TOMES V, VI ET VII

GORTÈS DE LAMÉGO.

La monarchie portugaise fut constituée de cette manier* par les cortès générales de Portugal assemblées à Lamego, dans le Beira, en 1 143 * :

Prima congregatio régis Mfonsi, Henrici comitis filii, in qua agitur de regni negotiis, et multis aliis rébus magni ponderis et mpmenti.

In nomine sanctae et individus Trinitatis, Patris , Filii et Spiritfc Sancti, Trinitas inseparabilis , quae nunquam separari potest. Ego Alfonsus, comitis Henrici et reginae Tarasiae filins, magniqae Alfonsi imperatoris Hispaniarum nepos, ac pietate divûia ad regium solium nuner sublimatus. Quoniam nos concessit Deus quietari, et dédit victoriam de Mauris nostris inimicis, et propterea habemus aliquantam respiratiooem, ne forte nos tempus non habeamus postea, convocavimus omnes istos : archiepiscopum Bracharens., episcopum Visens., episcopum Portuens., episcopum Colimbriensem, episcopum Lamecens.; viros etiam nostra curiae infra positos, et procurantes bonam prolem per suas civitates, per Colimbriam, per Vimaraens, per Lamecum, per Viseum, per Barcellos, per Portum, per Trancosum, per Ghaves, per Castrum-Regis, per Bouzellas, per Parietes-Velulas, per Senam, per Gouilhanam, per Monte-Magiore, per Isgueiram, per Villa-Regis; et per parte domini

1 Nous publions ici le texte original de cet acte constitutif de la monarchie portugaise (si souvent cité et invoqué, et si peu connu), sur une copie tirée du manuscrit conservé à Lamego dans les «archives de Sainte-Marie d'Almaçave. Tout de cet acte nous Walt, jusqu'au latin à demi-portugais dans lequel il est écrit. Que ceux de nos lecteurs qui n'en sentiraient pas tout le prix nous excusent de nous donner à nousméme cette satisfaction d'érudit. Pour beaucoup cependant, nous le croyons, ce langage barbare et plein de tours bigarres, mais saisissans, sera comme pour noua un utile enseignement, et un terme de comparaison plein d'intérêt.

vu. 35

régis Laurentias Venegas, et multitodo ibi erat de monachis et de clericis,.et congregatî siimus Lemecum in eeclesiâ Sancta? Mari» Aimacave, seditque rex in solio regio sine insigniis regiis, et surrexit Laurentius Venegas procnrator régis, et dixit :

Congregavit vos rex Alfonsus, qaem vos fecistis in campo Auriquio, ut videatis bonas litteras domini papae, et dicatis si vultis quod sit ille rex.

Dixernnt omnes : Nos volumns qnod sit rex.

Et dixit procnrator : Quomodo erit rex, ipse ant filii ejns, ant ipse soins rex?

Et dixernnt omnes : Ipse in quantum vivet, et filii ejns posteaquam non vixerit

Et dixit procurator : Si ita vultis, date ilK insigne..

Et dixerunt omnes : Demus, in Dei nomine.

Et surrexit archiepiscopus Bracharensis, et tulit de manibus abbatis 4e Lanrbano coronam auream magnam cum muftis margarkis, qu* fuerat de regibus Gottorum, et dederant monasterio, et posuerunt illara régi. Et dominus rex cum spata nuda in manu suâ, cum qua ivit in bello dixit : Benedictus Deus qui me adjuvavit. Cum ista spata liberavi vos, et vici bostes nostros, et vos me fecistis regem et socium vestrum. Siquidem me fecistis constituamus leges, per quas terra nostra sit in pace.

Dixernnt omnes : Votumus, domine rex, et placet nobis constituere leges, quas vobis bene visum fuerit, et nos sumus omnes cum flliis, filiabus, neptibus et nepotibus, ad vestrum mandare. Vocavit citius dominus rex episcopos, viros nobiles, et procuratoi es, et dixerunt inter se : Faciamus in principio leges de hereditate regui ; et fecerunt istas sequentes.

Vivat dominus rex Alfonsus, et habeat regnum. Si habuerit fllios varones, vivant et habeant regnnm, ita ut non sit necesse facere illos de novo reges. Ibunt de isto modo : Pater si habuerit regnum, cum fuerit mortnus, filins habeat, postea nepos, postea fllius nepotis, et postea filios filiorum in saecula sxculorum per semper.

Si fuerit mortuus primus filius \1vente rege pâtre, secundus erit rex ; si secundus, tertius; si tertius, quartus, et deinde omues per istum modura, % .

Si mortuus fuerit rex sine filiis, si habeat fratrew, sit rex in vitaejus; et cum fuerit mortuus» non erit rex filius ejns, si non. fecerint eu* epiacopi et procurantes et nobiles curiae régis; si fecerint regem, erit rex; si non feceriut, non erit rex.

Dixit postea Laurentius Venegas, procurator domioi régis ad procurantes :

Dicit rex : Si vultis quod intrenl filias ejus in haereditatibus regnandi, et si vultis facere leges de illas?

Et postea quam altercaverunt per multas horas, dixeruot :

Etiam filiae domini régis sont de lumbis ejus, et volumus eas intrare in regno, et quod fiant leges super istud. Et episcopi et nobiles fecerunt leges de isto modo :

Si rex Portugallke non habuerit masculum et habuerit filiaoi, ista erit regina, postquam rex fuerit mortuus, de isto modo : Non accipiet virum nisi de Portugal, nobilis, et talis non vocabitur rex, nisi postquam habuerit de regina ûlium varonem, et quando fuerit in congrégations maritus regins, ibit in manu manca, et maritus non ponet in capite corona regni.

