DU CHAPITRE LV
TRAITÉ DE PAIX ET D'ALLIANCE ENTRE LA RUSSIE ET LA POLOGNE, SIGNÉ A MOSCOU LE 6 MAI 1G86, DANS UNE TRADUCTION FAITE SUR L'ORIGINAL RUSSE.
Gralia oninipotcntis, onmia in omnibus opcrantis, ubique praîscnlis cl omnia rcplcnlis,sn!atiaquc bona omnibus hominibus prctbenlis , crealorisquc noslri in Trinilatc gloriiicandi Doi. Scrcnissimorum ac polcntissimorum magnoruin dominorum Czarorum et magnorum ducum Joa>ms Alexie- WIT8CH et Pétri Alexiewitscu, lotius Magnœ, Parvœ et Albœ Riissiœ Antocralorum , Moskoviœ , Kiowiœ, JVladimiriœ, Aovgorodiœ; Czarorum Casant, Czarorum Jslralcani , Czarorum Siberko; dominorum Plescoiiœ et magnorum ducum Smolensciœ, Tweri , Jtigoriœ, Pcrmiœ, JFiathœ , Bolgan'œ , alioriimque dominorum et magnorum ducum; Aisoviœ, Czernigoviœ, Resaniœ, Bostoviœ, Jaroslaviœ, IJjelooseriœ, Udoriœ, Obdoriœ, Condinia', toliusque Scptcntrionis moderatorum et douiinorum, Iweriœ , Cartalicnsium et Georgianorum Czarorum, terrœ Cabardincnsis , Czerhassicnsium et Gorctisium ducum, mullorumquc aliorum regnorum oriculalium, occidcntalium et septentrionalhim, aviticarum et patbrnarum provlnciarum nmccssorum, dominorum et domùialornm , Suarum Czarcarum Majeslaluin perilluslres ac illustres, intimus toiisibarius princeps IJasilius IJasilidcs Gallizin, majoris sigillis status, et magnarum legationes status conccrneiitium rerum custos, locuinlenens Novogorodieiisis ; intimus consiliarius et locumlencns Wiatkai, Boris Pcdrowitsch Scheremetoff; intimus consiliarius et locumtcncns Susdaliaî , Iwan Basiliewitsch Buturlin ; intimus consiliarius et locunilcneiis Scliac/kiie, J'ctrus Devu'tricwilsrh Scuralow ; intinms consiliarius et lucuiMlencns M urowiic, ///;«« hcanouùltah Tschaadaeic; rereiendarius E milian Ignatotvilmh L'krainzow; secrelarii, BasHius Bobinin, Basitius Posiii-
Irow, Procopîus Jf'osniczyn, Jwnn Wolkoff, cxnna;
Ex altéra Vcro parte serenissimi et potcntissimi magni domini Jouannis II f , Dei gratia régis Polonia\ magni ducis lÂthuaniœ, Russiœ, Prussîœ , Schmudiœ, Masowiœ, JFolhinim, Podoliœ , Podlachiœ, Livoniœ, etc., Suœ Rcgiaî Majestatis , omniumque ordinum reipublicaî ecclesiaslicorum et secularium , ulriusque populi , rcgnum ncmi)e Poloniaî et magnum ducatum Lithuaniac incolcntis, magni et plcna potestate instructi, perilluslres ac illustres Icgati, et quidcm ex parte senatus, Christophorus Grzimultowski , Avoiwoda Posnensis , prœfectus aulaî Suœ Majestatis Regiœ , starosta Cosliensis; Marciamis Alexander princeps a Kosielsk-Oginski, cames a Dombrowa; magnus cancellarius magni ducatus Lithuani», Mstiboviaî, Radoskoviai , Dorsunia; , Sidriziniaî , Ncmonojae starosta ; Alcxandcr Przyicmsk, prœlectus equitum MaguiC Poloniaî , slarosta coronalis Oslroniœ ; Alcxandcr Johannes Potocki, pracfectus cquitum Parva; Poloniœ , castellanus fortalicii Kamcncz , chiliarcha Sua) Majestatis Regia; ; Nicolaus princeps a Kosielsk-Oginski , ensiler magni ducatus Litbuaniœ, prœfectus Wolkowia3.
Postcaquam ergo dicti Icgati, a domi:io illorum, S. nenqjc R.M. , missi ad magnos nostros dominos SS. Czareas MM., venerunt, iisque ut ex parte S. M. R., ita quoque omnium ordinum roipublicaî, credentialcs tradcrent litteras , vocati sunt ad colloquium, in quo diu nmitumquc, de sustentanda inlcr magnos dominos nostros SS. Czareas MM. , et R. S. M. amicilia et amore, deliberabant; insimulque conabanlur iiiler bosce magnos dominos corumquc vastas ditioncs, dominium nempc llussiic , et coronam Poloniœ magnumquc ducatum
ir
ClIAP. LV. TRAITÉ DE MOSCOU, DE 1G86.
