VIII ET IX

ii&4(i) et iiSsC).

Charle eommunak de Bfauvais. — ConfirmatUnu de Lontiê VU

et de Philippe Auguste.

A. Charte de Louis VII : et Lucbaire, ÉiwUt »ur Ibb acêeêdê LomM VU, CMàUtgmt,

B. Charte de Philippe Auguste : et A. Giry, Doeumenu mtr les reUuionM de la roymUé

û90e h$ ffUiêê en Frmtce, d«ii8o à tStà, p. 6.

Louis VU.

In nomioe saiicke et individue Trmitatis. Amen.

Ego, Ludovicns, Dei gratia rex Francorani« diu Aquitanonim. Notum omnibus bcimos, tam faturis quam presentibus, quoniam commaniam iilam, quam a pâtre nostro Ludovko, per multa ante tempora , homines Belvaceoses babuemn t , aient prins institata fuit et jurata, cnmque eîedem oonsuetudinibus, salva fidelitate nosira, nos quoque ipsis eoncedimua et oonfirmamog.

Gontuetudinee autem iste sunt :

i« Universi homioes, infra muram ér vitatis et in auburbio oonunorantes, in cujufcumque terra maneant, eommuniam jurabunt; nm forte ex eonsilio panom et eorum qui oonsilium juraverint, aliqni remanserint.

a* Aller etiam alteri, iofra finnilates îpaius ville, recte secundom suam opinianem, auxilîabitur.

3* Et quiconque forifecerit honûoi qui hane commoniam joraverit, pares communie, si ctamor ad eos inde venerit, de corpore suo vel de rébus sois josticiam Cacient, secondum deliberationem ipsorom, nisi Ibrisractum, secundum eonun ddiberaciooem, emendaverit*

&* Si vero ille, qui forifactum feeerit,

Philippe Auguste.

In Domine sande et individue Trinitatis. Amen«

Ego, Pbilippus, Dei gratia rex Fraiicorum. Notmn omnibus fadmus» tam foturis quam presentibus, quoniam eom* muniam iliam, qoam a pâtre nwtro Ludovico et anteeessoribus noatris, per multa ante tempera , homines Beivaœoaes habuerant, aicot priua instituta fait et jurata, com consuetudinibus quas presens carta confinet, salva fidelitate nosira, itlis ooncedimus et conGrmamos.

G>nsuetudines autem iste sont :

i*^ Universi homines , infra murom civitatis et in suburhio commorantes, io cujusciunque terra maneant, oommoniam jorabunt; nisi forte ex eonsilio majoris et parium et eorum qui eonsilium jurave* ront, diqui remanserint

a"* Alter alteri, infra firmitales ipsîus viUe, recte secundum suam opiniooem, auxiliabitur.

3* Et quicumque forifecerit bomini qui hanc commoniam jnraverit, major et pares communie, si cîamor ad eoe inde venerit, de corpore suo vel de rd>Qs suis justiciam fadmt, secundum delib^vtio* nem ipeorum, nisi forisfactum, secundum eorum deiiberacionem, emendaverit.

â' Si vero ilie, qui fori&ctum feeerit,

'*> Entre le i*' aoîitt i lAA et le i& avril m&5. — <'> Entre le 98 mars et le 3 1 ectobre.

ad aliquod receptaculum perrexerit, pares communie dominum receptaculi , vei eum qai inloco ejus erit, super hoc convenient, et si deiilo iniroico suo, eis, secundum deliberationem eoram, satisfecerit, placebit; quod si satisfacere noluerit de rébus vei de hominibus ejns, vindictam , secundum deliberacionëm ipsorum, fadent.

5* Et si mercator alîquis Belvacum ad mercatum venerit, et aliquis ei, infra ieucam ipsius civitaiis, Ibrifecei'ît, si clamer inde ad pares venerit, et mercator malefactorem suum infra viUam invenerit, a uxiliatores ei , secundum délibéra tionem ipsorum, si mercator ille de suis hoslibus non fuerit; et si malefactor ilte ad aliquod ierit receptaculum , et mercator vei pares ad illum miserint , si ille mercatori satisfecerit, vei probare poterit se forifactum non fecisse, satis fuerit communie. Si vero neutrum fecerit, vindicla iiet de eo, secundum deliberationem parium , si intra viliam capi poterit.

