C. 15 septembre 1S
Idtierœ prœsentafionis magistri scolarum Gandensium.
Illostri Domino suo Guidoni comiti L. prsepositus G. Decanus totumque capitulum ecclesise sanctae Pharahildis Gandensis salutem et orationem in Domino sempiternam. ExcellentisB vestrae Arnulphum dictum de chalons clericom in artibus licentiatum praesentium exhibitorem honestae conversationis et sufficientis litteraturse prsesentamus ad recipiendum de manu vëstra scolas ecclesise nostrse prœdio t» per annum a festo nativitatis beati Johannis venturo» anno domini MCCIVG* regendas.
Datum anno domini MCCVC® feria tertia ante exaltationem sanctae crucis.
(1) Deuxième cartulaire de Flandre à Lille n. 545.
Thomas et Jeanne règlent la part revenant aux échevins du quartier d'Overschelde , près de Gand, dans les amendes (1).
Juin 1341.
Thomas, FlandriflB et Hainoniae cornes , et Johanna uxor ejus, Flandriae et Hainoniae comitissa , omnibus prsesentes litteras inspecturis salutem. Noverint universi , quod nos dilectis et fideiibus nostris scabinis de ultra scaldam juxtà Ganduvum concedimus eamdem partem in forefactis, quse eveniunt coram ipsis et quse ab ipsis judicantur, quam scabini Gandenses recipiunt de forefactis ab ipsis judicatis; videlicet : de sexaginta sol. quinque sol; de undecim libris et dimidia quinque sol.; de decem lib. viginti soi. (2); et de bannitis sexaginta libranim, très lib.
In cujus rei testimonium et firmitatem présentes litteras sigillorum nostrorum munimine fecimus roborari.
Anno MGGXLP mense junio.
(1) D'après le livre blanc, fol. 90 vprso. Celle pièce porle le n. 94 dans Tinvenlaire de 1578. tmprimé inexaclement dans Diericx, sur la ville, /, 374.
(2) Ceci semble être fautif.
Keure accordée par le châtelain de Gand aux échevin» et bourgeois du Briel, de la rue du bourg^ et du faubourg de Gand (l).
Octobre 1244.
In noakiaePatris et FiliietSpiritus sancti; Ego Hugo cas. tellanus Gandensis ac dominas de Hosdain , et Maria uxor mea, notum facimus universis prsRsentes litteras inspecturis, quod nos dilectos scabinos et burgenses nostros de Brelo, de Borchstrate» et ante urbem, ab omniprece ettalia, imperpetuum quitosclamamus; taliautemconditionequoddictiscabini et burgenses nostri, solvere debent annUatim, imperpetuum ex parte nostra Johanni filio Everdei de Curia , oppidani Gandensis, et heredibus suis post eum, in die purificationis beatas Marias Yirginis, qninquaginta libras Flandrensis moneùe, annui reditus; Et volumus ut dicti scabini, per dictas quinquaginta libras a nobis et ab heredibus nostris, de pr». 4ictis imperpetuum liberi et absoluti observentur.
§ i. Quicumque vero nostrorum burgensium sive scabinorum, in dicto scabinagio moram feceriut, usque ad vigiliam Natalisdomini, annua|tim de dictis quinquaginta libris suam solvere debent portidneni ; Et si ante dictam vigiliam , extra dictum scabinagium recesserint , ipsi , nec bona ipsorum, de dictis quinquaginta libris, nichil persolvent. Et concedimus antedictis scabinis plenariam potestatem, sub suo
(1) D'après Poriginal aux archives de la ville, coffre de fer. Layette E, n. 15. Fort incorrectement publiée par Diericx^ $ur la ville j /, tl4-2îl.
274 piicBs
sacramento, oonqaerendi, et recipiendi per talliam dictas quinquaginta libras de burgensibus nostris in dicto scabinagio commoraotibus 9 singalis annis imperpetuam, infrà Nativitatem domini, et purificationem beat% Mariae Yirginis.
§ 3. Concessimus etiam dictis scabinis nostris quod de caetero super mansuram, nec super terram aliquam infirà eorum scabinagium, aliquam libertatem constituemus in praejudicium dictorum scabinorum ac gravamen; nec ip* SOS, ad consentiendum nobis in hoc nec prece, nec modo aliquo de caetero soUicitabimus.