LithuanicT. primo quiilcm .Ttcniain stabilirc pacein, (loin imiluiiin |MiigciT Inclus, tandem quos- (lam (.lim Aiidrusoviir et per logatos liabil;P intcrlocutioiiis Imedum minus clare definitos arliculos ita supplerc, ut omnes dissensiones imituaHiue inolcstia' ahliinc in perpcluum sedenlur; quod ejusdem omni|)Otetilis in Trinitale sancla glorifilandi Dei j;ratia et boncdictionc , auxilio vcro cl intem-ssione Cliristianorum spei. Sanctissimac Domina- Noslia" Deipara' cl scmper Yirginis Mari.c, nnmiumqucSanctorum pireibus , Nos magnoruin dominorum SS. Czarearnm MM. inlimi consiliarii ot secietarii, cl niagni domini S. 1\. M. cl roipublicœmagni plcnaquepolcslalc pr«dili lcgali,unanimi conscnsu ita inler se conlulimus, inslituinms cl nrmavimus, ul inler screnissimos et polentissimos magnos dominos , Doi gralia Czaros el magnos duces, Johannem Alexk'wilseh, rdntimjKe Alexie- ■iritsch, totius Magme, Par\a' el Albœ Russiœ autocratorcs , mullarumquc dilionum el provincjarum oricnlalium, occidentalium et septenlrionaliuin avilicos cl palcrnos succcssorcs , dominos cl dominalores, SS. Czareas MM., ex una; ex altéra vcro l)arlc intcr scrcnissimum ac polcnlissimum magjmm dominum Joh.v\>em lll , Dei gralia rcgcm PoloniiP, liiagnumduccm LithuaiiiiC, llussiœ, etc., S. R. M. , eorumquc succcssorcs el omnes reipublica^ , utriusque populi lam polonici , quam vero lilhuanici.ccclesiaslicos œqucac seculares, el inter utrarnmquc vaslarum dilionum subdilos perpétua subsistai pax,cl chrisliana tranquillitas, lali, proul scqucntibus arliculis clare iatcquc cxprcssuin est, modo, cl quidem.
Art. 1. Abhinc in posterum, vigorc hujus hicce inslitutiT perpétua; pacis colendœve tranquillitatis, omnes inimiciliœ, dissensiones clallercalioMCS,qua; a temporc rupli fœdcris l'oljanovicnsis hucdum usquc in liodicrnum diem, quo dicta perpétua coiiclnsa exstilit pax,cx utra(|uc parte vel aperlo bcilo, vcl abo quocunquc bostili fuvobanlur niodu, tolaiiter proîscindanlur , scdenlur, cl in fulurum omiii absquc ultionc pcrpclUiT tradenlur obbvioni ; pari ralionc omnes anlcliac ad inilio, et posl finitum ullimum bellum, usque ad hanc nuncce factam pcr(ictuam pacem , initorum Iraclatunm, ntpotc I'(ilj;inovicnsis perpctui l'o/dcris, Andrnsovia* et Moscuic veroliabilii'inlcrlDCutiiinis.qnalesdcnmmcunquc in iisdcm iiivcniuntiir, arliculi et coiislitutioncs abhinc in perpcluum tempus rcjieiantur, ncve unquamin memoriam revoccnUir ; ex advcrso vero, \igorc inslituta* pra'scutis Imjus lirmissima-, perpétua.', lran(|uiiia^ cl sancla; pacis, sil inler magnos dominos nuslros SS. (izarcas MM. , et magnum dominum S. U. M., cl intcr eorum succcssorcs. utpotc l'uturos magnos dominos Czaros et magnos duces Russi;r , nccnoii magnos dominos rcges roioniîL' inagnosvu duces Lilhuaniic , eorumquc
vastas diliones, terras clcivilatcs, lam cas , quas hucdum possidebant, quam eliam neoacquisilas, sccundum factam divisioncm , el intcr subdilos utriusque partis, cujuscunquc dcnmm illi conditionis cl status cssent, renovata h;ec conslans , firmata, ilhçsa et cerla amicilia, fides cl tranquillitas in perpcluum tempus, quœ ex utraque parte, ut nimirum a SS. Czarcis MM. , ita quoque a R. M., eorumquc successoribus, absquc uUa bcsionc firmitcr servari dcbct, et quidem ita, ut illi publico sludcnlcs bono tanquam fralrcs unus altcrius promoveat utilitalcm , et in omni casu juste intcr se procédant. Quœ iclcrna pax, proul a magnis dominis noslris SS. Czarcis MM. , ita quoque a magno domino S. R. M. , eorumquc magnorum dominorum successoribus , ul cl a subdilis utriusque partis, lam ecclcsiastici quam secularis status, servanda cl in perpétua tcmpora absqut; omni Ucsionc implenda esse débet.
Jrt. ii. Tiluli et inscriptioncs magnorum dominorum noslrorum, SS. Czarearum MM., ita utclS. R.M.,apponendisunlomnibuslilteris,diplomalibus el bullis ex utraque parle, ac in omnibus sigillis absqueulladctraclioncvel mulatione, proul sumnia dignilas cl honos eorum exigit, ad cxemplum huiccc instrumenlo sub inilium positum ; quod quidem non solum SS. Czarearum MM. in confiniariis locis et civilatibus exislenles prœfecli, adminislratores elhis similes, quibus hœc scire ncccsse est, sed et S. M. R. scnalores , helmanni et alii in dignitate positi homincs , inslitulo huic conCormilcr in omnibus lilleris et inslrumenlis alternalim prœstare debcnl et tencntur , caventes sibi , ne spontanea mutilalionc lilulorum causa cxcitanda; inimicilia; prœbeatur. Omnes autem ex cancellaria S. M. R., cl ex confiniariis rcgni Poloniîe magnique ducatus Lilhuaniie locis cxmitli solita' liltcra;, proul hucdum usque ad coiiclusioncm liujus perpctui t'œderis mos luit, duianlibus nempc in(luciis,idiomate pelonico in lulurum (juoquc expctliantur. Ouodsi autem magni noslri domini, SS. Czare;e M31., vcl S. R. M. terras el loca qua;dam Deo volcnlc ab inimicis suis occupavcrinl, co tum illi accessioncs taies titulis suis adiieclcrc jure possunl, nec fœderi huic in minimum actione ha'c pra-judicabunt. Dlis autem liominibus . (pii magnorum dominorum suorum inlcgros tilulos scire non possutil, licebil in lilleris aiiisquc eorum scriplis médium corundem magnorum dominorum lilulum, proul sub finem praîfalionis liujus instrumcnli cxprcssuin est, apponcrc. Ko tum vcro, cum SS. Czarcis MM., vcl S. R. M. accidcrit Icgalos aliquorsum cxmitterc, auldcaliis (piibusvis rébus cun> vicinis regnis clrcgibus quid- ([uam consulcrc, ubicunquc dcmum ncccsse foret, \cl in lilleris scriplis, vel inslrumenlis imprcssis aut paclis. eosdem nominare vcl vcro scribere, quilicunquc hoc idiomatc (icret, oporlcbil dicerç
PIÈCE JUSTIFICATIVE
Suantm Czarcarum Majestntum Bussicanini et Suœ Majestafis Regicc l'olonicœ. 'Se aulcin ab lioininibus coiiliiiiariis, iisque simplicibus et igiiorantibus, titulis utrorumquc inagnorum doiiiiiioruin qiiidquani dclrabatur, cl per itl aiisa iiiiiniciti;c l)ra'ljcatur. licebil ojusmotli bomiiiibus, loco plciioniiiiol medioiuin liluloruin , solumniodo Siiannii Czarcarum Majcstaluni cl .S'//a' Rcgicr Majcstatis sciibcre; prielccli vcro proviiiciarum. iisque similes, aul eorum lociimleiieiiles ulriusque dilioiiis horuin niagnoruiii dominorum in scribendis noinenclaturis et titulis ita procedere dcbent, prout in hoc perpelui fœderis pacto superius in prœsenli arliculo appositum exslat.