6® Nemo autem , prêter nos et dapiferum nôstrum, conducere poterit in civitatem illam hominem qui homini de commimiailla aliquod forifecerit, nisi forifactum, secundum deliberationem parium, emendare venerit. Verum, si Belvacensis episcopus ignoranter adduxerit in civilatem aliquem qui homini de communia forifactum fecerit, posteaquam ei ostensum fuerit, nullo modo eum poslea adducet, nisi consilio parium, et ea vice eum reducei*e poterit.

7* Inunoquoqueeliammolendinorum, duo tantum juniores erunt; quod si aliquis plures juniores vei alias malas consuetudines imponere voluerit in molendinis, et inde clamor ad pares venerit, adjutores erunt ei qui inde clamaverit, secundum deliberationem ipsorum.

8" Preterea, si episcopus Belvacensis

ad aliquod receptaculum perrexerit, major et pares communie dominum receptaculi, vei eum qui loco ejus erit, super hoc convenient, et si de illo inimico suo, eis, secundum deliberationem eorum , satisfecerit, placebit; et si satisfacere noiuerit, de rébus vei de hominibus ejus, vindictam, secundum deliberacionëm ipsorum, fadent.

5* Et si mercator aliquis Belvacum ad mercatum venerit, et aliquis ei, infra banleucam ipsius civitatis, forifecerit, si clamor inde ad majorcm et pares venerit, et mercator malefactorem suum infra viliam in venerit, major et pares super hoc, secundum ipsorum deliberationem, justidam facient, si mercator ille de suis hostibus non fuerit; et si malefactor ille ad aliquod ierit receptaculum, et mercator vei major vei pares ad illum miserint, si ille mercatori satisfecerit, vei probare poterit se forifactum non fecisse, satis erit communie. Si vero neutrum fecerit, vindicta fiet de eo, secundum deliberationem majoris et parium, si infi^ viliam capi poterit.

6"* Nemo autem , prêter nos et dapiferum nostrum , conducere poterit in civitatem illam hominem qui homini de communia illa forifecerit, nisi forifactum, secundum deliberationem majoris et parium , emendare venerit. Verum , si Belvacensis episcopus ignoranter adduxerit in civitatem aliquem qui homini de communia forifecerit, postquam ei ostensum fuerit, nullo modo postea adducet, nisi consilio majoris et parium, et ea vice eum reducere poterit.

7* In unoquoque etiam moiendinorum, duo tantum juniores erunt; quod si aliquis plures juniores vei alias malas consuetudines imponere voluerit in mo- Icndinis, et inde clamor ad majorera et pares venerit, ilti qui inde clamaverit, secundum deliberationem ipsorum , justiciam facient.

8' Preterea, si episcopus Belvacensis

od très curias noslras et ad exerciUis ire voluerii, très equos tantum ad unamquamque curiam accipiet, et equm extranei hoininis niilto modo accipiet. At si redemptionem de aliquo homine vel ipse vel famalus suus pro equo acceperit, nuHum alium pro eo equo preterea assumpserit; sed si aliter facere vei plures accipere voluerit , si clamor inde ad pares veDerit, auxiliatores ei erant, rect^ secundum siiam exislimationem , qui querimoniam inde fecerit.

9"* Item , si episcopus nobis pisces aliquando mittere voluerit, unum equm accipiet.

10"* NuUus etiam homo de communia pecuniam suam hostibus eorum Iradiderit vel accomroodaverit,quamdiu guerra duraverit, quia, si fecerit, parjurus erit. Et si comprobatus fuerît quicquam eis credidisse vel accommodasse, justicia de eo fiet, prout pares deliberabunt.

11* Et si aiiquando contra hostes suos communia extra villam exierit, nullus eorum cum bostibus loquetur, nisi parium licentia.

1 d* Insuper, si quis de communia alicui de civitate pecuniam suam credideiît, et ille cni crédita fuerit, ad aliquod receplaculum diffugerit, dominus receptaculi, inde audito clamore, aut perdita reddet, aut debitorem de suo receptaculo eiciet; sed si neutrum fecerit , de viris ejusdem receptaculi, si inventi iuerint, secundum parium considerationem , justicia fiet.