Sit ista lex in sempiternum, quod prima filia régis accipiat maritum de Portugalle, ut non veniatregnum ad estraneos, et si casa ver it cura principe estranio , non sit regina , quia nunquam volumus nostrum regnuoa ire for de Portugalensibus, qui nos sua fortitudine regem fecerunt, sine adjutorio alieno per suam fortitudinem et cum sanguine suo.

Ist* sunt leges de haereditate regni nostri, et legit eas Albertus cancellarius domini régis ad omnes, et dixerunt : Bonae sunt, juste sunt ; volumus eas per nos, et per semen nostrum post nos.

Et dixit procurator domini régis : Dicit dominus rex : Vultis facere leges denobilitate et justitia? Et responderunt omnes : Placet nobis; sit ita in Dei nomine. Et fecerunt istas :

Omnes de semine régis, et de generatione filiorum et nepotum, sint nobilissimi viri. Qui non sunt de Mauris et de infidelibus Judaeis, sed Portugalenses, qui liberaverint personam régis, aut ejus pendonem, aut «jus filium; vel generum in bello , sint nobiles. Si aliquis comprehensus de infidelibus mortuus erit propter quod non vult esse infidelîs, sed stat per legem Christ i, filii ejus sint nobiles. Qui in bello mataverit regem innimicum vel ejus filium, et ganaverit ejus pendonem, sit nobilis. Omnes qui sunt de nostra curia, et fuerint de antiquo nobiles, sint per semper nobiles. Omnes illi qui fuerunt in lide magna de campo Dauriquio, sint tanquam nobiles, et nominentur mei vassali per totas suas generationes.

Nobiles sifugerint de lide; si percusserint cum spata tfu lancea raulierem ; si non liberaverint regem aut filium ejus, aut pendonem pro suo posse in lide ; si juraverunt falsum testimonium ; si non dixerint

lbyCj(

548 HISTOIRE DESPAGNE.

verîtatem regibus; si maie falaverint de regtna et filiabus ejus; si faerint ad Mauros; si fnrtaverint de alienis; si blasfemaverint ad Jesum Christam; si voluerint matare regem; non sint nobiles neque illi neque filioram eoram per semper.

Isue sont îeges de nobilitate, et legit eas cancellarins régis Albertus, et dixerunt : Bon» sunt, juste sunt ; volumus eas per nos, et per semen nostrum post nos.

Omnes de regno Porlugaile obediant régi et alvazilibns locorum qui fuerint ibi per nomine regum; et isti judicabunt per istas leges jnstitix.

Homo si furtaverit, per prima vice et secunda, ponant enm médium f estitum in loco per nbi omnes vadunt ; si magis furtaverit, ponant in testa latronis signnm com ferro caldo ; si magis furtaverit moriatur; et non matabunt eum sine jussa domini régis.

Mulier si fecerît malfairio viro suo cum homine altero, et vir ejus accusaverit eam ad alvazil, et si sont boni testes, cremetur cum igné, cum dixerint totum ad dominum regem, et cremetur vir de malfairo cum illa. Si maritus non vult quod cremetur mulier de malfairo, non cremetur vir qui fecit malfairo, sed vadat liber, quia non est lex vivere illam et matare illum.

Si aliquis occident bominem, sit quis est, moriatur pro illo. Si quis sforciaverit virginem nobilem, moriatur, et totum suum avère sit de virgine sforciata. Si non est nobilis maritentur ambo, sive homo nobilis sit, sive non sit.

Quando aliquis per vim gancaverit avère alienum, vadat querelosus ad Alvazir, et ponat querelam, et Alvazir restituât illi suum avère.

Homo qui fecerit roxum cum ferro moludo, vel sine illo, vel dederit cum lapide vel ligno troncudo, faciat illum Alvazir componere damnum et pechare decem morabitinos.

Homo qui fecerit iojuriam alvazile, alcaide, bomini misso à domino rege, vel etiam saione, si perçussent assignetur cum ferro caldo, sinon pèche 50 morabitinos, et componat damnum.

Haec sunt leges justitiae, et legit eas cancellarius régis Albertus ad omnes, et dixerunt : Bons sunt, justae sunt ; volumus eas per nos, et per semen nosirum post nos.

Et dixit procurator régis Laurentius Venegas : Vultis quod dominus rex vadat ad portes régis de Leone, vel det tributùm illi, aut alicui personae for domini papa, qui illum regem creavil? Et omnes surrexerant, et spatis nudis in altum dixerunt : Nos liberi sumus; rex noster liber est ; manus nostra nos liberaverunt et dominus rex qui talia consentait

moriatur, et si rex fuerit non regnet saper nos. Et dominas rex cam corona iterum surrexit, et similiter cum spata nuda dixit ad omnes : Vos scitis quantas lides fecerim per vestrain libertatem. Ttstes estis, testis brachium raeum, et i>ta spata, si quis talia consentent, moriatur; et si films aut nepos mens fuerit, non regnet.

Et dixerunt omnes: Bonum verbum; morientur! et rex si fuerit talis, quod consentiat dominium aiienum , non regnet.

Et iterum rex : Ita fiât.