Art. 3. Pari ralione slipulanuir et instituimus , ut onines terra) et loca praHerilo beilo a regno Poluniœ , niagnoque ducatu Lilhuaniœ avulsa, niniiruni civitas Sinolensk cum urbibus et districLibus versus \\ itepskicnsem , Poloczkensem et lijutensem (Lucin) dislriclus jaccntibus, dein Dorogobusch , Krasnoi , Bieloi cunisuis locis, dislriclibus cl appcrlincnliis in tali, in quali nunc inveniuiilur, slalu , vigore pr;cvic iiiduciarum Icmpore facUc stipulaliunis, sub doininioSS. Czarcarum M3I. perinancant, ita ut ex alia parte positae versus lloslaviam septentrionales civitates Tschcrnigoff, Slarodub, Novigorodek Severiensis , Poczcp et alia loca, siniul cum intégra cis iiorysthenem jaccnli Parva Russia, cum civitatibus Neschin, Perejaslaw, Paturin, Pollava, Percwololschna, aliisque hujusce l'arvae llubsitc adhœrentibus civitatibus, terris, locis, qualitercunquc dcniuni illa appcllarentur, cum omnibus dislriclibus, pagis , villis, et in lis cujuscunquc condilionis dcgcnlibus liominibus et appcrlincnliis , prout tcnorc induciarum hucduni sub dominio SS. Czarcarum 3Iajeslalum cxsli- Icrunt, inposlcrum quoquc sub cadcm poleslate pcmianere possinl et valeanl; S. aulem U. 31. a tcnipore et die hujusce conclusai perpétua; pacis a Porysthcne inde in loto illo Parva; Uussia; traclu, qui ad tcrminum Putilow extendilur, nullam ci- ^ilatem, nuilum locum , aul possessioncm ullain haberc in poslolale sua valcbil. Ex alia vcro lluvii iiorysthcnis parle posila urbs Kiovicnsis, taïKpiam a\iticum S.^. Czarcarum MM. bonum , pari modo in potcstate earumdcm Majestalum , et quidem juxla sequenlcm dclimitalionem manerc débet; nempe: incipicndoab illo puncloripae Borysthcnis, ubi lluvius Irpcn supra kioviam in eundcm Porystlienem exoneralur, cl dcscendcndo sccundnm hunccc riuNium ad dislanliani niiius milliarii iidia urbcs Tripolia-, Slayki, et ultra Slajki ad unius milliarii distantiam , dein a Puryslhcne rccla linca per campossumendo distantiam quinque milliariorum in lalitudincm, inde vcro usque ad lluvinm Slugna lernnnum protrahendo, lotum htinc tracluin earundcm Czarcarum M.ijcslatum poleslali
subjici ; ad hœc omnis circa Kioviam intra fluvios Irpcn ctStugnam usque ad urbem Wasilkowjacens terra, cl ipsa urbs AVasilkow, nccnon a ripa lluvii Stugna ad ripam lluvii Irpen extensi in lalitudincm campi ditioni SS. Czarcarum MM. in pcrpcluum adscribcndi sunl. Quac omnia per deleclos ex ulraquc parte, SS. Czarcarum nempe iMM., et S. M. R. commissarios rite dimenlienda, et indubitatis signis nolanda erunl. In regione vcro illa, qua; Zaporogiensis et Kudak nominalur, et in circumjaccnlibus locis dégantes Cosaci eodem modo, prout et impopulata; ab illis insuhe et terra; , a civitale eorum Setscha advcrsum Porysthenem usque ad oslia lluvii Tiasmin, et inde rccla linca usque ad locum Czigrin , relicta sit dicta Silva Nigra intacla , se prolendcnlcs , vigore hujusce œlerni fœderis in poleslate et dominio magnorum dominorum SS. Czarcarum MM., cum omnibus eorum anliquis libertalibus et ad eos perlinenlibus locis, in quibus hi Zaporogienses Cosaci omnibus, quœ ad commode suslcnlandam vilam nccessaria sunl , prout silvis, piscalura , venalione , commercio salis, a multis jam inde tcmporibus ad hodicrnum usque diem ulebanlur , permansuri sunl; S. autem R. M., ejusque successores et futuri reges Poloniic , magniquc duces Lithuania; , necnon univcrsa respublica ulriusque populi polonici nempe cl lilliuanici , nullam uiiquani in suprafalas urbcs et loca , regionenique Zaporogicnscm , nequc in illos , qui in diclis urbibus et locis ex utraque parte Porysthenis degunl, Cosacos , SS. Czarcis MM. in pcrpcluum cessos , habebit pra;tenlionem aul jus, mullo minus vero eidem R. M. aut reipublicte quemquam indilionem Czarcam, aut vero SS. Czareis MM. in dilionem regiam mitlcre, indcque ad parles suas aliquem evocarc , et apud se relincre ullo sub pretexlu licebil. Insuper nec S. R. M., nec vero subditis cjus vigore hujusce perpelui l'œderis pcrmissum erit , magnis dominis SS. Czarcis MM., jam pcrennalitcr cessas urbcs , aul vcro circumjaccnteschrislianas aut turcicjc rcligioniaddictas regioncs in diplomalibus, aut qualicunquc lillcrarum génère nominare , in sigillis exprimerc, aut lilulo regio inserere, ob eamque causam ex onmibus cancellariis rcgiis proscribi.
