XCIX. — Donation par Bertrand d^Athies de son manoir sis à
Châlons, rue Morand (i26i),
Universis présentes litteras inspecturis officialis curie béate Marie in Vallîbus Cathalanensis, in Domino salutem. Noverit uaivenitas vestra quod coram fideli clerico et notario nostro curie de Vallibus ad hoc specialiter evocato personaliter propter hoc constitutua Bevtrannus dictus d'Atheies, mansionarius Cathalanensis sab juriafiotione nostra deVallibus, ob devotionem et remedium anime sueet pareotim suorum, compos mentis, in bono statu, pedibus suis ambukns per viam, dédit, contulit et concessit in puram et perpetuam elemosiaMl donatione inter vivos irrevocabili, ita quod aliqua ingratitudine rexi^ cari non possit, religiosis mulieribus abbatisseetconventui de Avenaio ac earum ecclcsie sancti Pétri de Avenaio, presentibus dicta abbatissa in propria persona et conventu per procuratorem, totale manerium suum cum porprisio et omnibus appendiciis, sitnm Gathala&i in vko Morandi rétro cymiterium Judeorum Cathalanensium inteo gs&ngiafli Radulphi dieti Chopin ex una parte et domum OutUermi de Ont*
apfbkdk:^ 139
(Oftoîl, miiitis, ex altéra, et omne jus et domioium quod in totali ma- Q^io predicto habebat et habere poterat ia dictas abbatissam et con- Teiktum transtulit, et de eisdem fecit dictus B. easdem tenentes et capienteSy mittens eas in corporalem possessionem omniuiQ predictorum et singulorum, quantum in se erat et facere poterat, promittens fide data corporali quod contra predictas donationem et concessionem non veniet in futurum, nec per se oec per alium aliquid in predictis recUmabit sec faoiet reclamari; volena et conoedens specialiter et expresse quod si contra premissa seu aliquod premissorum veniret de eetero in aliquo, nos in eum excommunicationis sententiam competenti mooitione premissa proferre possemus, et se et suos heredes seu socce^sores générales et spéciales ad omnia predicta et singula gèneraiiter et specialiter obligando ; supponens se et eosdem heredes seu avccessores jurisdictioni nostre, ubicumque ipsos contigerit commo^^ rari, quantum ad omnia premissa tenenda et inviolabiliter observanda la perpetuum. Hec autem omnia et singula acta fuerunt presentibus domino Th., milite, barllivo Cathalanenai existente ibidem tamquam baillivo, Theobaldo dicto Ruppe et Petro dicto la Blanche, prepositis Gathalanensibus existentibus ibidem tanquam prepositis, Coleto dicto Bêle et Petro dicto Ogier et Jaqueto dicto Letyois, scabinis Cathalaaensibus existentibus ibidem tamquam scabinis, in quorum presentia prefatus Bertrannus de dictis manerio, porprisio et appendiciis recognovit se esse devestitum in manu dicti Theobaldi prepositi, qui dictus Th. prepositus dictas abbatissam et conventum, presentibus, volentibus et in hoc consentientibus antedlctis baillivo P. preposito et scabinis, de eisdem manerio, porprisio et appendiciis investivit, dicto clerico nostro ad hoc présente et vocato dictamque investitionem videute. In quorum omnium et singulorum predictorum robur, testimonium et munimen, présentes predictis abbatisse et conventui tradidimus litteras ad petitionem dicti B., sigillé curie de Vallibus sigillatas. Datum anno Domini millesàmo duoente^imo sexageaioM) prioiio, mense mUo, die Mereurii apte Trinitatem.
C. — Confirmation de la donation précédente par Pierre de Hans,
évéque de Châlons (Î26ij.
Univérsis présentes litteras inspecluris, Pctrus, miseratiooe divlna Cathalanensis ecclesie minislcr huniilis, salutem in Domino. Nove> ritis quod oum Bertrannus de Atheis, .civis Cathalanensis, donatione iater vivoa dediaset et conceasisset dil^ctis in Xristo Ysabelle, Deigratia abbatiaae, et conveatui de AvenaioEemensid dyoeesis quamdam
140 ABBAYE d'AVENAY
domum suam cum appendiciis, secundum quod protenditur, sitam ia domîaio et banno nostro apud CathalauQum, videlicet retro cymiterium Judeorunà et inter grangiam Radulphi dicti Chopin, ex una parte, ac domum doroini Guillermi, militis de Gortisor, ex altéra, perpetuo possideadam cum omni jure sibi in ea competenti, supplicavit nobis dicta abbatissa quod donationi predicte tanquam episcopus et dominus temporalis pium prebercmus assensum ; nos igitur ejasdem supplicationibns inclinât! dictam donationem et concessionem ratam habentes et firmam, nostrum in hoc impendimus assensum favorabi* liter et bénigne et pontificali auctoritate, prout ad nos pertinet, confirmamus ; ita tamen quod quicumque in eadem domo ex parte dietarum abbatisse et conventus manserit, noster erit omnino justiciarius, et in eadem domo bannum, justiciametconsuetudines, secundum quod per civitatem Cathaianensem habemus, communiter habebimus ibidem pacifice et quiète, nec dicte abbatissa et conventus predictam domum seu partem ejus extra manum suam poterunt ponere, vendere, alienare, permutare vel aiicui obligare, nisi subdîtis nostris civibus Cathalanensibus, et nostro vel successorum nostrorum qui pro tempore fuerint interveniente consensu, et secus présumèrent dicta domus cum appendiciis, secundum quod protenditur, ex nunc ad nos et succèssores nostros cum omni jure proprietatis et possessionis ejusdem reverteretur libère ipso facto, nec possent ex tune dicte abbatissa et conventus in ea jus aliquid vendicare. In cujus rei testimonium et munimen presentibus litteris sigillum nostrum duximus apponendum. Datum anno Domini millesimo CC° LX""» primo, mense augusti.