S 5. Preterea statuimus, quod si quis aliunde in eonim scabinagio babitaturus advenerit, quantacumque fuerit ejus possession non magis, quam unus de quatuor ditioribus inhabitantibus idem scabinagium, talliabitur. Et per hoc concedimus unicuique cum bonis suis liberam potestatem, ut ad libitum suum, jurisdictionem nostram de Brelo, de Borchstrate, et ante urbem introeat, vel exeat, maneat vel recédât, si voiuerit, vel si sibi viderit expedire.
§ 4. Per haec etiara dicti scabini et burgenses tenentur nobiscum ire in giierras domini nostri comitis Fiandriae , quocumque ierint Gandavenscs ; nisi in hoc eis duxerhnus deferendum.
$ 5. Propriis vero guerris nostris, vel amîcorum nostrorum, quibus de jure déesse nonpossumus, similiter tenentur quotienscumque opus habebimus, exclusotomiamento,personaliter interesse. Quod si aliquis dictorum remanserit, remaneat per consilium ballivi et scabinorum ; alioquin talem emendam, qualem Gandavenses ob similem causam încurrunt, se noverit incursurum.
§ 6. Caeterum si quis super homicidio, vel incendio, vel Violationemulierum violenta, vel vulnere per cutellum illato vel pace infricta, vel violenta injectione manuum in scabinos vel fiirto legaliter protractus fuerit, vel convictus, LX libras amittet; deinde talem, sicut lex desiderat, justitia insequetur.
§ 7. De cœteris verô f orefactis, qu» ad sexagînta libras jadicantur, hoc statuimus, quod si quis burgensium nostrotam legaliter protractus fiierit, vel convictus, decem libras tantum amittet et non ampKùs; et hoc tantum conc6dimus nostris burgensibus et non alienis.
§ 8. De reliquis verô forefactis ut prœdicti scabini nostri eo modo judicent , volumus , quo scabini judicant Gandavenses, consimile judicium et congimilem legem per omnia observantes.
§ 0. Quod si forsitan aliquod ambiguum emérserit inter eos, quod non poterint nec scierint judicio terminare ; placet nobis, ut super hoc consulant scabinos Gandenses et quicquid ab eis in consilio receperint, si illud prout receperint sub juramento suo judicio terminaverint, ratum faabebimus et acceptum.
§ 10. Item singulis annis ante finem scabinagii, scabini anni prseteriti , sub juramento suo cum baUivo castellani, îd idem jurante, ehgent quatuor bonos viros, fidedignos; verumptamen castellanus, etsi praesens fuerit, non jurabit, licet ballivus ejus, ut diximus jurare tenetur; et hii quatuor et ille, qui loco castellani fuerit constitutus , jurabunt quod secundum credulitatem eorum, viros utiles et discrètes anni venturi eligent in scabinos , nec hoc relinquent gratia , odio vel timoré. Hii vero quatuor et hii anni prasteriti scabini non poterunt ad annum futurum eligi in scabinos. Per hase ergo sub juramento nostro, promittimus, quod dictes burgenses nostros secundum legem et scabinagium nos et heredes nostri iraperpetuum tractahîmiis.
§ 11. Item si in communi guerra ca^ellamis captus fuerit, ad ejus deliberationem, praedicti burgenses dabunt centum librasFlandrensis monetse, ad petitionem suam. Item quando filius ejus senior, noviter miles factiis fuerit, ad ejus novam militiam, dabunt quinquaginta libras praedictae monetae. Similiter quando filia ejus senior primo matrimonium con« traxerit, ad ejus primum matrimonium dabunt quinqtra-
276 piScEs
ginta libras Flandrensismoneta et sic heredibus nostris imperpetuum persolvent , et per hoc liberi erunt a petitione alionim filiorum nostrorum et filiarum.
Haec vero omniasicut superius scripta sunt^promittinras, fide et juramento interpositis, fideliter et firmiter observare et volumus ut a nostris successoribus, imperpetuum firmL ter observentur; ut ergo ista imperpetuum firma maneantet illaesa présentes litteras fecimus conscribi et sigillonim nostrorum appendiciis confirmari. Actum anno domini miUesimo ducentesimo quadragesimo quarto menseoctobri.
La comtesse Marguerite délivre aux Gantois un acte de non-préjudice à raison de ce quHls avaient fait le service militaire par terre (1).