Art. 4. Ultro vero constiluimuscl conclusimus, ut magnus dominus S. R. M. , simul cum rcpublica polona , supradictic partis ParviC Pussia; , cessarunuiuc civilaliim mililaris et omnis condilionis incolas, nccnon Zajiorogienscs Cosacos vere, ccrlc. cl ex ihrisliano corde a débita sibi subjectione cl lidclilalis juramcnto solutos libcrosquc rcddat, nullam in l'uturum de iis vindictamsumeiidam anhclet, aul eorum auxilium pelai, mullo minus vero se privalis eorum negoliis immisceat : ex advcrso mageii domini SS. Czare;c MM. , trans Porysthenem iNcniiroviiC , l*a\vololscha; et circuni
CnAP. LV. TRAITE DE MOSCOU, DE 1686.
Bicloczcrkoviam <Iof»cnlc« Cosacos , tanquam ad S. U. M. pcrliiiontos, iii aijxiliiini suuin vocare, aut se privatis eorum iiegoliis iminisccio in pcipctuuin retimiciaiil.
--//7. \}. (^)iio(lsi aiiteiii SS. Czarearum MM. siibdili in terrilorio Sniolonsk aul l'Icscoviac, CcXlcrisquc rpgiunibus l'arvai llussiaî , utpote Kiovcnsi , Tschcnngoviensi, Perejasiavicnsi , Ncschinonsi, Slaro(Iul)ionsi, ILif^iadczcnsi, Poltaviensi, Lubensi, Mirogroilensi , l'iiluczcnsi rcgionibus, ul ot in scdibus Zaporogicnsiuni , aliisquo qiialibuscunquo locis dcgenles, jani SS. Czareis 3131. cessi , rcIVagari cœperint , seque iisdcni Czareis MM. , coruiiiquc pncleclis minus niorigcros prœijucrint, cl sub jurisdiclioncm S. 11. M. et reipubb'caî poloïKc iloruni rcvcrli conarentur , co luni niagrio domino S. R. -M. , cjusque successoril)us , maj>nis dominis regibus l'oloni;e el magiiis ducibus Litiiuania' , toliquo rcipuljlica) incundjcl cjusmodi rofractarios bomines sub protectioncm suam non rccipere , co minus vero eos deCcndcre, clam aut palam ad se aUicere , quemquam ad eos milterc, Lelluni eani oh causam miiiari , aut sub qualicunquc oblcnlu bujusccperpetui fœdcris vincida rumpere : eodcm modo, quodsi S. 11. M. subditi , qui iii l'oloczensi et Uilepskiensi proviuciis, aut vero in regione Irans Borystbcnem sita , ut in dislriclibus Rieloczerkocnsi et Pawololscbcnsi , nccnon in urbc Ncmirow , aliisquc circumjacentibus locis degunt , contumaces exstitcrint , SutTquc R. M., cjusque praileclis inobedicntCFn aninmm manifestaverint , scd et prolccl!(»ni SS. Czarearum M31. se subdere molirenlur, co tum nec magnis dominis SS. Czareis M3I., ncc corum successoribus , ncquo vero post eos fuluris magnis dominis Czaris , niagnisque ducibus russicis, jiar erit hujusmodi inobedienlcs homincs sibi adsciscere , in protectioncm suam assumcre , palam aut clam eos ad se jiertraliere , quemquam ad eos miltcre, bcllum proplcrea indicerc, aul sub qualicunque praUexlu boccc pcrpeluum fœdusirritum reddere,sed polius ulriquc parti , magnis ncmpc domim's, SS. Czareis MM., et S. M. R., intcr se amice vivcre, commune bonum promovere, et in omni casu juste jiroccdcrc.
uérl. 0. Ouod vero ad slipubita pcr magnos dominos SS. Czareas MM. , centuni quadraginla sex millia rublionum mosquctisis monetae attinet, quos in signuni vcrœ amicitia^ amorisque Iraterni cl perpctu;e pacis S. II. M. rcique pubiic;e polouic cxsolvcre maiidnrunt, ex iis ccntum millia posl conclusionem liujusce perpelui lœdcrisS. R. M.legatis illico Iradcnda, rcsidua vero (luadraginla sex millia l'uturo lemporc , nempe anno a mundo condilo 7l9o, a nalivitalc vero Christi 1687, nicnse januario, vcnluris, a S. vero R. M. ad urbem Smo- Jcnsk missis iiobilibus consiiiuanda sutil.