(F» 50 vo.)
CI. — Testament et legs de Foulques de W armer iville, chapelain
de l'église de Reims {1262J.
Magistri Jacobus de Attrebato et Reneriïs de Paissiaco, canonici et officiâtes Remenses, omnibus présentes litteras visuris salutem in Domino. Noverint universi nos anno Domini millesimo CC* LX"» secundo, feria sexta ante Invocavit me, litteras inferius annotatas non cancellatas, non abolitas, nec in aliqua parte sui viciatas vidisse in hec verba : In nomine Patris et Filli et Spiritus Sanctl amen. Magistri Jacobus de Attrebato et Renerus de Paissiaco, canonici et officiâtes Remenses, universis présentes litteras inspecturis in Domino salutem. Noverint universi quod dominus Fulco dictus de Warmereivilla, attendens nichil esse morte c^rtius, hora mortis nichil incertius, testamentum suum conpos mentis condidit coram clerico fideli curie Remensis ad hoc deputato, sive de rébus suis et bonis suis ordinavit in
liune modum: Ëgo Fulco de Warmereivilla, capellanus Kemensis ecclesie, lego in puram elemosinam pro anime mee remedio ecclesie de Avenaio triginta libras turonenses, taii tamen conditione apposita quod si abbatissa predicte ecclesie vel convenlus ejusdem loci a me -vellet aliquid petere de quibusdam conventionibus habitis inter me et dictam abbatissam vel conventum predictum, ratione domus de Avenaio in qua Remis ego Fulco predictus maneo, quod dicte triginta libre essent in solutionem et recumpansationem dictarum conventionum. Item lego ecclesie predicte de Avenaio domum meam sitam Remis inter domum de Avenaio, ex una parte, et domum Johannis Parvi, ex altéra, ita tamen quod abbatissa dicte ecclesie, quecumque pro tempore fuerit, singulis annis in die anniversarii mei quod faciet ibidem celebrari, dabit et dare tenebitur quadraginta solidos fortes pro pîctancia monialibus, canonicis et capellanis dicte ecclesie facienda. Item lego capellanis Remensis ecclesie viginti libras fortes pro redditibus emendis ad faciendum anniversarium meum singulis annis ab eisdem capellanis. Item lego quadraginta libras fortes in augmentationem capellanie quam in ecclesia Remensi obtinco, de quibus volo quod emantur redditus de consilio decani Remensis ecclesie, ad opus successorum meorum qui dictam capellaniam in predicta ecclesia obtinebunt. Item lego fabrice Remensis ecclesie palefridum meum cum harnesio, ita quod de dicto palefrido repetentur débita que pro dicta ecclesia michî debentur. Item lego hospitali Remensis ecclesie centum solidos fortes pro pictancia. Item capellano Sancti Sinphoriani Remensis centum solidos parisienses ad emendum redditus pro anniversario meo ab eodem capellano singulis annis faciendo. Item fabrice ecclesie sancti Nichasii Remensis viginti solidos parisienses. Item fratribus Vallis Scolarium Rcmensibus viginti solidos parisienses. Item sororibus sancti Damiani Remensis viginti solidos parisienses. Item fratribas predicatoribus Remensibus centum solidos fortes. Item fratribas Remensibus de Penitencia Jesu Xristi viginti solidos parisienses. Item fratribus minoribus Remensibus centum solidos fortes pro pictancia, et centum solidos fortes pro fabrica ecclesie eorumdem. Item cuilibet de omnibus hospitalibus Remensibus decem solidos fortes. Item carcerariis ecclesiarum sancti Sinphoriani Remensis, sancti Pétri Veteris, sancti Hillarii, sancti Stëphani, sancti Jacobi et sancti Dyonisii, cuilibet dictarum ecclesiarum pro carcerariis predictis decem solidos fortes. Item carcerariis aliarum ecclesiarum Remensium cuilibet ecclesie pro dictis carcerariis quinque solidos fortes, exceptis carcerariis sancti Sixti. Item filiabus Dei decem solidos fortes. Item Bonis Pueris Remensibus decem solidos fortes. Item monialibus de Claromarisco decem solidos fortes pro pictancia. Item viginti ab-
Uf ABBAYB D*AVÊNAV