1 3' Homines equidem communie nu* trimentum suum intra leugam civitatis ad participationem fideli committant custodie, quia si eis extra leugam auferatur, non respondebit eis inde communia , nisi malefactor infra civitatem fuerit inventns.

1 &** Ad extensionem quoque pannorum penditoria equali altitudine infigantur :

ad très curias nostras et ad exercitus ire voluerit, très equos tantum ad unamquamque curiam accipiet, sed equm extranei hominis nulio modo capere poterit.

At* si redemptionem de aliquo bomine vel ipse vol famulus ejns pro equo acceperit, nullum alium loco illius postea capere debebit. Si vero plures capere voluerit, si clamor inde ad majorem et pares venerit, auxiliatores ei erunt, recte secundum suam opim'onem, qui querimoniam inde fecerit.

9* Item , si episcopus Belvacensis nobis pisces aliquando mittere voluerit, anum equm capiet.

1 o* Nullus eliam homo de communia |)ecuniam suam hostibus suis crediderit vel accommodaverit , quamdiu guerra duraverit; quod si fecerit, parjurus erit.

Et si comprobatus fuerit quicquam eis tradidisse vel accommodasse, justicia de eo fiet, prout major et pares deliberabunt.

Il" Et si aliquando contra hostes suos communia extra villam exierit, nullus eorum cum hostibus suis loquetur, nisi majoris et parium licentia.

la" liisuper, si quis de communia alicui de civitate pecuniam suam crediderit, et ille cui crédita fuerit, ad aliquod receptaculum diffugerit, dominus receptaculi , inde audito clamore , aut predicta reddet, aut debitorem de suo receptaculo eiciet; et si neutmm fecerit, de viris ejusdem receptaculi, si inventi fuerint, secundum majoris et parium deliberationem, justicia fiet.

i3* Item, quicumque pecuniam alicujus hominis de communia auferet et ad aliquod receptaculum peiTexerit, si inde clamor ad majorem et pares venerit, de illo, si invenire poterit, et de hominibus et rébus [domini] receptaculi, justicia fiet, secundum deliberationem majoris et parium, nisi pecunia reddatur.

1^* Ad extensionem quoque pannorum penditoria equali altitudine in terra

qaia si viônas iode oonqneratur, secundum pariant deiiberationem emendabitnr.

iS"* Videat etiam unusquisque de eommunia quatinas de pecunia quam alicui extraoeo crediderit, ait aecunis; qaia propter hoc nemo capietar, niai debitor aut fidejaasor extiterit.

16* Pares autemcommaniejurabant, qood neminem propter amicitiam deportaverint, et neminem propter inimicitiam leserint, et, secundum opinionem auam, rectam in omnibus feoeriut deiiberationem.

Omnes aatem alii jarabant qood deliberationi pariam obseqaentur et favebant.

17* JoBticiam vero illaœ et ddiberationem que per pares fiet, ooneedimus ei eonfirmamas.

Quod at ratam habeatar in posteram scripto commendari, sigiili nostri auctoritate muniri, nostriqœ nominis sabter

affigi debent; et quicumque de penditoriis vei de panniGcio Tel de rebos pannificio appendentibos forifactam feeerit.

si inde damor ad majorem et pares vt^ nerit, justicia fiet, seeuodam ddibentionem majoris et parium.

1 5** Videat etiam anasquisqœ de eammonia qnatinns de pecunia quam alicoi extraneo crediderit, sit secums; qaia propter hoc nemo capietar, nisi debitor aat fidejussor extiterit.

1 6* Preterea , nemo qui hanc oonunaniam juraverit, nec ville communia, propter causam aliqaam extra finnîtatem dvitatis, causalum ibit.

17* Item, si contigerit qnod aliquis de communia hereditatem aliqaam emerit et per annum et diem tenuerit et edifieaverit, quicumqae postea veniet, et per emptum ealumpniabitur, super hoe d non respondebitar, sed emptor io pace nemanebit.

1 8* Tredecim pares in communia eligentur, de qaibas, si pares et illi qui consflium juraverint, consSiain dederint, anas major fiet, vd duo.

