PAR LE COMTE HÉLIE

Ego Helias, comes Cenomanensis, Deo et S. Petro de Gultura capellam meam que est apud Teneiam, sicuti ipse babebam, concessi , et in die sancto Parasceire donum misi super altare S. Pétri de Gultura. Postea vero in presentia domni Hoelli, Cenomanensis episcopi, in ejus manum donum misi ; episcopus autem Johello abbati, me présente, libère concessit. Statim vero Johellus abbas Hamelino, Matris ecclesie de Tanr^'a sacerdoti, capellam dédit cum assignatione earum presentium que in Matre ecclesiaassignate erant. Testes: Gaufridus decanus, Hildebertus archidia)conus ; de monachis Gaufridus de Feritate, Fulcherius de Laval! e, etc. (Gartulaire de la Couture, fol. 30. )

683 HisToiBE SB l'Église se hans.

LB PEÊTftB HUHAULD DONNE A LA COUTUEB L^ÉGLISE ET LE ClMBTlilB

DE COIfLIE AVEC d' AUTRES PROPRIÉTÉS.

Tarn presentibus quam futuris certum fieri ▼olumus, quoniam ego Hunaudus, presbyter ecclcsie béate Marie de Galtura, ecclesiam et cimiterium de Conleio cum pertinentiis suU, et decimam de Monte Pion^ sicuti jos meum et possessionem sub tempore domini mei abbatis Odonis de BurriSf monacbis B. Pétri de GuUura soluté et qaiete dedi. Hi^us Tero rei testes sunt Herbertus et Paganus nepotes mei, Ramaldus Besault, et plures alii. ( Gartulaire de la Couture, fol. 10. )

BaDBBERT REMET A L*ABBATE DE LA COUTURE DES ÉGLISES QUI LUI AVAIEHT ÉTÉ ENLEVÉES PAR DES LAÏQUES.

Hildebertus, Genomanensis episcopus, Odoni abbatiet conventuide Guitara. Hacteaus ppo ecclesiis quas olini quorumdam laicorum insolentia de jure nostro substractas dicebamus, scilicet Tanidam, Loceiuniy Baladonem^ Saigtarn^ Pactum atque Avesiam , de quibus diu litigati, de consilio et assensu archidiaconorum et conventus canonicorum vobis dimitto possidendas , cl quidquid in Ccnomanico episcopatu bodie possidetis vel deinceps acquirere poteritis. Pro bac pace vos datis mihi x libras, et omnibus canonicis simul lx libras. Facta est ista concordia in rapitulo B. Juliani anno mcxii. Testes : Ugo decanus, Fracbaldus precentor, Fulcherius archidiaconus. ( Gartulaire de la Gouture, fol. 10.)

LETTRE DE HILDEBERT, ARCHEVÊQUE DE TOURS, A ODON, * ABBÉ DE LA COUTURE, POUR ASSURER A CE MONASTÈRE LA POSSESSION DE l'ÉGLISB *DE SAINT-DENYS.

J., huroilis Turonorum archiepiscopus , 0. abbati totiquc conventui raonasterii S. Pétri de GuUura, salutem in Domino Jesu Christo. Justis postulationibus bcnignum prcberc assensum et virtuti adscribitur ei

PIÈGES JUSTlFiCATIVËS. 683

IM^mian^ promer^tur. Qaapropter ego Hildeberlas ^ sancte Turonensis Ecclesie licet indignus archiepiscopus , preces tuas , o venerande frater Odo , exaudire et religione tua moneor et charitate conïpeUor. Ecclesiau igitur S. Dionysii, quam Hugo de S. I)tiony8io,aaiiuentibus fratribus vm^ scilicetFûlcone et Borello, cum avunculis suis Fulconio et Guillelmo, B. Petro de Gultura ia eleemosynam dédit, ego in perpetuum possidendam^prefatomoDasterio concedo^per omoia salvo jure Matris Ecclesie oimi oib que ad illam pertinere noscuotur. Preterea memoratam sic eleemosynam fieri ooncedo, ut quod sacerdo? in prefaia ecclesia tempore predecessoris nostri Hoelli obtinuit, sine dlminutione obtineat et quiète. Ut autem hoc nostre gratie beneficium illibatum et Mabile permaneret, Hugo, ejusdem Ecclesie archidiaconus et archipresbyter, prescriptam concessit donationem, rogansetiam ut ego libenter id quod tu, charissime frater Odo, postulabas, cxequerer. Hujus igitur nostre concessionis gratiam nemo evacuare présumât, nemo minuerc attentet. Quod qui facere presumpserit, in irritum cedat ejus presumptio, nec ullum sortlator ex sua fructum audacia. Duxi quoque memoratam concessionem meo signare et munire sigillé, exserens in illos anathematis sententiara , quicumque Domini nostri integritatem evacuare presumpseri^. Quod profecto donum , dum episcopus essem Genomanis , boc eodem scripti tenore fèci, deiride factus Turonorum archiepiscopus quod feceram cenfirmayi. {Compendium historiœ abbatiœ de Cultura. )