batiis ordinis Cistercienûs quibtts executores mei volaeriat, eaihltet quinque solidos fortes. Item eeclesie de Auro monte deoem wlidoi fortes pro pictanck. Item pauperibus adjectis Remensibas qoi galicd appellantur Trouvé quinque solidos fortes. Item lego Duranno elerie^ meo triginta libras parisienses in recunpansationem quod mihi ser* vivit. Item Waltero aurige meo quadraginta solidos parisienses pn» solutione serricii sui anni presentis. Ilem Droueto servienti meo sexaginta solidos parisienses tam pro elemosina quam pro serricio suc. Item Marie que custodit domum meam apud WarmereTilkHaii quadraginta solidos pro servicio suo. Item ' domino Rigaudo presby^ tero sancti Sinphoriani Remensis centum solidos fortes. Item Theo« derico nepoti meo viginti libras fortes. Item lego qnadraginta librM fortes ad emendo^ pannos et sotuiares distribuendos pauperibus civltatîs et dyocesis Remensis per manus executorum meonm. Item lego le prosis domus sancti Lazari Remensis ad homines viginti solidos forte** item mulieribus ieprosis ejusdem domus viginti solidos fortes pro pictancia. Item Ieprosis sancti Medardi Remensis quinque koHdot fortes. Item lego Johanni dieto Monacho, nepoti meo, deoem libras pa* risienses. Item Johanni dicto le Roial decem libras fortes. Item Jobanoi garcioni coquine viginti solidos fortes. Et volo ego Fuloo quod hee omnia distribuantur per manus virorum venerabilium et discretorum decani Remensis eeclesie, magistri Reneri de Passeio, canonioi et officialis Remensis, domini Guillermi dicti Surrin, canonici Remensis, et magistri Nicholai de Biazeio, phisici, quos executores testament! mei presentis constitue, et volo quod si de bonis mois ultra predicta aliquid fùerit residuum, quod illud totum residuum distribuatur per manus dictornm executorum pauperibus personis et piis locis In civi** tate et dyocesi Remensi constitutis, secundum quod dicti executores anime mes remédie viderint expedire. In cujus rei testimoniam présentes litteras sigillé curie Remensis fecimus roborari. Aottm anno Domini millésime CC" sexagesimo secundo, in vigilia ëeati Laoê Evangeliste.
CIL — Vente par Jean Petit à Foulques, chapelain perpétuel de Véglise de Keims, de deux maisons sises à Reims, rue Damestal (1262).
Magistri Jacobus de Attrebato et Renerus de Paissiaco, canonioi et officiales Remenses, universis présentes litteras visuris in Domino salutem. Noverint universi quod coram fîdeli clerico curie Remensis ad hoc specialiter deputato propter hoc personaliter constitutus Jo^
APPENDICE i 43
bannes Parvus diclus Morellus, civîs Kemensis, vendîdlt et se vendidisse bene et légitime recognovit in perpetuum domino Pulconi, in ecclesia Remensi capellano perpétue, duas domos suas cum porprisio et appendiciis earumdem subtus et supra eontiguas, quas habet Remis in vico qui dicitur Darnestal, sitas inter quamdam domum ipsius Johannis Parvi, in qua ad presens moratur et manet Grossa et dicta, ejus iilia, beghine, ex una parte, et domum religiose mulieris abbatisse de Avenaio, sitas in eodem vico, ex altéra, immédiate contiguas ipsis domibus venditis dicto Fulconi a dextris et sinistris, libéras et .f uittas ab omni onere servitutis, census, supercensus, et aiils quibuscumque oneribus servitutis, exceptis duobus denariis recti census qui debentur annuatim matriculariis ecclesie sancti Remigii Bemensis in die festivitatis ejusdem in capite octobris, et hoc precie sexaginta trium librarum pruveniensîum fortium de quibus recognovit idem Johamies Parvus ab eodem Fulcone creantum suum habuisse in sioca pecunia sibi tradita et deliberata : promittens idem Johannes sttb fiide ab ipso prestita corporali quod contra premissa vel aliquod premissprum per se vel per alium non veniet seu venire procurabit in futurum, sed adversus omnes juri et legi parère volontés idem Johannes dicto Fulconi super premissis legitimam portabit garandiam, pro quâ garandia ferenda predictus J. eumdem Fulconem assigna vit specialiter et expresse ad dictam domum suam in qua manet dicta Grossa et ^'us iilia, contiguam dictis domibus venditis ipsi Fulconi ; îta tamen quod si ipsa domus dicti Johannis in qua nunc manet dicta Grossa et ejus fi lia fuerit in aliquo erga alium obligata, idem Johannes iterato eumdem Fulconem assignavit ad omnia bona sua mobilia et kamobilia, prese'ntia et futura, ubicumque fuerint seu poterint inveniri, et omnia premissa et singula posuit idem Johannes in abandonaum et contravadium pro dicta garandia ferenda erga Fulconem supradictum ; renuncians dictus Johannes sub dicta iide omni exceptioni non iradite, non soluté, non deliberate pecunie, omni juris aiudlie eanonici et civilis, omni statuto ville vel loci, omni exceptioui éoli oKàli, fraudis, lesionis et fori, omnibusque aliis exceplionibus, Mxiliis ac defensionibus, que dicto Johanni possent prodesse et dicta Fttkxmi obesse ad elidendum seu impediendum premissa vel aliquod premissorum. In cujus rei testimonium presentibus litteris sigillum curie Remensis duximus apponendum. Datum anno Domini millésime GC" sexagesimo secundo, feria quarta post Trinitatem.