Juin 1248.
Margarita Flandri» et Hanoniae comitissa et Willelmus ejus filius cornes Flandriae et dominus de Dampetra, universis présentes litteras inspecturis salutem. Noverit universitas vestra quod, cum scabini et communitas viilaepandensis ex parte nostrâ fuissent submoniti, ut venirent hobiscum et eos ducere vellemus per terram apud condeldam, pro he-
(1) D'après une copie au Livre blanc, (o\, 91. Haï donné par T^Xerïcx, sur h» vilie, I, 151. L'original qui se trouvait autrefois au coffre de fer, sous le n» 50, n'existe plus.
reditate nostra in Zeelandiâ requirendà , idem scabini respondérant : se non teneri ad taie servitinm hoc modo faciendam, nec debere de viilâ suâ exire nisi per aquam, et nisi comes, navibus suis paratis apud Gandavum, cum navibus ipsorum scabinOrum cum eis iret ipsos conducendo; Sed quia istud nostram negotiumfestinum fuit, nec capere potuit dilationem, scabini et communitas praedicti, ad requestam nostram, ad nos venerunt ad locum prsedictum pro nostro servitio faciendo, salvo jure suo si quod competebat in pr»missis et quod per (1) prsedictum servitium nobis, et ipsis, nulium jus depereat vel accrescat. In cujus rei testimonium praBsentes litteras sigilloram nostrorum munimit^ duximus roborandas. Datuln anno doiiiini UCGXLYJIl^», mense junio.
l^eUre de réconciliation de la ville de Gand avec celle de Cologne {%).
19 Novembre 1949.
Yiris discretis judicibus scabinis csBterisque civibus in Côln,judices, scabini caeteriqueoppidaniGandenses salutem
(1) Ce mot qui manque dans le Livre blanc, se trouye dans Biericx.
(9) D*après Toriginal aux archives de Cologne, capsula gelbGn» 36. ^inventaire de 1578 des archives de Gand mentionne « unes let- V très en latin, soubs le scel de la ville et cité de Cologne, en date
978 piicis.
et omne bonum. Scire debetis, quod cutn gravis discordia jam dadom esset inter civitatem et communitatem vestram Coloniensem et oppidanos Gandenses ventilata et suborta • propter quam prœdicti oppidani Gandenses cives vestros eotonienses ac bona eorum occuparint et detinnerint, ipsos tam in rébus, quam in personis molestando : quod cum vestri cives eorum injuriam repellendo volentes eorum dampna evitare, personas et res oppidanorum nostronim et de Brugis et aliorum q>pidanorum de terrâ Flandrensi et Haino- .niae pertinentium, occasione dict» diseordi» detinuerunt : dicta verô discordia de consilio disçretorum virorum et ordinationeinperpetuumestsopita et extincta, ità, quod occasione dict® discordiae inter vos et nos nulla quaestio vel dis>^ cordiamoveripoterit, veisuscitari in perpetuum, necaliquis oppidanorum nostrorum vel civium vestrorum occasionem quserat malè gerendi ratione discordias supradicta;.
In cujus rei testimonium et firmitatem in perpetuum praesens scriptum sigillo oppidi nostri est communitum.
Datum et actum anno domini MGGXL nono, in crastino beati Martini hiemalis.
» du lendemain de la Tou$saint1249, touchant certain appoincte- » ment faict entre la dicte ville d^une part, les villes de Gand et aul- B très de Flandres avecq la ville de La Haye d*aultre sur certain» » differens arrests et détentions faiclz des marchandises d'une part » et d*aultre, marquées 53, scellées d*un grand scel, en laz de sole » rouge.» Diericx, sur les lois, I, 380. Cette dernière pièce ne se retrouve plus.
lUSTIFICATtTES. 279
Marguerite déclare qu'elle répartira par assise sur la ville de Gand, celle d'Ardenbourg, et autres endroits devant profiter du nouveau canal entre Àrdenbourg et Gandy la somme de 3000 livres de Flandre dépensée pour ce canal par la ville de Gond (1).