^tt. 7. C»im aulcm intcr nos, SS. Czarearum MM. intimos consiliarios et secrctarios, nccnon S. R. M. magnos plenaquc potcstale pneditos Icgatos cxorta sil disscnsio ralione carum devastatarumcivitatum et locorum , qu;c ab urbicula Slayki secundum Borystbcnem usque ad fluvium Tyasmin sita sunl, nominatim vero Rscliiscbtscbcw, Trecbtemirow,I(anew, Moschni, Sokolnja, Tschercasy, Borowiza-Buscbin, Woronkow, Krilow et Tscbigrin , ncque ad intcrccssioncm nostram , SS. Czarearum MM. inlimorum consiliariorum et secrclariorum , S. R. M. magni plenaquc potestate praîditi legati , dicta loca dominio SS. Czarearum MM. ccdcrc consenserint , eo quod nec a S. R. M. , neque vero a repubîica quidquam bac de rc in commissis hobeant , eaproptcr nos, SS. Czarearum MM. intimi consiliarii cl sccrctarii , Suœquc R. M. magni plenaquc polcstate prœditi legati hunccc articulum unanimiler tali definivimus modo, ut dicta loca, ita prout nunc sunt, déserta et inculta cousque permanerent, donec SS. Czarearum MM. magni et picna potcstale pra.'dili legati, ad S. R. M. et rempublicam tum ob confîrmationcm hujusce initi fœdcris, tum vero ob accipicndum desupcr a S. M. R. juramcnlum exinissi, ac de re scrmoncm confèrent cum iis, qui a R. S. M. et repubîica ex numéro senatorum ad boccc ncgotium pcrficiendum donominati fuerinf. Quodsi vero ncgotium lioc quasdam ob causas ad linem suum perduci non posset, eo tum arliculus bic ad opporlunum usque tcmpus relinqucndus est , et donec bac de renihil certi et constantis definitum fuerit, cousque dicta loca vacent, nec ad rumpendain hancce pcrpetuam pacem ullam ansam pr.'ebcant.
Jrt. S. Qux aUtcm civitatcs et terrre cxpugnal.T, lempore vero induciarnm ob spem futura; bujus perpetuaî pacis S. R. M. cessa; sunt, utpote Poloczk , Wilcpsk , Dinobork, Newelsebesch, Wcliscb, Ljutin , Resiza, Marnauz, cum tola Livonia jneriilionali , et cum omnibus diclarum civitatura provinciis et districtibus , ab anliquis indc lemporibiis ad Poloniam perlinentibas , ca3 nimirum onmes , el quidem in |)erpeluum . S. R. M. cedentur ila, ul nec magni domini SS. Czarca; MM. , nec corum succcssoresquodque in easjushabeant; eodcm modo omnes illi pagi , in quos se non pri- ' dcm quidam Cosaci trans Uuvium Soscbam contulerunt, ciidem S. M. R. tradcndi sunt.
yirt. 9. Dissercndo bis de rébus instiluimus adliuc, ul magnus dominus S. II. 31., Dei ecclesias, el diœccses, scilicct Lucenscm, Gallizensem, Praîmislaviensem, Leopoliensem , Alborussicam , ad casque pcrtincntia monasteria et abbatias Viln», 31inskii, Poloczkii, Orscbavia; existenles, nccnon conventus et socictales , in quibus anlca colcbatur et bucdum adbuc grojco-russica ortbodoxa colilur
PIÈCE JUSTIFICATIVE
rcligio, cl oninos in rogno Poloni«; magnoquc ducatu LithuaiiiiP dcgcntos liomincs candem religioiicm profitetitos, nulla aflicial moleslia, noque cosdcin ad a!ii[)Ioclenduni ritinii roinamiin alquc uiiioiiein adigat, scd potius ju\la coiicossa iisdcin jiiract pracrogativas onincm libcrlalcm in exeiconda roligioiic ipsis concédai. Et quoniam pcr ccssioneni urbis Kiovionsis SS. Czarois Mil. lactum est, ut supradiclaruin di(i>cesiunu'piscopi in rcgnoPolonicC niagnoqiie ducatn Lilbnaniic dcgciilcs , sccundum cunsuetuibiicni ccclcsinsticain . Imii cxpotcndio bcnodiclionis, cuni eliam ordinationis causa métropolitain kioviensem accedcrc dcbcant , nulla est ratio, cur illi nieluorent, ne se S. II. M. suspectos reddant, cuni et SS. Czareaî MM. subditos sucs riluironianoaddictos, prœsertini vero neoacquisitos, nullo modo in profilenda et e.xorccnda eoruni rcligioncatque possessionil)iis turbaturaî, quin potius liberum ejusdcni oxercilium in domibus suis concessura; sunt. Ad majorem igitur firmitatem et robur hujuscc instituti inserendus est articulusjhic impressis constilutionibus regni , universis approbantibus comiliis.
