnibus que et facere vellcnt injuriam cerciorem facturura. Sed nichilominus, aliquanto post tempore, idem de Rieux concilio interfuerat ubi deliberatum extiterat quod connestabularius per Compendium transiens predicto de Flavy ejus capitaniam amoveret et ipsum in carceribus mori faceret. Quam conclusionem insequando, dictus connestabularius suum versus Compendium iter capiens et amiciciam cum predicto de Flavy simulans, ut sibi obviam îret, uullum malum seu injuriam passurus, mandaverat. Sed ipse de Flavy prodicionem, et quod dicto connestabulario non omnino tidere debebat intelligens, ad prefatum nostrum patruum, ut sciret quonam pacto se erga connestabularium habere deberet, miserat, qui dictum connestabularium nullam sibi [v** 212] facturum injuriam aut incommodum mandaverat. Quare dictus de Flavy ipsum Compendium intrare permiserat, qui introgressus , dicto de Flavy et ejus
PlkcES JQSTIPICJITIVES 2jS
fratrlbus» ad se mundaiii, omnes in carcere detrudere fecerat. Ubi idem de Flavy existens pobpost, ut Itbcrareiur, turrim ei pon* Item Coropendii predicto connesiabuî/irio, in manibus prefati de Uieux lrcddcrecouctusfueral:quod facicndo^diciusde Rtcuxeucndcm de Flavy lliberum cl securum rcddere sub pena carccris donec id adimplevisset, jîn manibus cancellarii promiserat. Verum U\ faccre postca non cura- Ivcrot : quinymo ad diclum de Flavy caroifex seu (seu) lortor. cum Isaccoct cordis pro eum submcr^endo^ elsaccrdos pro cjas confessionem liudiendo, jussi fuerant : nec non ipsi dicium fuerat quod nullam pro- I iDissiouibus predicîi dû Rieux, cum abseniem se reddidisset, fidem habere Idcbcbat, quod que^ si laxari veliet» sibi ctinnesiabulario castrum de iBaliy * iradere acscin summam viginiimilîium aureorumobiigBre opus [erat. Quod et fecerat ip!^c{de Flavy 2], sue vire sa 1 va nde gracia, et de dicta jsumma plures Hdcjussores iradiderai. Dicebat ia*>upcr dictus de Flavy [quod ipscp staum pustsuum reiaxacionemi per caiiceilarium intcltcxerat [quod adhuc non erat in sccuriiate : quare secrète, unacum uxore et iXamiliaillinc recessernt, et absentem se fecerat, quod, iniqno ferens anî- |tno, prefiiLusconnestabularius bona ipsiusde Flavy» apud Compcndiura [extscencia, que muha erant et magna, omnibus consumendn exposueraî, tdeclarans quod omnîa loca cjusdem de Flavy et fratrum ipsius prosternere et destruere faceret : undc paulopost, idem connesiabiilarius ilîcto de Flavy unas Jicteras, sun ra.inu signalas, scripserat quibus se illum suum rcputare innimîcum signifticabat* Pftrcrea dicebat quod taliquo posi tcmpore, ob exaciiones et excessus, quos gentes predicîi [cQnnesl,ibularii faciebant habitaniibus Compendii, lidem habitantes ad lipsum de Flavy, in Castro de Ncelle tune existentem, iverant, eum ro* gantes ut vellet reddire Corapendium : quod f.îcere curaverat, tum partes suorum bonorum recuperande gracia [fol. 21 3, r<*] tum quia supradàctum patruum nostrum impedimentum sibi per connesiabularium datum non equo ferre animo sciebat. Deinde dicebat quod pretatusdc ) kieux» connestabularium Parisîus cxistentem adiré volens, Compeodio Itransieraî, ubi, per Hdejussores ipsius de Flavy, qui pro eoerga dictum connestabularium in predicta viginii milium aureorum surama se obli* I gaverant» ut ab hujusmodi oMigacione exponerenîur retenius fuerat, eodem de Flavy* qui hujus rei inscius erat, absente, et \n locode Mori temcr jam mensis erat,ob pestem queCompendio vigebat,existcnte,ad qucm locum dictus de Rieux, pestis evitande causa, se ducere fecerat : ubi laute nutritus, bene traciatus et minime vitictus fuerat, itaque sur* i sum et deorsum^ per ortos et alia loca» que volebat, fibai]. Et ex hujusraodi ioco, aliquanto post lempore, idem de Rieux, metu Anglorum quo$ tlluc ventre ferebntur, suis precibus, ad Compendium rcmissus et deinde, dicto de Flavy inscio, ad locum de Prenant, ac deinde ad jm de Ncelle, ad suas preces instantes, ob pestem tuncCompeadii et in loco de Prenant vigentcm, ductus et iranslalus fuerat, Postremo [dicebat sepedictus de Flavy quod, durante tempore quo prefaïus de Hieux ertit apud dictum locum de Ncelle, unus ex suis famuUs peste lacius faerat : similiter etstatim, idem de Rieux qui phlebotomiam pati
Y (AUneK arrondiiseoieat de SoÎHOOt.
i4»cdt ; de Rietix.
seu sanguine minui noluerat, quare ab humanis dccesserat. Quo fiacto, statim ejus corpus apertum et eu m peste obiisse repertum fuerat. Deinde vero prefatus noster patruus hec predicta intelligens, consideratis bonis obsequiis seu serviciis que sibi et regno dictus de Flavy constanti semper et inconcusso animo fecerat, ne ab eo aliquid queri posset, ipsi suas remissiones et venie licteras, quatenus oppus esset, concesserat : que postea, per dictum parlamenti curiam, procuratori nostro général! super hoc audito, fuerant verifficate^..