50 Septembre 1251.
Margareta Flandriae et Hainonîa comitissa universîs prjBsentes litteras inspecturis salutem. Gum dilecti nostri nostri scabini et communitas Gandensis ad opus aqu%ductus qui protenditur a villa de Rodenborg usque Gandavum tria milia librarum Flandrensium, per bonam computationem perficiendarum, accommodaverint, scire volumus universos, quod nos dictam pecuniam cum custu, super illos de Gandavo , illos de Rodenborg et alios ex ipso aquaeductu profectum et commodum participantes assisiabimus, prout nobis videtur expedire.
In cujus rei testimonium pressentes litteras sigilli nostri munimine fecimus roborart.
-Datum Insulis anno domini MGGLP ia crastino beati Michaelis archangeli.
(1) D'après rori£^inal,aux archives de la ville, coffre de fer» Layette C, n* A, Il en existe une copie au registre AA, page 10.
980 PiiGFH
A. B. Marguerite confirme la décision arbitrale du chevalier ÉaudouindeBailleul sur la direction de la Lieve ^i),
90 Septembre 1S51.
A. Universis présentes litteras inspecturis Balduinus de Balliolo miles salutem. Cum inter oppidanos Gandenses super via aquseductus, qui protenditura Rodenborgh usque Gandavum qusestio verteretur , parte una dicente : viam ipsam sic debere proteadi, parte adversa in contrarium proponente, nobilis domina meaMargareta Flandrise et Hainoni« comitissa, in quam super ipsa questione compromiserant ipsse partes, me de consensu partis utriusque pro qu(>* rela sopienda posait loco sui ; Ego vero onus hujus modi in me suscipiens, in hune modum protuli dictum meum ; videlicetquodaVindroeth (2), usque adaquam, qu^ Doreme (3) nuncupatur, et a Doreme usque Yronestalle (4) et a Yronestalle per pratum de Wondelghem (5) et a Wondelghem rétro domum Symonis de Valle, et ab flia domo rétro castnim dictœ domina comitissâe, et ab ipso Castro in Lysam, contra
(1) D*aprës roriginal,aux archives delà ville, coffre de fer, Layette C n» 3. Mal imprimé par Diericx, I, 297-339.
(2) La Commune actuelle de Tinderlioute.
(3) Le nom de Durme s*est conservé dans les prairies aulford de Mariiakerke et de Wondelghem vers Everghem.
(4) Le trieu (</ne<cA), ou la place où Ton érigea plus tard Té. glise de Wondelghem, portait le nom de staldriesch.
(5) Les prairies entre le hameau de Meulestede et la porte de Bruges.
macellum Gandense protend i débet aquasductas prsedictus. In cujus rei testimonium prœs'^ntes litteras sigilli mei munimine roboravi.
Datum Insulis anno domini MGGLP in crastino beati Michaelis.
B. MargaretaFlandriaeetHainoniœ comitissa, universis présentes litteras inspecturis salutetn. Gum inter oppidanos Gandenses ad invicem contentio verteretur super via fossati, protensi a Vinderoet usque Gandavum, nos dilectum et fidelem nostrum dominum Balduinum de Balliolo pro dicta contentione sopiendâ posuimus loco nostri, qui protulit dictum suum prout in ipsins litteris pleniùs continetur. Et nos dictum suum ratum habentes et gratum tanquana nostrum proprium, volumus in perpetuum firmiter observari.
In cujus rei testimonium prsesentibus litteris sigilli nostri impressionem duximus apponendam.
Datum Insulis anno domini MGGL^ in crastino beati Michaelis.
C. Ckmcession en faveur de la ville de Gand pour l'établissement du canal de la Lieve (l).
20 Octobre 1351.
Margareta Flandri» et Hanoniae comitissa universis, prsesentes litteras inspecturis, salutem. ]Noveritis,nosconcessis-
(1) D'après roriginal aux archives de la ville coffre de fer, LayeUe C, no 9. Imprimé fautivement par Diericx, sur la ville, I, 224.