iU ABBAYE D^AVÈNAV
cm. — Sentence arbitrale réglant un différent entre Vabbeaae et
les chanoines d'Avenay (i26k),
Universis présentes Iftteras inspecturis magister Johannes de Vîllarî sicco, offîcialis carie reverendi patris domini G., tituli sancti Marci presbyteri cardinalis, Remensis ecclesie archidiaconi, salotem in Domino. Noverint universi quod inter religiosam dominam Y., Dei providencia abbatissam de Avenaio, ex una parte, et canonicos ejusdem ecclesie tune in ipsa ecclesia résidentes, ex altéra, discordia verteretar super diversis articulis super quibus una pars contra alteram aà invicem contendebant, tandem dicte partes pro bono pacis de bonomm virorum consilio in nos ofOcialem predictum et fratrem Odouem de Orbaco, de ordine fratrum predicatorum Remensium, tamquam in arbitros seu amicabiles compositores, sub pena viginti librarum taronensium parti observant] ordinationem nostram a parte résiliante reddendarum, de alto et basso super omnibus articulis de quibus inter dictas partes ad invicem discordia vertebatur conpromiserunt. Nos autem offîcialis et frater Odo predicti, ad requisitionem instantem dictarum partiuro onere dicte compromîssionis in nos suscepto, pro bono pacis dicte partes super pluribus articulis ad pacem et concordiam reduximus de ipsarum partium communi assensu, ita quod super tribus articulis tantum inter dictas partes contentio remanebat, quorum unus talis est, videlicet quod dicti canonici dicebant et asserebant quod ipsi propria auctorîtate sua organa sua suspendere poterant et cessare in ecclesia sancfi Pétri de Avenaio penitus a divinis, quocienacumque eisdem canonicis domina abbatissa predicta aliquod gravamen inferret. Item dicebant dicti canonici quod ipsi, quando non sunt edomadarii, possunt, si velint, recedere propria auctoritate ab ecclesia et villa de Avenaio, et morari quantum voluerint, dum tamen per se vel per alios faciant suas edomadas in memorata ecclesia sancti Pétri. Item dicebant dicti canonici quod si contingat quod domina abbatissa predicta unum de canonicis predictis ducat secum extra ecclesiam predictam vel mittat pro negociis ecclesie predicte, alii canonici in dicta ecclesia résidentes non tenentur facere officium dicti canonici taliter ducti vel missi, et quod idem canonicus sic ductus vel missus in distributionibus anniversariorum et aliorum que fiunt inter dictes canonicos nichil débet percipere vel habere, Dicta domina abbatissa in contrarium dicente et asserQnte. quod dicti canonici non possunt nec debent organa sua suspendere nec cessare a divinis propria auctoritate ipsorum nec spontanea voluntatc; item quod dicti canonici non possunt nec debent a dicta ecclesia et villa de Avenaio recedere, nîsi ab ipsa abbatissa vel ejus vices gerente petita licentia et obtenta.
APPEMDICE 145
Item dicebat dicta abbatiss.i quod si contingat quod ipsa seciim ducat vol alicubi mittat anum de canonicis predictis pro negociis ecclesie sae, dictus canonicus sic ductus vel missus, quamdiu est absens ex causa predicta, débet distributiones suas integraliter percipere et habere, et quod alii canonici in dicta ecclesia sancti Petri résidentes debent, si possunt commode, ejus officium adimplere. Cum autem super premissis înter dictas partes esset diucius disceptatum, nos officialis et frater Odo predicti ad requisitionem dictarum parcium apud Avenaium personaliter accedentes, dicta abbatissa, ex una parte, pro se, et dictis canonicis, ex altéra, coram nobis personaliter constitutis, et instanter potentibus a nobis offîciali et fratre Od me predictis ordinationem fieri de promissis, de bonorum virorum et jurisperitorum consilio inter partes predictas super premissis ordinando decrevimus in hune modum, videlicet quod dicti canonici de cetero auctoritate sua propria in ecclesia sancti Petri predicta organa sua non possunt nec debent suspendere. nec a divinis ofTiciis sua propria auctoritate seu voluntate cessare, ne per hoc contingeret conventum dicte ecclesie cui dicti canonici servire tenentur sine culpa sua servicio débite defraudari; item quod si dicti canonici vel alter corum velint recedere ab ecclesia seu villa de Avenaio et moram trahere ultra septem dies, hoc non possunt nec debent facere sine licencia dicte abbatisse vel illius persone que pro tempore erit loco ipsius abbatisse in ecclesia memorata^ ita tamen quod si ex causa rationabili vel necessaria et evidenti petatur licencia a dictis canonicis, dicta abbatissa vel illa rius ipsorum débita officia in memorata ecclesia minime subtrahentur seu diminuentur. Item si contingat quod dicta abbatissa ducat secum persona que erit loco sui denegare non peterit nec debebit, hoc tamen salvo in omnibus quod per absenciam dictorum canonicorum vel al tenus ipsorum débita officia in memorata ecclesia minime subtrahentur seu diminuentur. Item si contingat quod dicta abbatissa ducat secum vel mittat alicubi pro negociis ecclesie memorate unum de dictis canonicis, ille canonicus sic ductus vel missus, quamdiu erit absens ex causa predicta, porcionem debitam et equalem cum aliis canonicis remanentibus in dicta ecclesia sancti Petri in distribu tionibu s anniversariorum et aliis communibus intègre percipiet et habebit, et eo tempore alii canonici in dicta ecclesia rémanentes, &i possint commode, ofûcium canonici sic absentis perficient et supplebunt ; ita tamen quod si domina abbatissa predicta aliquem de dictis canonicis remanentibue in dicta ecclesia hoc tacere nunciari, hoc etiam salvo quod domina nbba tissa predicta aliquem de dictis canonicis non poterit taliter ducere secum vel mittcre alicubi, nisi de ipsius canonici Yoluptate procédât. In quorum omnium et singularum premissorum
testimonium et muiiimem présentes littcras sigillo curie domîni archidiaeoni predicti nos ofiir.hlis predictus fecimus roborari. Actum anno Domini millesimo CC" sexagesimo quarto, in craslino beati Mathei apostoli.