19" Major vero et pares jurabofit, quod neminem de communia propter amicitiam deportaverint, vd neminem propter inimicitiam ledent, et seeundum opinionem suam, rectam in onmibns fecerint deiiberationem. Omnes antem alii jorabunt quod ddiberationi majoris et parium obseqaentur et &vebailt.

90* Justidam vero iHam et deKberationem qoe per major«vn et pares âet, commimie Belvacensi conoedimos et confirmamas.

SI* Concedimos etiam quod preMS caria, propter nullam causam, extra dvitatem portabitor. Et quieumque contra iUam loqui voluerit, qaoniam iHam confirmavmias et securavimus, ilU neqaaqiiam i*espondebitur.

Quod ut ratum et inviolabile in poBterum permaneat, presentem paginam sigiili nostri auctoritate ac regii nonuoifl

inscriplo charactere corroborari precepimus. Actum publioe Pansius, aono iacarnati Verbi millesimo œntesimo quadragesimo quarto, regni vero Dostri oclavo ; astantibus in palatio nostro , quorum nomina subtitulata suut et signa.

Signum Rad. Viroroandorum comitis, dapiferi nostri. Signum Matthei camerarii.

Signum Matthei constabularii. Signum. . .

buticnlarii. Data per mannm Cadurci cancellarii.

karactere inferius annotato, precepimus confirmari. Actum apud Fontem Blaaudi , anno ab incamacione Domini m* c'lxix*' n**, regni nostri anno tercio; astantibus in palacio nostro, quorum nomina supposita sunt et signa.

SignUm comitis Theobddi dapiferi nostn. S. Guidonis buticnlarii. S. Matthei camerarii. S. Radulphi constabularii.

Data per manum Hugonis canceilarii.

Cativention passée entre le monastère de Saint-Quentin et Févêque Barthélémy de Montcomet, pour la construction de trente moulins à foulon dans F espace de cinq ans.

Gopii. CoU, Grenûr, t. 1 11 , fol. 1 1 (d'aprèfl les ircAcM* de Pabbaye de Smni-QueiUin, lay. de BeaaYais).

Ego Henricus, Dei gratia Remorum archiepiscopns, notum fieri volnmus tam fiv taris quam presenlibus, talem paclionem vd conventionem inter venerabilem fratrem nostram Barthoiomeum, Beivacensem episcopum, et dilectum filium nostnim Drogonem, abbatem Sancti Quintini, et capitulum ejusdem ecclesie, interfuisae, quod abbas et ecclesia beati Quintini usque ad triginta molendina fullonum episcopo faciet infra quinquennium; ita quod abbas et ecclesia beati Quintini omne emolumentum de omnibus eisdem molendinis récipient, donec sumptus quos in eisdem molendinis construendis ponent, rehabeant. Episcopus autem tenetur eis, sob hac ipsa pactione, dare libertatem sedium et aquarum ad supradicta onmia molendina constmenda; transacto vero prescripti quinquennii spatio, si abbas et ecclesia utile et necessarium viderint ut plura fiant, sub eadem pactione cetera poterunt coostruere. Ut igitor bec pactio rata et inconcussa inter eos permaneat, utriusque petitione, videlicet preiati episcopi et abbatis, eamdem pactionem litterarum apicibus fecimus annotari, et presentis cyrographi cautione cum sigiïli nostri impressione roborari, sigilla etiam utriusque cum nostro fecimus apponi et nomina eorum qui interfuemnt subscribi.

Bemerus, abbas Sancti Grispini Suessionensis.

Philippus, Remensis eccieûe archidiaconus.

Johannes, Bolvasensis archidiaconus.

Joscelinus, cantor ecclesie Bdvacensis.

Stephanus, Wido, Lupellus, canonici Remensis ecclesie.

Anscidius, Cameracensis ecclesie canonicus.

Bemerus, Michael, Johannes, capellani nostri.

Acluin aniio incarnali Verbi anno u^c'^LXxiif.

Ego Johanaes, Remensis caacelianus , subscripsi et relegi.

[L'archevêque annonce plusieurs sceaux; il n'y a et il n'y a jamais eu que le sien, pendant, sur courroie de cuir; il est très fruste,] (Noie de D. Grenier.)

Xï