282 hIgbs
se dilectis nostris scabinis et communitati villœ Gandenfiis, quod habeant aqudaductum aSclusa (1) citra Slepeldam usque Gandavum , clausum ab omni exitu àquae sive naVium latéral! ; et quod in eodem aquaeductu, nullus stapel, nulla exoneratio mereium fiât inter Rodenburgh (2) et Gandavum. Item quod scabinatus Gandensis currat in dieto aquaeductu et in utroque latere ipsins per quatuor pedes, quousque se extendit ballivia Gandensis : ita quod omne jus contingens in aquaeductu et (piatuor pedibus supradictis, ad nos tantum pertineat, hoc excepto, quod dicti scabini et communitas idem jus habeant in eisdem, quod habent in villa Gandensi, et quod a ballivia Gandensi sit scabinatus de Rodenburgh in dicto aquaeductu et in utroque latere ipsius per quatuor pedes, quousque se extendit ballivia Brugensis , et etiam suprâ mare usqueadscabinatum deMuda. Et hoc secundum formam, quae superius est expressa de scabinatu Gandensi in aquaeductu et quatuor pedibus antedictis. In cujus rei testimonium praesentes litteras sigilli nostri munimine fecimus sigillari.
Datum apud Orchies annodomini MGGLI** feria sexta post beati Lucas Ewangelistae.
(1) L'écluse qqi parait avoir donné son nom à la ville, connue anciennement sous celui de Lambinsvliet.
(2) Ardenbourg.
Tarif des émoluments de F Amman de Gand (1).
6 Juillet I3S9.
Dejureprœconis.
£x forisfacto trium librarum débet habere decem solidos.
Ex forisfacto decem librarum viginti solîdos.
Ex forisfacto undecimet dimidîœ librarum decem solidos.
Ex quolibet edicto scabinorum, si forisfactum provenerit, duodecim denarios.
Ex quolibet delicto (2) sexaginta librarum très solidos.
Ex simplici jussione duodecim denarios.
Deeo,qui super debito pecuniiB jussus (5) est, et per judicium scabinorum indè convictus, débet habere très solidos.
De homine jusso saper debito pecuniap, et in judicio non comparante, très solidos (4).
De homine jusso super summa pecunise, qui per judicium scabinorum liber judicatus est, nichil débet habere.
(1) Diaprés un carlulaire concernant la ville de Gand, écrit au XV» siècle, et provenant de Tabbaye de S'-Pierre. Le texte donné par Die* ricXy Mém. sur les lois, 1, 97-98, d'après le cartulaire de feu V. Lammens, est défectueux.
(8) Var edicto.
(3) Var missus,
(4) Ce passage manque danâ le Livre blanc.
384 pilcEs
£\ vadiutione très solidos.
Ek jussione pro censu terrae facta très solidos (1 ).
Expandiatione, quam burgensis suprà (^) bargensem facit , très solidos.
Ex vadiatioae forisfacti, in quo jus suum habet , nichil ei debetur.
Praeco et stockere debent habere ex quolibet curru ferente allecia, viginti allecia et nullum alium piscem.
De dieta et expensis hospitum prœconis .
Hospes praBConis, si velit, bene potest uti proprio cibo et proprio potu, contradictione prseconis non obstante; si vero velit vivere in expensis praconis sine vino, praeco accipiat de ipso duodecim denarios Flandrenses et non plus ex quolibet die, et tune débet praeco vel vices ejus agens , ministrare ei bis ad minus in die, si non sit dies jejunii, panem et cervisiam ad rationabilem quantitatem et ad rationabilem mensuram, ferculum leguminiset unum ferculum sive de carne sive de piscibus, prout competit diei; et si sit dies jejunii, tenetur ei dare panem et cervisiam et unum ferculum leguminis ac etiam ferculum de pisce. Sed si velit bibere vinum et pretiosiora cibaria comedere, mittat proprios denarios pro illis, Ista autem débet prseco hospiti suo fideliter ministrare, et majores expensas non débet prseco ex dieta hospitis accipere neque computare, quam hic superius dictum est.
Expens» obsidum hic pro debito pecuniae jacentium hoc modo taxata et statut» sunt : Hiles qai non portât banieram, solvat de die quatuor solidos.
Serjantus foraneus, vel burgensis, qui ad hospitium vinum bibere solet, duos solidos.
(1) Omis au Livre blanc,
(2) Livre blanc : contra.
Rusticus vel bui^ensis de olBcio, duodecini denarîos, gar-i cio octo denarios.
Equus vel palefridus habens dimidiam viertalem avenae, decem denarios; et si habet octavampartem halsterœ aven», septem denarios.
Si plus de aliquo praedictorum acciperet praé'co,- esset in forisfacto centum solidonim, nec per annum posset obsides tenere.
Actum anno domini MCCLU<> mense julioy in octavisy apostolorum Pétri et Pauli.