DBCEET DE HILBBBERT, évÉQUB DU MANS, RBin)U EN FAVEUR DES MOINES DE SAINT-AUBIN D'ANGERS , ET PORTANT CONFIRMATION DES ÉGLISES QU*ILS POSSÉDAIENT DANS L^ÉTENDUE DU DIOCÈSE DU MANS. l'aN 1111.

Qnantis quibusve studiis monastice religioni requiem sanctorum devotio providerit pontificum, indulta privilegionim gratia laterè dob permittit. Ad ostendendum quippe quam soUicitus eorum affectys erga sancta extiterit monasteria , non solum proprias eis concessere possessiones, sed etiam ab aliis collatas tueri ac defendere curaverunt. Eorum ego Hildebertus, Ccnomannorii episcopus, et veneratus devotionem et exempta secutus, écclesias quas in Genomannensi episcopatu monasteria sancti Albini a Ghristi fidelibus collatas predicti fratres mohasterii usque ad nostra tempera possederant, cum decimis et oblationibu» et reliquis reditibus ecclesiasticis , sancto Albino concedimus et nostre auctoritatis pagina in perpetuum possidendas confirmamus. Quibus id etiam exubcriore gratia indulgemus, ut salyis his consuetudinibus et reditibus que in prrcfatis ecclesiis vél in eorum sacerdotîbus possidebat Mater Ecclesia, mutationes personarum quas relevationcs appellamus

684 HISTOIRE DE l'ÉGLUIE DU ICANS.

ab eis deineeps excladanfor. Earum aatem ecclenamm iiomioa h«c font : Sanctus MartiDOs de LuchiacOy sanctas Silyestef de MaUcomant^ tancta Maria de Ligrone , sancttu Launomarus , sanctus Martinus de MiferiacOj sanctus Petras de Avesiaco^ sanctus Petms de UlnUs, sandus Albinus de LoconacOy cum membris suis, sanctus Albimn de Fracteto, sancta Maria de Basil gia Gundunii, sanctus Petrus de-Cripta^ sanctus Geryasius de Basifgia juxta Criptam , sanctas Gervasius de Coloniis, sanctus Galîus : Genomani ciTitatis intra moros sanctus Petrus (1) , extra muros sanctus Andoenus (Archives de la Sarthe.)

CHIITE PAl LAQUILLB HILDEBBBT , ÉVÉQUB DU MANS, COHFUXS AUX M0IHB8 DE MAIMOUTIEE LE DON D^ L'ÉGLISE DE TOECÉ, QU^ILS TEEAIERT DE LA DÊVQTION DE QUELQUES FIDÈLES.

Ego Hildebertus, Genomanorum episcopus, omnibus sancte Ecdesie fideUbus tam futuris quant presentibus notum fieri yoIo , quod monacbi Migoris monasterii nostram presentiam adhierunt, petentes ot domum ecclesie de Torciaco, quam quorumdam fidelium deyotio nostris temporibus eorum loco contulerat, concederemus et litteramm nostrarum auctoritate finnarem ; quorum petitionem cum qua decuit beniguitate suscepi, bisque ipsam ecclesiam futuris temporibus possidendam concessi ; et ut Ipse assensus noster atque concessio immobilis permaneret , presentibus litteris et sigilli pontificalis impressione eam roborayi. Data Genomaois ciiritate, ii kalendas octobris. (Copie aux Archives de la Sarthe.)

HILDEBEET AUTORISE LES DONS QUE JUHEL , SEIGNEUR DE M ATENKE , FAIT A L^ABBAVE DE MARMOUTIEB, DES CHAPELLES DE SES CHATEAUX PI MAYENNE ET DE LASSÉ.

