V II

commun de Venise à tous jors à rendre .ccc. besanz sarrazinois ' le jor de feste saint Père et saint Pol. Se Veniciens a plet contre autre Venicien % il sera terminés par la jostise de Venise qui demorra eu païs. Mais se contens est entre Venicien et home d'autre terre, li plez sera le duc de Venise. Se ces deus citez sont prises, Sur et Escalonne, il auront la tierce partie en chascune, tout franchement. Assez i ot autres covenances qu'il n'estuet mie à descrivre, qui furent juréez et mises en Chartres séelées des prelaz et des barons de la terre de Surie. En la fin fu acordé que se Nostre Sires delivroit le Roi de prison, il li feroient ces choses otroier et confermer ; et s'il i venoit noviaus rois, ensi le feroit ; et s'il ne le vouloit fere, ne le tendroient mie por roi *.

* Ed. précéd. I Qatre besanz sarrazinois. •

* Ed. précéd. Dix-neuf mots passés.

* Ici le traducteur a seulement résumé les articles de ce traité dont nous croyons devoir transcrire le texte, tel que Guillaume de Tyr nous l'a conservé :

In nomine samctjc et individujbTrinitatis, Patri et Filii et Spiritus Sancti. Tem' pore quo papa Calixius secunduSt et quartus Henricus Romanorum imperator Augustus, pace eodem anno inter regnum et sacerdo~ tiuftif super annuli et baculi controversia, celebraio Romœ conciliOf Deo auxiliante^ peracta; aller Romanam ecclesiam, alterque r^ gnum regebat : Dominicus Michaelis Veneiiœ dux, Dalmatiœ, atque Croatiœ regni prin' ceps, innumera classium militiœque multitU' dine,prius tamen ante importuosas Ascalonis ripas, paganorum classium régis Babylonice gravissima stragefacta, demum in Hierusalent partes» ad necessarium Christianorum patrocinium victoriosus advenit. Rex quippe Balduinus Hierusalem secundus, tune temporisa peccatis nostris exigentibus, sub Balac principe Parthorum, paganorum laqueo cum pluribus aliis captivus tenebatur. Propterea nos quidem Gormundus^ Dei gratia sanctœ civitatis Hierusalem patriarcha^ cum nostrœ ecclesiœ fratribus suffraganeis, domino Wilelmo de Buris constabulario, et Pagano cancellario nobis cum totius regni Hierosolymi' tani socia baronum militia conjuncta, Accon, in ecclesia sanetce Crucis convenientes : ejusdem régis Balduini promitsiones, secundum litterarum suarum et nuntiorum prolocu'»

T. té

tiones, quas eidem Veneticorum duci suos per nuntios, usque Venetiam rex ipse mandave* rat, propria nostra manuj et episcoporum sive cancellarii manu, pacisque osculo» proUt ordo noster exigit, datit : omnes vero baro^ neSf quorum nomina subscripta sunt, supef sancta Evangelia subscriptas depactionum conventionesj sanctissimo Evangelistœ Marco^ profdicto duci suisque sUccessoribus , atqué genti Veneticorum simul statuentes affimia-^ vimus, quatenus sine aliqua contradictiottCf quœ dicta et quemadmodum in/erius sub' scripta sunt, ita et rata^ et in futurum illi-* batay sibi suœque genti in perpetuum perma* néant* Amen.— In omnibus scilicet supradicti régis, ejusque successorum sub dominio, at-» que omnium siiorum baronum civitatibuSi ipsi Venetici ecclèsiam et integram rugamt unamque plateam sive balneum, nec non et fumum habeantyjure hereditario in perpe^ tuum possidenia, ab omni exactione libéra^ sicut sunt Régis propria. Verum in platea Hierusalem tantum ad proprium habeant^ quantum Rex habere solitus est. Quod si apud Accon, fumum» molendinum, balneum^ stateram, modios et bu^as ad vinum, oleum vel met mensurandum, in vico suo Vene^ ticifacere voluerint, omnibus inibi habitan»' tibus absque contradictione quicumque volue* rit coquere, molere, balneare, sicut ad régis propria libère liceat. Sed modiorum, staterœ atque bu^œ mensuris, hoc modo uti liceat. Nam quando Venetici inter se negotiantur, cum propriis, id est, Veneticorum mensuris mensurare debent : cum vero Venetici rei Suas aliis gentibus vendunt, cum suis, id est

OUILLAUKX DE TTR. -^ 6o

.V 1134 (février).

Quant ces covenances furent bien asseurées, il murent d'Acre par mer et par terre, et assistrent la cité de Sur le quînziesme jour de février.