^rt. 10. Considerandolotius chrislianitalis commune {joimin, optando onines sub jugoot scrvitutc intidclium gemenlcs in liberlalem vindicare populos, prœscrtimautem vcram Dei religionemcjusque gloriam,eversadefcslabili Mahomcdanorum tyrannide, in sacrariuni Doniini relroducerc, vidcndoque liorum inlidelium falsum in scrvandis promissis animum.quem Sullanuseorum et Clianus Crimcnsis, lanquani sancta; crucis oniniumqueCbrislianorum communes hostes, prodendo, contra tenorem l'actœ cum magnis dominis SS. Czareis JIM. , pacis, ex Crimea et Asovia , ductu quorundam Bejorum et Mursarum magnas, ad confinia ditionis SS. Czarearum MM. mittebant copias, qu.R complures dcvastando urbcs , incolas earum in scrvitutcm abduxere, quod cum illi in ditionibus S. R. M. l'olonica; quoque fecissent, posl multas deliberationes conclusimuset instituimus, ut ma{îni domini SS. Czarea; MM., fralerno crga magnum dominum S. M. I\. Poloniaî , ducti amorc, nccnon conando S. M. Ri)iiianorun) im[)eraloris , S. M. régis Galliarum, eiccljris IJrandeiiburgiai , rcique public;e Veneticin uccurrcre desidcriis, ruj)ta ad lempus confeclacum Sultano Turcico et i^hano Crimensipace, cum S. M. n. perpctuum dclensivuni contra hos intidcles, ofTensivum vero durante cum iisdem bello erigant fœdus. Ouo autem lirniius et solidius lioccc loret l'œdus , seposila onuii mora , duranti' adliuc bocce bello , inmirum ann(» ad orbe coiidito 7194, qui est amnis a nativilale (llirisli 10M(), SS. Czare<r, MM., tam propler itnnimeras , quibns itdideles lii Christianos alT'ecere, injurias, quam propler liberationem tanlorum sub jngo eorum gcmentinm (idcliuin ; adjuli Kralia divina, dc[tulsiiri aprovinciis
S. R. M. vires Chani Crimensis, mittent cumomni apparalu bellico exercilum suuni versus civitalem Setscbam,et omnes Borystbenis Iransitus, pcrquos (Irimenses Tarlari in regioncs S. R. M. excurrcre soient, quo iidensissimos sanctissimaî crucis iiostes a transitu delinerent, et ab invasionc bac repellerc possint; codem modo cl Donensibus Cosacis a SS. Czareis MM. injunctum erit, ut illi bcneficioNigri maris omnia lioslililatis gênera contra civitalos et ordas crimenses exerceant. Euturo autem , ab orbe ncmpc condito 71i);>, a nalivitate vero Cliristi 1G87 anno , ut et sequenti temporc , cum scilicct Czareaî MM. omnibus viribus suis etipsam Crimeam aggredi eret'orcputabunt, eotum et S. R. iM.,cum rcgiosuo polonico magnique ducatus Lilhuania^ exercitu , contra Turcas et Bielogorodiensium Tartarorum ordas insurgcre tcncbitur, donec intcr magnos dominos, SS. Czareas MM., et S. M.R. alque Turcas, communis subsccuta fuerit pax.
Art. 11. Quodsi veroannucntc Deo exercitus SS. Czarearum MM. Crimeam intraverit, ibidemque bostilitatcs exercuerit, Sultanus autem Turcarum ditiones SS. Czarearum MM., et quidem versus Kioviam , vel alia loca infestare pruîsumerct, eo tum S. R. M. oportebit cum polonico magnique ducatus Eilbuaniaeexercitu ad versus Turcicos motus insurgcre, eosque ab invasionc in dictas ditiones arcere; et vicissim niagni domini SS. Czareœ MM. Crimensibus obsistcre tencbuntur Tartaris, quodsi Turcicus exercitus terras S. R. M. per Leopolim aut alia loca aggredi conarctur : qua de rc invicem consulcndo unus altcri suppctias diclo hoc modo ferai.
Art. 12. Delibcravimus adliuc, ut magni domini SS. Czareaî MM., post inituin hoccc perpctuum fœdus, dicto Sultano Turcico alque Chano Crimensi per litleras de bac nostra perpétua pace et fœderc signiOcent, eosque admoneant, ne inposterum ulhun ex diclis ditionibus invadant , sed potius ab onmi bostiiilalc désistant, et utriqueparti salisfacianl. Quodsi ergo Sultanus Turcarum et Clianus Crimeaî conformiter SS. Czarearum MlM. lilteris se gercre promiserint , diclarnmquc Czarearum MM. et S. R. M. amicitiam quccrere, paccmcum iis inire, Suaîque R. 31. urbcm Kanienez cum reliquis cxpugnalis iocis rcddere voluerint, eo luin magni domini SS. CzareîcMM., nccnon S. R. 31., bac de re per legalos suos cum Turcarum Sultano et Crimensi Chano consullabunt, paceinque inibunt, cujus teiiore S. R. 31. bello perdita recuperabit , talique modosibi salislaciet; quod tainen non alias nisi cum conscnsu tolius rci[iublic;e , facla siiiiul pr.'Kvia roli(|uis suis fœderis sociis iiisinuatione, S. R. M. accipere valebit, spcrans nullani se al) illis repulsam laluram. At vero si Sultanus Turcarum aut Crinicoî Clianus cum magnis dominis SS. C/.urcis MM. , vel vero cum niagno domino S. R. .^K,
sepnr.'itim de amicilia qnidqnain consiillarc (cntart't. liMic iiria pars absqiio altéra ciiiii dicto Sultano aiil (Irimeae Cliaiio iiullas coiivciilioiics facere, vel paccm inire facullaloin liabobil, scd quidquid lali in ncgolio susci|iienduin foret , id coininuni SS. (Izarcaruiii MM. Siia-que R. M. unanimi coiisensuliat. Ad lia'c [)rout SS. Czarois.MM., ilaquoquc S. !{. M. coiiveiiil siimil in id coiileiidcrc, ut itileritala ciirii 'riuTariim Sullaiio et Crinieaî Cliano pax tuin SS. (Izarearum iM.M., cuni vero S. R. M. dilionibus absque ullcriori protraclionc bcili utiiis liai, qua in ro utraqiie contrahentiuni pars, modo in lioccc arliculo j)ra^scripto ., facta crcbra mutua iiiter se consullationc procedcre Icnetur.
Art. 1.". l'ra>lerca niagnus doniinus S. R. M. sccuros reddit iiiagiios dominos SS. Czarcas MM. , quod socii ejusdcni , SS. uonipo 3IM. Romanoruni imperalorol alii, vigore intercos faclaî juramciitoquc confirmalse contra eosdem infidèles convcntionis, conslanlcs et lirmi in esplendis promissis suis permansuri, ncquc sine consensu SS. Czarcarum .M.M., et S. R. 31. , S. M. Romanorum imperator, aul respubliia Vcnola cum Turcarum Sultano aut <;riniea> Cliano pacom inire tentaturi , quin potius , adjuvante Deo, omnibus viribus ofieusive et défensive eousque bcllaturi sint, donec inter SS. Czareas .MM. et S. R. .M. contra dictos infidèles fœdus olTensivum duraverit.