CIV. — Accord entre Vabbaye d'Avenay et M essire Hugues, vidante
de Châlons (1266.)
Magister Johannes de Villari sicco, offîcialis curie reverendi notris
domini Guillermi de Brayo, tituli sancti Marci presbyteri cardinalis,
Renfiensis ecclesie archidiaconi, universis présentes litteras inspecturis
in Domino salutem. Noverint universi qiiod cum discordia verteretur
inter religiosas dominas abbatissam et conventum de Avenaio, ex una
parte, et nobilem virum dominum Hugonem. vicedominum de Catha-
lane, ex altéra, super eo quod dictus vicedominus petebat et reciama-
bat a predictis abbatissa et conventu de Avenaio in domo earumdem
dominarum in villa de Verau existente hospitalitatem pro se, familia
sua et equis suis, farraginem et stramen pro dictis equis, usum utensiiium dicte domus, lectos plumeos cum linteaminibus, ligna, sal
et candalam de suppo, et etiam quod si in dicta domo de Verau homo de potcstate manerct seu degeret, dictus vicedominus dictum homioem in dicto domo monentum volebat sieut unum de hominibus suis dicte ville de Veraut tailliare, que omnia et singula dicte abbatissa et Gonventus de Avenaio minime cognoscebant, sed potius negabant et coutradicebant. Tandem de consiljo bonorum pro bono pacis dicta abbatissa pro se et conventu suo, ex una parte, et dictus vicedominus, ex altéra, coram nobis propter hoc personaliter constituti, super dicta discordia in dominos Johannem de Castellario et Ferricum de Bouyssonno, milites, tanquam in arbitres seu in arbitratores de alto et basso compromiserunt, promittentes dicta abbatissa pro se et conventn suo bona fide, et dictus vicedominus per fldem suam cor[M)raliter prestitam, quod quicquid dicti arbitri super omnibus et singulis premissis de alto et basso pronunciabunt seu ordinabunt, perpétue et inviolabiliter observabunt. Qui quidem milites predicti, onere dicti compromissi pro bono pacis in se suscepto, ad instantiam et requisitionem dîctarum parcium arbitrium seu ordinationem coram nobis in hune modum protulerunt, videlicet quod pro omnibus et singulis predictis, quando dictus vicedominus veniet apud Verau personaliter, ipse poterit, si velit, mittere iu dictam domum de Verau très equos et unum garciolum tantum ad dictos equos custodicndos, et dictus garciolus debcbit habcre unum lectum cum lîntoaminihus ad jacendum
APPENDICE an
pro se ipso, de farigine, de stramine pro suis equis, et candelam de suppo, tantum si in dicta domo fuerit, et dictus garciolus cum dîctis equis in dicta domo de Verau poterit manere quamdiu dictus vicedominus in dicta villa de Verau presens erit et non ultra. Et si forte contigerit quod aliquis de hominibus de Verau in dicta domo venerit mansurus, qui sit tailliabîlis dicto vicedomino pro capite suo seu pro sua mansione tantum, in tali statu et servitute in quibus erit mansionarius tempore quo venerit* in dicta domo mansurus, et sicut erit tailliabîlis dicto vicedomino eodem tempore quo venerit, poterit idem vicedominus eumdem mansionarium tailliare, et ineadem domo dictus mansionarius tailliabilis sicut venerit remanebit> quamdiu ibi manserit. Si vero ali(|uîs homo de Verau qui mansionarius vel burgensis exstiterit alterius ville vel loci quam de Verau per annum et diem in dicta domo venerit mansurus, dictus vicedominus ab eodem mansionario nichil poterit exigere vel petere, nisi très solidps fortes anno tantummodo, nec ab aliquo alio qui venerit mansurus ibidem. Pro- Qunciaverunt etiam dicti arbitri seu arbitratores quod idem vicedominus débet et tenetur bona fide et secundum suum posse legitimum hujusmodi ordinationem, pacem seu amicabilem compositionem facere et procurare ratam et gratam habere a domino Johanne de Capis, et si forte dictus vicedominus non possit dictam ordinationem seu pacem a dicto domino Johanne de Capis facere ratam habere, et dicta villa de Verau processu temporis in portione seu parte vicedomini predicti deveniat, ipse vicedominus ordinationem predictam seu pacem ratam habebit et inviolabiliter observabit et faciet observari, hoc etiam addito quod si dictus dominus Johannes non velit dictam ordinationem seu pacem ratam habere, tertia pars removebitur et cadet de consuetudinibus antedictis, alias vero duas partes que remanebunt dictus vicedominus de sua manu non poterit removere. Hanc autem ordinationem, pacem seu amicabilem compositionem dicta abbatissa pro se et conventu suo predicto, et dictus vicedominus pro se coram nobis ratas habuerunt et gratas, et ineisdem consenserunt expresse. Ad hec autem firmiter tenenda et observanda dicte partes se et sua jurisdictioni curie predicte supposuerunt. Actum anno Domini millesimo GC' sexagesimo sexto, feria sexta ante Trinitatem.
