‹ Histoire d'une famille Provençale depuis le milieu du XIVe siècle jusqu'en MDCCCLXXXIII Recherches et documents sur la famille Arnaud, de ForcalquierChapitre 28 sur 39 · On voit que, dans l'acte, le fermier se donne · texte numérisé non relu

On voit que, dans l'acte, le fermier se donne

1 Notaire G. Autric f» 33 v°. — Notaire Mille, à Manosque.

un associé. Bien que celui-ci fut absent, il stipule pour lui, oblige ses biens, et jure même en son nom. Cette espèce de serment n'avait alors rien d'extraordinaire ; elle s'est même conservée longtemps, car deux siècles après il était encore d'usage que le mandant donnât à son mandataire pouvoir de jurer en l'âme et conscience de lui constituant.

319. Il paraît que les baux à ferme des biens d'église avaient besoin d'être approuvés par l'évêque diocésain. L'acte s'en explique formellement, en réservant licentia et beneplacito Aquensis Archiepiscopi. Je ne sais jusqu'à quel point l'évêque usait de ce droit. Au reste, cela importe peu.

320. Parmi les fidéjusseurs se trouve un ecclésiastique qui jure en touchant l'évangile. Il s'écarte en cela de la pratique du clergé qui, en prêtant serment, mettait la main sur la poitrine. Il faut conclure de là que ce dernier usage n'était pas généralement suivi.

321 . Il est à noter que dans l'acte le notaire confond le louage avec la vente. Il ne s'écartait guère du vrai, car en réalité le bail à ferme n'est autre chose que la vente de fruits à venir. Chaque année de location étant représentée par un prix correspondant à la valeur de la jouissance.

322. Le bail à colonage partiaire se montre plus rarement. Cependant il a existé de tout temps en Provence. D'où cela provient-il? Je crois qu'il faut s'en prendre à la constitution de la propriété. Elle se trouvait, en grande partie, concentrée entre les mains des seigneurs, lesquels ne passaient guère que des baux à ferme, et le bourgeois, que son industrie avait rendu propriétaire, exploitait par lui-même. Cependant on

rencontre des exemples de cette espèce de bail, dont les conditions étaient les mêmes que celles d'aujourd'hui. Voici un acte où, bien que le mot ne soit pas prononcé, il est évident qu'il s'agit d'un bail à mégerie : 323. « Anno m0 ccc° xli°, die penultima mensis Junii, notum sit, etc,— quod Guigo Pétri, de Manuasca, ex una parte ; et Honoratus Obrerii et Jacobus Obrerii, fratres, dicti loci de Manuasca, ex parte altéra ; de pactis et conventionibus infra scriptis inter se faciendis convenerunt, ut infra sequitur ; videlicet, quod dictus Guigo Pétri promisit, per sollempnem stipulationem, eisdem honorato et Jacobo Obrerii, fratribus, presentibus et stipulantibus, tradere et assignare, videlicet, incontinenti unum bovem bonum et ydoneum, pili bay rubey, quem apreciatum fuit inter eos ad septem florenos auri ; item, et unum alium bovem pili albi non sufficientem, sineprecio, degratiaspeciali eisdem fratribus concesso, videlicet, hinc ad festum sancti Michaelis proxime venturum, et isto intérim dictus Guigo Pétri promisit eisdem fratribus, presentibus et stipulantibus, emere et tradere unum bonum bovem, sufficientem et ydoneum, junctum cum dicto alio bono bove pili rubey, et cum dictis duobus bonis bobus dicti fractres Obrerii promiserunt, per sollempnem stipulationem, eidem Guigoni Pétri, presenti et stipulanti, bene et legaliter laborare et cultivare et cohoperire hinc ad duos annos proxime venturos continuos et completos, cum tali pacto habito inter eos quod, dicti fratres teneantur et sint astricti laborare et cultivare viginti et sex sestariatas aratri et dare in eis teneantur très regas { , cum semine de bono blado : item et decem sestariatas terrarum, videlicet,

1 Sillons de charrue — Trois labours

prima rega cum semine transalharum*, videlicet, in isto primo anno omnia supradicta facienda : item, in secundo anno dicti fratres teneantur et sint astricti totidem facere videlicet laborare et cultivare de dictis terris vigintisexsestariatas de bonoblado, quatuor cum semine, et decem sestariatas transalharum supra resto- Ma2; cum tali pacto habito inter eos quod, dictus Guigo Pétri dictos boves per supra dictum tempus dictarum duorum annorum providere teneatur et sit astrictus de bona pastura : item, fuit actum et in paetum deductum inter eos, sollempni stipulatione vallatum, quod si dicti boves, vel aliquem ex eis, divino Dei judicio, vel casu fortuito, perderuntur, quod totum dampnum pertineat dicto Guigono Pétri ; si vero per malum regimen vel maie custodia dictorum fratrum dicti boves perderentur vel devastarentur, vel aliquem ex eis, ineum casum totum dampnum pertineat fratribus supradictis : item, luit actum et in paetum deductum inter eos quod dictus Guigo teneatur et promisit tradere eisdem fratribus arâtrum garnitum* cum relha*, et dicti fratres dictam relham recipere teneantur ponderatam et in fine termini dictorum duorum annorum dicti fratres dictam relham reddere teneantur ponderatam, prout et sicut eam receperint ; et fuit actum et in paetum deductum inter eos quod in eo casu quo opporteret fabricari dictam relham, vel aptare dictum aratrum, quod communibus expensis dictarum par-

1 Semailles du printemps.

* Chaume — restoblar, semer sur le chaume, surcharger, du provençal restouble.

3 Muni, garni.

4 Soc de charrue, du provençal reillo.

tium aptentur et fabricentur : item, promisit dictas Guigo Pétri de omni banno dictorum bovum dictas fratres penitus indempnem servare, sub obUgatione omnium bonorum suorum presentium et futurorum : item fuit actum et in pactum deductum inter eos, sollempni stipulatione vallatum, quod si inter dictas partes moveretur aliqua questio de omnibus et singulis supra dictis, quod de dicta questione dicte partes stare debeant diffinitioni et sententie Guillelmi Rucune et Bertrandi Pelicerii, amicorum eorum communium :

Et hec omnia et singula supradicta dicte partes promiserunt sibi ad invicem et vicissim, videlicet, una pars alteri et altéra alteri, atendere et eomplere et contra in aliquo non venire ; alioquin dicte partes promiserunt sibi ad invicem, videlicet, una pars alteri et altéra alteri, resarcire et emendare omnia et singula dampna, expensas et interesse que et quas et quod una pars, ob culpam alterius, faceret et sustinet in judicio et extra judicium, occasione pactorum supra dictorum uni alteri non observatorum, et quocunque alio modo : dç quibus dampnis, expensis et interesse una pars alteri et altéra alteri credere promisit in suo simplici verbo, sine juramento, testibus et alia probatione ; pro quibus, etc. Obligaverunt dicte partes, sibi ad invicem, omnia bona sua, etc. Que bona jure precario et ypothecario nomine una pars nomine alterius constituât se possidere usque ad observationem omnium predictorum, renunciantes dicte partes omni juri sibi competenti et competituro civili et canonino, etc. De quibus ulraque pars peciit, etc. Actum Manuasce, etc1. »

Page 1