[Fol. 21 5 r*]. — Et in quantum ad principale, dicta curia nostra, pro omnibus bonis, mobilibus.damnis et interesseet aliisconclusionibus per supradictum de Rieux contra memoratum Guillelmum de Flavy captis, preiatos de Moranviller et ejus uxorem [v<> 21 5] tanquam processum loco prcdicti de Flavy resumentes, in decem millium parisiensium summamcondemnavit. Super quam summam capientur quatuor milia librarum parisiensum, que in manibus commissarii dicte curie nostre ad hoc commictendi ponentur, pro per eum, partibus presentibus seu vocatis, in remedium et salutem anime predicti deffuncti Pétri de Rieux ac alias res, forma et modo sequenti, distribuendo : videlicet pro realiter et de facto, si fîeri possit, saltem per fîguram, exhumari faciendo ossa dicti defuncti Pétri domini de Rieux a loco de Neelle in Tardenesio, ubi ipse fuerat inhumatus; que quidem ossa in uno feretro, cooperto nigro panno sericeo, vulgariter veloux nuncupato, sex scutis arma ipsius defuncti continentibus, referto ponentur. Fiet que in dicto loco unum soUempne servicium in quo cantabuntur et celebrabuntur vigilie commendacionis, laudes, et très missa[e] majores: una videlicet de Beata Maria, altéra de Sancto Spiritu et tercia de Mortuis unacum ducentis bassis missis. Inter quas quidem res faciendas, erunt in circuitu supradicti feretri seu representacionis sedecim tede, quelibet ponderis trium librarum cereetin quolibet quatuor angulorum unus cereus dicti ponderis unacum duobus rastris sive harsis in duabus extremitatibus dicti feretri et representacionis, cereolis quolibet ponderis sex librarum, modo consueto munitis. Necnon super quolibet altère dicte ccclesie, durante hujusmodi servicio, ponentur duo cerei, quilibet ponderis unius libre. In quibus omnibus cereis ac tedis superius declaratis erit unum scutum, ut prefatum est, armatum : Quequidem sedecim tede et quatuor magni cerei supradicti viginti pauperibus tradentur, quorum quilibet habebit unam vestem nigram, capicio munitam, pro predictis exhumacioni et servicio assistendo, conducendoque et associando predicta ossa, feretrum et representacionem, dicto servicio complecto (51c), usque ad portam ville de Neelle dumtaxat; etdc dicta porta hujusmodi ossa, feretrum et representacio, in uno curru deferentur usque ad locum de Pieux : in cujus introitu, viginti aliis pauperibus, sicut et prioribus, [fol. 216, r®] tradentur vestes, capicia, sedecim tede et quatuor cerei ponderis et cum armis, ut supradictum est, pro, cumgentibusecclcsiasticis, predicta ossa et representacionem usque ad ecclesiam dicti loci de Rieux, ubi
I. L*arrét résume ici les différentes phases de la procédure entre François de Rieur et Guillaume de Flavy. Après la mort de François de Rieux, son fils Jean fit assigner Charles et Thibaut de Flavy, tuteurs de Chariot, fils de Guillaume de Flavy. Enfin à la mort de Guy, dit Gauviaa de Flavy, Jean de Moranvillier, à cause de Jeanne de Flavy, sa femme, reprit tout ces procès
inhumabatur^ âssocianJo. In qua ccclesîa heat servicia et ponentur lumiriaria solennia quepredictasunt. Et dictisscrvîciis, tatn in prcdicto loco de Ncclïe quum in locoJe Rieux factis, fret \n quolibet bajasmodi locoruoi utia eicmosina ; et cuilibet pauperî, qui iîluc veoerit et diclis scrviciis inlerfuerit, dabuntur sex denarii et unus panis duorum dcnariorum turonensium, et preces pro anima defFuncli lundentad Dommum. El uUerjuspro lunJanda in dîcto lo4:o de Rieux una cappellania, quinqua>;inta librarum parisicnsium rcdditus débite admorlissati pro una mbsa, quolibet die, in saccllo scu capella ubi poneotur predicta ossn et rcpresenïacio dicii dcfuncii perpetuo celebranda : quequidem cappcllania c:ilice, casulis et aliis rébus necessariis munîetur; et illius presentacio ad predictum Johannem dominum de Rieux, et deinde ad ejus sjccessoreSf institucio vero ad diocesanum, Sf cctabit. Necnon super locum in quoerunt predicta ossa, erigetur una tumba lapidis marmoreî super quarn muro apponetur unus lapis in quo dicta fundacio, et illius causa, insculpetur. Similiter