CV. — Echange de personnes serves entre Vabbaye d^Avenay et Vabbaye de Saint-Reyni de Reims (1266).
Universis présentes litteras inspecturis Odo, Dei permissione abbas monasterii sancti Remigii Remensis ordinis smcti Benedicli, totusque
148 ABBAVE D*AVENAY •
ejusdem loci conventus. in Domino salutem. Notum fierî volumus univej^is quod nos, pansati et considerata utilitate nostra et menas- : terii nostri, damus et concedimus in escanbiam abbatisse et conventui monasterii sancti Pétri de Avenaio ordinis sancti Benedicti Remensis dyocesis in perpetuum Marguaretam, filiam quondam Petrf de Receio,
. clerici, uxorem Willermi, fîlii quondam Drouardi, quondam maioris de Avénaio, Petrum, Johannem et Ysabellam, liberos dicte Margarete, quos suscepit a dicto Willermo, et Ysabellam, filiam quondam Johannis de Receio, uxorem Johannis de Bussulio, filii Pétri dieti . Farlourdel, que persone, videlicet Marguareta et ejus liberi predieti et Ysabella erant homines monasterii nostri predicli de thesauro, et in hoc escanbio expresse dicte persone consenserunt, pra quibus abbatissa et couventus monasterii de Avenaio dederunt et concesserunt nobis et monasterio nostro in escanbium et in perpetuum Ëmelinam, filiam Pétri dicti Palourde!, uxorem Martini, filii Remigii de Chezei,
. Alisonnam, Remigium, liberos dicte Ëmeline, Drouetum, filium £nmaurici de Yssia, Paquetam, filiam Ponchardi de Luporumviis, uxorem dicti Droueti, que quidem persone, videlicet Ëmelina, filia Pétri dicti Falourdel, Alisonna, Remigius, liberi dicte Emeline, Drouetus et Paqueta, erant homines dicti monasterii de Avenaio de thesauro, ut dicebatur. Mediante autem dicto escambio, nos unanimiter et concorditer quittamus in perpetuum dictis abbatisse et conventui monasterii de Avenaio personas predictas, videlicet Margaretam, Petrum, Johannem et Ysabellam, ejus liberos, et aliam Ysabellam, et eos quos inposterum et eisdem personis contigerit procreari ; promittentes bona fi de quod contra premissa vel aliquod premissorum per nos vel per
. alium non veniemus in futurum, et quod super premissîs dictis abbatisse et conventui legilimam portabimus garandiam contra omnes
. juri et legi parère volentes. In cujus rei testimonium presentibus iitteris sigilla duximus apponenaa. Datum anno Domini miilesimo ce» sexagesimo sexto, mense marcio, in crastino Annuntiationis dominice.
(po 48 r» — V.)
CVL — Thibault, comte de Champagne, approuve et confirme Vacquist d^une maison sise à Epernay de son fief (1269),
Nos Th., Dei gratia rex Navarre, Campanie et Brie comes palatinus, notum facîmus universis présentes litteras inspecturis, quod cum abbatissa et conventus de Avenaio acquisierint, ut dicitur, in nostris feodis, retrofeodis, censivis et alleodis ac dominio, seu aq hominibus nostris, viginti solidos censuales super quamdam' domum
que fuit quondam Pétri Ointarii, sita apud Sparnacum, item quamdam grangiam apud Marolium cum pertinentiis infra ambitum ipsius grangie, pro pretio sexdecim librarum turonensium, nos predictam aequisitiouem volumus, laudamus ac etiam approbamus, et eisdem per présentes lîtteras confirmamus, volentes et concedentes quod abba tissa et conventus predicti predicta acquisita ob remedium anime nostre et antecessorum nostrorum habeant, teneant et possideant in manu mortua, pacifiée et quiète, salvo jure in omnibus alieno, gardam et justiciam in predictis acquisitis nabis et successoribus nostris nominatim retinentes. In cujus rei testîmonium presentibus litteris nostrum feeimus sigillum apponî. Datum per nos apud Trecas anno gracie Domini M» CC" LX» IX", die Jovis proxima ante Pascha. Egidius.