Venetlcorum mensuris propriit vendere debent. Quando autem Venetici ab aHquibut gentibus extraneis quam Veneticiê commercio aliquid accipientes comparant, cum régis mensuris datoque pretio accipere licet. Ad h<KC Venetici nuUam dationem, vel secundum usum^ vel secundum ullam rationem, nuUo modo, intrando, stando, yendendo, comparando vel morando aut cxeunJo, de nulla penitus causa aliquam dationem persolvere debent, nisi solum quando veniunt aut exeunt cum suis navibus peregrinos portantes : tune quippe secundum régis consuetu-^ dinem, tertiam partcm ipsi régi dare debent. Unde ipse rex Hierusalem, et nos omnes, duci Yeneticorum de/unda Tyri, ex parte régis, festo Apostolorum Pétri et Pauti, trecentos in unoquoque anno binant ios sarracenatos, ex debiti conditione persolvere debemus. Vobis quoque, duci Venetiœ, et vestrœ genti promittimus, quod nihil plus accipiemus ab mis gentibus quœ vobiscum negotiantur , nisi quantum soliti sunt dare, et quanta aC' cipimus ab illis qui cum aliis negotiantur gentibus. Prœterea illam ejusdem plateœ rugœque Accon partem unum caput in mau' sione Pétri Zanni, aliud vero in sancti Di~ mitri monasteriofirmantem ; et ejusdem rugœ aliam partem, unam materiariam et duas lapideas mansiones habentes, quœ quondam casulœ de Cannis esse solebant, quam rex Balduinus Hierusalem primitus beato Marco, dominoque duci Ordola/o, suisque successo' ribus in Sydonis acquisitione dédit \ ipsas, inquam, partes beato Marco, vobisque Domi' nico Miehaeli, Venetiœ duci, vestris quoque successoribus per prœsentem paginam confirmamus : vobisque potestatem concedimus tenendi, possidendi, et quicquid vobis inde placuerit, in perpetuum faciendi. Super ejusdem autem rugœ alia parte, a domo Ber^ nardi de Novo Castello, quœ quondam Johannisfuerat.. uliani,usque domum Guiberli de Joppen gcneris Landœ, recto tramite procedente, vobis eamdcm quam rex habuerit potestatem penitus damus. Quinetiam nullus Veneticorum in tolius terrœ régis, suorumque baronum dcminio, aliquam dationem in ingrediendo, vel ibi morando aut exeundo per ullum ingenium dare debeat : sed sic

liber sicut in ipsa Venetia sit. Si vero aliquod placitum vel alicujus negotii litigationem, Veneticus erga Veneticum habuerit, in curia Veneticorum difjiniatur ; vel si aliquis adversus Veneticum querelam aut liii' gationem se habere crediderit, in eadem Veneticorum curia determinetur. Verum si Veneticus super quemlibet alium hominem quam Veneticum, clamorem fecerit, in curia régis emendetur. Insuper ubi Veneticus ordinatus vel inordinatus {quod nos sine lingua dicimus) obierit, res suœ in potestatem Veneticorum reducantur. Si vero aliquis Veneticorum naufragium passus fuerit, uullum de suis rébus patialur damnum. Si naufragio mortuus fuerit, suis keredibus aut aliis Veneticis res suœ rémanentes reddantur. Prœterea super cujuslibet gentis burgenses iu vico et domibus Veneticorum habitantes, eamdem justitiam et consuetudines quas rex super suos, Venetici habeant. Denique dua' rum civitatum Tyri et Ascalonis tertiam partem, cum suis pertinentiis, et tertiam partem terrarum omnium sibi pertinentium, a die sancti Pétri, Sarracenis tantum servientium, quœ non sunt in Francorum wtanibus, aller am quarum, vel si, Deo auxiliante, utramque per eorum auxilium aut aliquod ingenium in Christianorum, potestatem Spiritus Sanctus tradere voluerit : illam, inquam, tertiam partem, sicut dictum est, libère et regaliter, sicut rex duas, Venetici habituri in perpetuum, sine alicujus contradictionis impeditione , jure hereditario possideant. Universaliter igitur supradictas convention nés ipsum regem, Deo auxiliante, si ali' quando egressurus de captivitate est, nos Cormundus, Hierusalem patriarcha, cof^r" mare per Evangeliumfaciemus, Si vero aller ad Hierosolymitanum regnum^ in regem promovendus advenerit, aut superius ordinatas promissiones antequam promoveatur, sicut ante dictum est, ipsum conjirmare facie* mus; alioquin ipsum nullo modo ad regnum provehi assentiemus. Similiter easdem et eodem modo cot\firmationes, baronum succèssores, et novi futuri barones, facient. De caussa vero Antiochena, quam vobis regem Balduinum secundum, sub eadem constitua tionis depactione promisisse bene scimus.

tu Antiockeao frincipatu se vobit Venelicïs dalBruM ; videlicet tic in Anliothia, sicul in ealerit rtgft ttvitalibui, li quideix Antloeheal regalta premissionam fiedera vobis atlendere rotuerlnl ; «os idem Gormundui Hienaaiem palriarcka, cum nosiris episco-

i-ra, baronibm, populoque Hicruiatem, iam et auxilium robii dantei, quod dominus papa inde SHbScripserit, bona ifiim adimplert, et hae Omnie supe- , ad honorem VeHelicorum promit-

LI TREISIESMES LIVRES.