ante portam castri Compendîi. ubi captus fuit prefalus dcfïunctus, ponetur una cmx lapidea in qua insculpctur et scabetur modus capcionis dicti delïuncii Pétri de Rieux, racionu hujus facta, Quibus quidem rébus omnibus suprudictts factis et completis, siquidem de predictis quatuor millibus librarum parisiensium restct, ïllud pcr ordînacionem execuioris in eicmosinas et pict.itis opéra pro salute animi jamdicU defuncti impartietur. In quantum autem prcfatus de Rieux est defensor, eadam curia nostra ipsum ub nclionihus et conclusionibus dicti de Flavy absolvit et ulterius jamdictos de Moranviller et ejus uxorem erga ipsum de Rieux in expensis procèssuuro carumdem» taxacione sibi reservata, condemnavit, salvisdictisdc [v" a 16] Moranvillé et ejus uxori suis actionibus seu rccursibus contni heredes et bona tenenicsdefuncte Blance d*Auvrebruch, uxoris predicti dcffuncti Guillelmi de FJavy et alios quos decebit, et cisdcm heredibus bona tenentibus et aliis suis in conirarium defensoribus. Et insuper quantum ad incidens supradictorum de Moranviller ci ejus uxoris et predicti Valerani de Sains, memorata curia nosira, dictas partes contrarias appunctavit; quodque facta a suis litigatis extrahenda facient et super il la, imer posterai m seu crasiinara die m festi beaii Munin Hyemalis proxime venluri, vocatis vocandis, in forma bu nt, magisque ample, si bonum sibi videatur, producent» ac contradicta et satvactones. intra tempus ordînacionem iradcnt, pro hoc facto jus ipsis partîbus per eandem curiam no&tr.im f^iciendo, ut fuertt racionîs, ordinavit et ordinal.
Pronunciatum septima die septembris anno domtni Millesimo C]uîngente$imo nono, T* Baillct présidente,
Archivei nitionales^ Xî» 65, fol, 30;, f, f»L 216» v",
1614, 9eptQmbre 2% - Inscription du monument «xptatolre tl«ré à Conipiègne A l'ocoftsion d» la mort de Pierre de Rieux.
Pirarrc*t delà courde Parlement, prononcé le 7* jour de Sept^ Tan 1 SoQau profit de Hault et Puissant Seîgr Jehan Sire de Rieux» comte
de Harcour, mareschal de Bretagne contre Jean de Morantvillier et Dam"« Jeanne de Fiavy, sa femme, pour partie de la reparacîon des excez, crimes et delictz commis et perpétrez par feu Guillaume de Flavy, en la personne de feu noble et puissant seig^ Pierre de Rieuz, mareschal de France, pris et cy emprisonné, sans autorité de Justice Fan mil cccc xl, estant au service du Roy, et depuis par ledit de Flavy envoie inhumainement prisonnier en son chastel de Neelle en Tardenois, en faisant prison privée tant que mort s'en est ensuivie, affîn de perpétuelle mémoire est ceste croix cy mise et affichée, le xxv* jour de septembre Tan mil vc etxiiij. Priez Dieu pour luy *.
Bibliothèque nationale, Dom Grenier, t. XX, fol. 167, t* et v«.
I. Dom Bertheau, Thittorien de Compiègne, qui nous a conservé cette curieuse inscription, nous fait également son histoire. Elle était « posée dans la rue du Pont à Compiengne, a rentrée de la grosse Tour, viz a viz de l'Hostel Dieu, en laquelle «voit esté premièrement emprisonné le seigneur Mareschal. Laquelle croix qui estoit de pierre, ayant esté renversé par le chocq ou esbranlement d^un grand concours de harnois et chariotz durant la déroute et fuite de Picardie, arrivée Tan i536, un chascun venant par la porte du Pont pour se réfugier dedans lad. ville, fut depuis curieusement recherchée et enfin trouvée l'an ly^y par maistre Adrien Charpentier, advocat, grand amateur de l'antiquité et de l'histoire, et par luy donnée à Monsieur le Caron, prevost forain de Compicgne, son intime ami, portant escritet grave ce qui s'ensuit etc. » (Bibl. nat., Dom Grenier, t. XX, fol 167, r«.) — Le 19 octobre 15 14. le corps de Pierre de Rieux fut transporté de Nesles en Tardenois à l'église Notre-Dame de Rieux, en Bretagne. {Histoire généalogique et chronologique de la maison royale de France » par le P.Anselme, continuée par Du Fourny, t. VI (lySo), p. 807.) Au dix-huitième siècle cette inscription se trouvait à Compiègne devant la porte du château (Anselme, op. cit.t t. Vf, p. 807).