(F» 52 Yo.)
CVIII. — Accord entre Vabbesse et {es religieuses d'Avenay et les chanoines de la Sainte Trinité de Châlons, au sujet de Ventretien et réparation de Véglise de Panières (1210).
Universis présentes litteras inspecturis R., thesaurarius Cathalanensis, et magister Johannes de Villari sicco, canonicus Remensis, salutem in Domina. Noverint universi quod inter venerabiles viros canonicos sancte Trinitatis Cathalanensis,^x una parte, et religiosas dominas abbatissam et conventum monasterii sancti Pétri de Avenaio, ex altéra, orta discordfa super quotitate partis expensarum quas pars quelibet in coopertura navis ecclesîe de Faineriis, quando reparatione indigebat, solebat ponere et debebat, tandem dicte partes pacem affectantes, finem litisive discordie inponi cupientes, super ipsa discordia ordinatfoni nostre et arbitrîo se totaliter commiserunt, ita quod quiequid nos de piano sine strepitu précédentes, aite et basse, considerata quadam inquisitione jam facta auctoritate viri venerabilis et discreti officialis Cathalanensis super eadcm discordia, inquisita etiam adhuc super discordia sepedicta, sicut voluerimus et expedire videri- ' mus, veritate, et auditis rationibus bine et inde propositis, ordinendum duxerimus et arbitrandum, predicte partes observare firmiter tenebuntur sub pena intéresse seu decem librarum nomine pêne reddendarum parti observanli ordinationem seu arbitrium a p;irtc que ab hujusmodi presumeret resilire. Nos vero, suscepto in nobis onere ordinationis seu arbitrii prelibati, diem certam assignavimus partibus memoratisv Eapud ysse ad procedendum in ipso negotio, prout nobis et dicto negocio expudiens videretur. Qua die partibus per procuratores ydoneos coram nobis comparentibus, nos visa dicta inquisitione.
150 ABBAYE D'AVEISAY
audifis et intcllectis hinc et inde propositis, consideratis omnibus et singulis que nos movere potuerunt et debuerunt, communicato bonorum coDsilio, pro bono pacis ordinamus et arbitrando dicimus quod dicte domine abbatissa et conventus de Âvenaio ex nunc -et in perpetuum tenerentur cooperiri facere expensîs suis propriis intègre ter,ciam partem dicte navis, et medietatem illius tertie partis alterius de qua erat discordia inter ipsas dominas et canonicos supradictos, quociens fuerit oportunum ; canonici vero supradicti ex nunc et in perpetum tenerentur tegi facere expensis suis propriis aliam medietatem illius tercie partis de qua erat discordia inter dictas dominas et eosdem. Et bec volumus et ordinamus et arbitramur teneri a partibus taliter et irrevocabiliter observari, ipsas partes ad premissa sic ordinata facienda et exequenda, prout sunt ordinata per ordinationem nostram et arbitrium, et sub pena predicta condempnantes, quam ordinationem seu arbitrium dicti procuratores coram nobis statim post nostram prolationem ratam^ et gratam habuerunt, et eidem plenarie nomine procurationis consenserunt. In quorum omnium testimonium et munimem presentibus litteris sigilla nostra duximus apponenda. Actum anno Domini millesimo CG" septuagesimo^ mense auguste.
(F- 48 r — 49 ro.)
CVIII. — Vente par Guillemin et Hélote, son épouse^ à Guillaume de Lafors dhine pièce de vigne sise au terroir de Mareuil (1212),
Magister Johannes de Villari sicco, canonicus Remensis et ofHcialis curie reverendi patris domini Guillermi de Brayo, tituli sancti Marci presbyteri cardinalis, Remensis ecclesie archidia'coni; omnibus présentes litteras visuris in Domino salutem. Noverint universi quod coram fideli clerico curie domini archidiaconi predicti ad hoc a nobis specialiter deputato propter hoc personaliter constituti Willeminus, filins Gareti de Marolio, et Helota, ejus uxor, vendiderunt et recogno* verunt se vendidisse Wiilermo dicto de Lafors, fratri Johannis de Âvenaio, quamdam peciam vinee quam habebant, ut dicebant, sitam in territorio de Marolio subtus Mutigneium, que pecia nuncupatur la gibaudelle, juxta vineam Oudeti dicti Glerici, prepositi de Marolio ; et bec venditio facta fuit precio novem sestariorum frumenti ad magnam mansuram et dccem sestariorum siliginis ad eandem mansuram de Sparnaco valons triginta duarum librarum fortium, de quibus predicti venditores recognoverunt creantum suum habuisse a dicto W. in predicto blado sibi tradito et deliberato ; promittentes predicti venditores eidem W. fide data quod contra dictam venditionem per se ve! per
APPEF^DICE 151
alium non venient in futurum, ftec aliquid in predicta vinea de cetero reclamabunt seu per alium facient reclamari, sed adversus omnes juri et legi parère volantes, tam in judicio quam extra judicium, coram quibnscUmque judicibus, iegitimam exinde eidem W. portabunt garandiam, pro qua garandia ferenda assignaverunt predicti Willeminus et Helota, ejus uxor, predictum WiUermum emptorem ad omnia bona sua mobîlia et immobilia, presencia et futura ; renun ciantes expresse fide data exception! bladi sibi non traditi et non deiiberati, omni exceptloni fraudis, doli. circonventionis, deceptionis ultra dimidiam justi precii, exccptionis, dotis, reportagii, donationis propter nuptias, et oninibus aliis exceptionibuS; allegationibus et defensionibus, que sibi possent competere contra presens instrumentum et dicto noccre ad elidendum dictam venditionem, premissa vel aliquod premissorum, et de non contraveniendo predicti yenditores fidem suam super hoc pres^ titerunt corporalem. In cujus rei testimonium présentes litteras sigillo curie domini archidiaconi predicti fecimus sigiliari. Datum anno Domini miilesimo CC'* LXX" secundo, die dominica ante Exaltationem sancte Crucis.