Art. 14. Eodem quoquc modo decrevimus et inslituimus, ut magni donnni SS. Czarese MM., necnun magnus doniinus S. R. 31., contra hosce communes Cliristianoruin hosles , Turcarum nempe Sullanum et Crimeœ Clianum,ad accessionemliuic oircnsivoet defensivofœderi S. M. rcgcm Gailijcinvitarcnt, quo etillc, aliorum Chrislianorum principum ad cxempluni . Iianccc opportunam arriperet occasionem , et, auxiliante Deo, copiis suis aut pecunia opeiii suam piveslaret , ne infidèles lii, tanquam osores sanclrssima; crucis, poteslalem suam super ditiunes christianas dilatent. Reliqui Cbristiani principes quoque. qui ad hocce fœdus necdum accesscre, iiuilandi sunt. nimirum S. 31. rex Anglia;, ut et rex Dani.'e.
Art. \\y. Ouodsi, J)eovolente, magni domini SS. Czarea; 3131., prout et niagnus duminus S. R. M., cum Sultano Turcarum et Chano Crinie<c bellum finiverinl, œlernamque pacem inierint, dein vero dictusSuitanus vclChanusCrime.T perVcsirum aut Calgas et Sultanos suos utramque magnorum doininorum dilionem. vel vero cnjiislibet unam ex illis belld pelere, et \\w\ iam aliasqneParva,' Russia- civilates, vel i'odoliani et Lcopolim, ductu IJassarum cum cxcrcitu suo turcieo, Chanus vero per Calgas vel Nuradinos cum 3Iursis suis aggredi praîsumercnt, co lum olfensivum fœdus tali exequendum est modo, qualitersuperius, arliculis nempe 10 et II, stipulalum est : finito autcm hocce pra^senti bello ,
factave cum Sultano Turcarum Chanoque Crimeae pace, eaque ex parte eorum illa^sa conservata, nullus ex dictis principibus scorsim , lioc est nec SS. Czareœ3I31., nequcveroS. R. 31., novumoffensivurn susciperc satagat bellum, eo quod uiia pars alteri eo tum succurrerc non tenebitur, et prœsens fœderis convenlio nullani liabitura sit vim.
Art. 10. Ouoniam autem temporc prœtcritarum induciarum inlcr ditioncs magnorum dominorum SS. Czarcarum 3I3I., et magni domini S. R. 31. , ratione earum civitatum et locorum , quie nempe una pars alteri cessit, nulladimensio liucdum facta est, et tempore prœteriti admodum diuturni belli homines in locis conterminis degcntes, ultra antiquos lerniinosexislenlesin districtibus silvasexsciderunt, melasque destruxerunt, eapropter magni domini SS. Czarese M3I., ut et magnus doniinus S. R. 31., deliberarunt, ut conclusa confirmataque hacce perpétua pace , ex utraque parte duo commissarii, et quidem versus Smolensk et Witepsk cœteraque ejusregionisloca et civitatcsdelegentur, qui a suis principibus scriptotenus plcna potestatc instructi, una ad collimitium convcniant, ibidemque ex utraque parte homines seniores, liis in rébus alias peritos , convocent, per quos de territorio, aquis , silvis etposscssionibus incolarum, antiquos harum ditionum terminos designantibus edocti , utriusque partis incolis déclarent , inposterum quoque liosque ipsos limites ditionum futuros. Sicubi vcrojuxta relalionem ejusmodi vetcrum incolarum limites destructi invenientur, eo tum dictis commissariis incumbet, cos denuo reparari mctasquc eorum erigi curare, atque incolis severe injungere, ne inposterum una pars alteri qualicunque modo nocere prœsumat.
Art. 17. Pari ratione exmitlendi eruntex utraque parte commissarii projiter uritem kioviensem, et juxla lenoremarticuliô ad eandem pcrtinentialoca, prout et regiones Irans Rorysthenem adversum Tschernigoviam et Starodub existcntes , quo inter dictas urbesetplagr.ssimilem susciperent dclimilationem, el incolas utriusque ditionis ad reparaudas liinitum mêlas adigerent, hocce modo eosdem informarenl, qua- regiones in quali parte, vigore hujusccperpeluce pacis, sint permansura;, serioque iis mandarent, ne ullani ansam inimicitiis et con- Iroversiis praibeant.
Art. 18. Ouaiidiiquidcm omnia régna et imperia proventussudS publieos ab liominibus mercaturam exereenlibus augere consueverunt , eapropter Ireli amicilia el a more fraterno inter magnos dominos iiiislros perscvcranti , bac de re quoque ita decernereconstituimus, ut utrorumque magnorum dominorum, SS. nempe Czarcarum 3131. et S. R. 31., subdilis mercaturam exereenlibus, exceptis solummodo Judicis, a tempore inilic hujusce perpétuai l)acis , inposterum libcrum sit omnia gênera mer-
PIÈCE JUSTIFICATIVE
ciuni, qUiTC prohibitae non sunt, ut in ditiones inagiioruin doiniiioriini SS, Czarcaruni MM. , eoruiiiquc mctropolim , urbcin nenipc Mosquain , ila cl in rcgnuin niagni doiniiii S. R. M. , cjusquo piivcipuas urbcs, Cracoviain, Varsoviain cl \ iliiain, crga depositioiiom . in deslina(o ad id loco, Icgalis in ulraquc ditione porsolvi consncti vccligalis, dcvcljore ; codoin quoquc modo liccal inorcaloribus urbis Sniulensk claîiis, bcnclicio lluvii Dwinu), Uigam , cl indo relro Sniolensk, ergaparemusilati \cctigalis depositionetn. oninis gcneris nicrccs de- \obi curare. Ulvoro cjusniodi conuncrciun» cundoni , in qucrn illud inslituluni sit , sorliri possct lincni, vol maxime invigilandum est ne plus quam loge cautum est a mercaloribus sumatur vcctigalis, ne\c illis ulluni iiileratur dainnum, mercesque corum, prout hucdunisœpissiniefaclum fuisse comperimus, dclincanlur, etperid iibcrum liocce commercium iidiibeatur, quin polius omnis in mercando bbcrlas iisdem in utraque concedenda est parle. Nobiies l'oloni hucdum mercaloribus pro lul)ilu lelonia imponere, hoccc modo a conuiiercio bomincs delerrere assueti , inposterum a consucludinc hac abstinebunt, quod et ex parle SS. (izaroarum MM. eodcm quoque observandum crit modo.