CIX. — Donation de la vigne précédente par Guillaume de Lafora et Marguerite, son épouse, à Vabbaye d'Avenay {1.213),
Magister Johannes de Villari sicco, canonicus Rcmensis, ofTicialis curie reverendi patris domini Guillermi de Brayo, tituli sancti Marci presbyteri cardinalis, Remensis ecclesie archidiaconi. universis présentes litteras visuris in Domino salutem. Noverint universi quod coram fideli clerico curie domini archidiaconi predicti ad hoc specialiter deputato et misso propter hoc personaliter constituti Guiilermus de Avenaio dictus de Lafors et Marguareta, ejus uxor, recognoverunt se dédisse et contulisse, dederunt, contulerunt et concesserunt ecclesie beati Pétri de Avenaio in puram et perpetuam elemosinam, donatione irrevocabili facta inter vives, quamdam vineam que fuit Gareti, filii Pineti de Marolio, sitam in territorio de Marolio subtus Mutigneium, que quidem vinea nuncupatur la gibaudelle, volentes et conccdentes predicti Guiilermus et ejus uxor quod dicta ecclesia dictam vineam de cetero teneat et possideat imperpetuum pacifice et quiele, volentes etiam quod omne jus, omnis actio, possessio et proprietas dicte vjnee, quantum in se est, transferatur in eamdem ecclosiam; promittentes fide data quod contra dictas donationem et concessionem per se vel per alium seu per alios non venient in futurum nec venire procurabunt. Et etiam voluerunt dicti Guiilermus et Marguareta, ejus uxor, quod
152 ABBAYE D'aVENAY
presens instrumentum facîat fidcm et pTenam probationem contra quaacumque personas, tam in judicio quam extra judicium et coram qatbuscumque judicibus tam ecclesiasticis quam secalaribus. In cujas rei testimonium et munîmem présentes litteras sigillo curie domini archidiaconi predicti fecimus sîgillari. Datum anno Domini millesioio GG* LXX"» tercio, in festo beatorum Pétri et Pauli.
ex. — Vente par Guillaume de Passy à Alix, veuve de Jean
d^Avenay, de divers revenus à Ambonnay, Taïucières, Sept"
Saulx et Jonchery (1212),
Je Pieres, sires de la Malemaison, chevaliers, baillis de Viterey, fks
savoir à touz ceuz qui ces présentes lestres verront et orront que Guillaumes de Pacy, escuiers, requenoit et requeneu (^ue il a vendu à dame Aalis qui fu famé Jeham d'Avenai tout le vinaige et le terrage que il avoit en finage d'Ambonnai, toute Tavainne de rante et le cens qu'il avoit sour une partie des ostisez de la ville de Tauxires, vint souz de cenz et plus, ce il i estoit, que il avoit en la ville et en terrouoir de Set SauZ; diz sestieres d*avainne, quatre souz de cenz et quatre gelines de rante et plus, s*il i avoit, en la ville et en terrouoir de Jonebery, par le pris de vint et quatre livres de provenisienz des quez il requenoit que ces grez a esté bien faiz en bons deniers contés, bailliez et délivrés ; et a promis et premet cil diz Guillaumes a porter bone et loial garandie a dame Aalis davant dite et a ces hoirs en vers touz ceuz qui a plait et a droit en voudroient venir, et premet enquor que contre ce vandage ne venra des or en avant, ne riens n'i reclammera en ces chosez devant dites, ne fera reclamnier ne par lui ne par autrui. Et por toutes ces chosez et chaconne d'ellez bien tenir et garder, li diz Oxiiilaumes a obligié et obiigcn par devant nous lui et ces biens, quel part que il soient. En tesmoignage des ques chosez nos à la re« queste des parties avons mis nostre seel en ces lestres, sauz le droit le roi et Tautrui, Tan de grâce mil deuz cenz scissante et douze, en mois d*aoust, Tandemain de la sain Bertremeu.