ylrt. 19. Débita, si quœ ante bellum et ten)porc induciarum inlcr anliquos ulriusque dilionis subdilos, uecnon et illos, qui nunc ulrique parti cessi sunt, cujuscunque démuni illi condilionis aul status cssent, contracta, eaque veris documentis, scriptis et contractibus mercatoriis comprobala fucrint, fxsoivenda sunt, laiique modo cuique justilia admiiiislranda.
ylrt. 'ùX). Quodsi in una vel altéra parle homines quidam inobedientes et dissolutos se maniCestavcrint, confestiin prœl'eclis conliniariorum districluum el urbium del'erendi sunt, de quibus juxla delictum eorum promerita; sumenda) erunt pœn;e; (jua de causa ex utraque parle in cunlinitimis urbibus exislenles pr^'lecli el judicesonniibus negoliis, (jua.' inter vicinos inlercedere possent, serio invigilcnt, nec patianlur ut turcs et latrones cœteriquc pacem publicam turbanles bomincs augcantur, (juin imo eos,ubi demuin illicunque se proderinl assequi conenlur et caplos alque in deiiclo conviclos juxla usilalas ulriusque diiiunis leges punianl , ne per ejusmodi nialelicos liumines inter magiios dominos noslros odio cl inimiciliis qua;dam [)r;eiieatur ansa. lilala a malelicis bominibus damna resarcienda, occultores vcro abalicnalarum rerum jiari cum malefico allicianlur pœna , ne inposterum hiniile quid comnnllere pra-sunianl.
y//7. :il.Tali vero in casu,ubi inter colbniilaneos ulriusque dilionis subdilos ({uamdam (d) ralioneni rixa; et discordiic exorirenlur, pra:lecli et jndiccs liJCScC partis tcncbuutur conliniliniarum urbiiim
pncfectos et judiccs, ubi laîsio hîcc illata est, hac de re certiores reddere,et convenientes in limitibus amico et juste conlroversiam hanc absquc omni ulteriori dilationc conqionere , nec admitlere, ut proplcr ejusmodi in colliniiliis fieri solilas controvcrsias iiocce perpetuum runq)atur lœdus.
Art. i2ii. Ouodsi aulein conlroversiic majoris momenti occurrcrent, quas iimitanei prielecti dijudicarc et solvere non possent, eo tum WVoi reservandaî sunt usquead convenlum legatorum, quos ex utraque parte magni domini earum causa ad limites exmillcnl, ubi idi , secundum jus etjustiliani deliberando, absque onini lite, jurgio et procrastinatione, casdem component, imllam occasioncni dissolvendi hujusce fœderis pr;ebendo.
Art. 25. Vigore itaque hujus perpctuaî pacis omnes magnorum dominorum SS. Czarearum MM., ut el magni domini S. R. M., ditiones, urbcs el subditi in talem Iranquilblalisponendi sunt statum, ut nec a manilVsLis, ncque vero ab occullis inimiciliis suoruin principum, qui nec per se, ncque vero per alios ullum inlenluri sunt malum, quidquam limendum habeant.
Art. 24. Prœsertim vero magni domini SS.Czare;cMiM., eorum successoreseiruturi magni domini Czari et magni duces Uussiie,nec manil'estos ncque vero occuitos magni donnni S. R. M. coronœque l'oioniic et magni ducalus Lilbuaniaî iniraicos in consilium vocare , pecuniis aut exercilu eos adjuvare, et ideo aut per se ipsos , aut per alios simullatibus et belio occasioncm prœbere unquani prœsument; imo vero nec terras, dislriclus, urbes, civilales aul propugiiacula , eorumquc incolas, ad S. R. 31., renq)ublicam et coronam polonicam , nccnon magnum Litliuanijc ducatum pertinentes capessere, aut eosdem aggredi , ullo malo cos aflicere, vel vero allici curare, inimicumque aliquem crga eos excitare, aut per alios excitari paticntur, mullo minus bonnnes ex dictis terris, urbibus et civilalibus in suas dilioncs evocare allentabunl : eudeni quoque modo magnus doniinus S. R. 31., ejusque successores, luluri nimirum reges l'oloniic magniquc duces Lilhuani;c , tolaque respublica polona cum magno ducatu Lithuania) , nccnon ulriusque populi ecclesiastici et sccularis status bonnnes, nec per se ipsos, ncque vero per emissarios suos, manilestos \el occullos inimicos magnorum dominorum SS. O.arearuin MM., loliusque dominii russici recepluri , exercilu aut pecuniis iisdem succursuri , nuilto minus SS. Czarearum MM. Magna; et Parva; Russiaj ditiones, ad casque pertinenles terras, districtus, urbes, propugnacula malo (piodam alIVclnri, eadem bello invasuri, ihimicum (piemdam in ea excilaturi , aut vero incolas eoium ad [lartes suas evocaluri sunt, (juin polius per tutum imjusque perpetu;e pacis lenqjus una pars crga aliani i'raterno lata amure, onmimoJo