Jnstis petitionibus assensum debere attribui et divini muneris est inspiratio et sancte auctoritatis et omnium pie sentientium veneranda omnibus approbatio. Quod ego Hildebertus, Cenomanaensis Matris Ecclesiae indignus episcopus , considerans , pctitioni Juhelli de Meduana assensum decrevi non negandum. Convocatus igitur ab eodem Jnhello , consultus ctiam et rogatus, et ab ejus matre et sorore, sed et castri baronibus cxoratus, ut capellam suam de eodem castro cum omnibus

•Il Saint - Pierre- lEuterrr.

appenditiis ejus, et capellam de Laceio similiter cum ei pertinentibus, Mijori monasterio et monachis sancti Martini concederem et firmarem. Ego Cum personis Ecclesie quibus id pertinere videbatur , decreyinui» tam jostis petitionibus assentire. Damas igitur et concedimos prefato monasterio ecclesias supradictas cam omnibus ad eas pertinentibus , salvo jure Matris nostre Genomannensis Ecclesiac, assentientibus et eonfirmantibus , ut supra dictum est , quibus ex nostra parte id pertinere Tidebatur. Et ut hec aliquis penrersus aut impostor in futurum destruere Tel etiam infirmare, quod absit, si conetur, non valeat, auctoritate ndstra et sigillé presentem cartulam decrevimus muniendam, finculo anathematis innodantes, quisquis hoc presumpserit, donec se congrue emendationi subjiciat. Acta sunt hec anno ab Incamatione Domini m. c. xx., indictione xiii., epacta xyiii., anno episcopatus domni Hildeberti xi™» mit».

S. Hildeberti epI f . S; Pagini decani f . S. Fulcherii archidiaconi f . S. Gervasii Paganelli archidiaconi f . S. Gervasii precentoris f . S. Guarnerii de Meduana. S. Gradulfi archidiaconi f . (Bibliothèque Impériale, Ms. Gaignières. )

LXI a.

CONCESSION DB DlYEES DROITS ET PBIVILBGES FAITE PAR LISIARD DE SABLÉ AUX MOINES DE MARMOUTIER.

(Van 1110.)

Notum sit tam presentibus quam futuris,<quod mortuo Roberto Burgondione, domino Sabolii castri, cum Lisiardus filius ejus successisset in paternum honorem, calumniatus est nobis , iridelicet Migoris monasterii monachis , quidquid avus ejus, qui et ipse Robertus dictus est , nobis in eleemosynam donaverat , et prenominàtus pater ejusdem Ldsiardi concesserat. Unde et nos ei obtulimus quod inde adversus eum, si ei placeret, in judicium veniremus. Quod ipse répudiant se facturum. Verumtamen nos, qui quod nostri juris erat, injuste perdcre nolebamus, sicut potuimus, cum eo ad concordiam convenimus hoc modo. Ipse quippe jus nostrum recognovit, et omnia qnœ calumniabatur, nobis concessit et confirmavit . liberrima prorsus et absolutissima ab omnis Ticaria et consuetudine sive exactione, sicut prenominati antec^sores ejus, avus scilicet atque pater, ea nobis dederant, concesserant et conôrmaverant, et sicut litere que apud nos de primo dono conscripte sunt , cum suis testibus attestantur. Verumtamen jam dictus Lisiardus istud sibi Toluit retinere, ut quotiescumque latro aliquis caperetur in burgo nostro, redderetur ei, et ipse justitiaret eum pro iroluntate sua. Hoc autem ex toto ei concedere noiuimus, sed tantum de latrone extraneo

eonccftsimiis hoc modo. Qnotiescumqoe aliquis latro extraneus fiffabitur qnippiam in illo burgo nostro, si deprebensos foerit , tandiu retinebit enm homo iUe cai furatus foerit rem suam, donec totam rehabeat qnîcqiild perdtderit. Postea yero reddetur domino Sablolii, et jostitiabit emn pro tolantate sua. Si qais autem de burgo nostro, in burgo noetro qoippiam furatos foerit, si etiam foerit deprehensus , nihil inde pertinebit ad dominum Sabloiii , sed erit omnino in potestate monachi nostri, qm tane coram illius obedientiae obtinebit. Et ne bec convenientia possit nlterioa Tîolari ab eo vel a successoribus ejos , dedimus ei rr libras Genomanensinm denariorum et alios lx solidos propter uiimi eqrnun quem reqoisivit a nobis. Actum anno Dominiez Incamatioais icx, Videntibos et concedentibus Goidone Gool , Salomon de Brume , Hngo de Juviniaco , Aiardus de Vegia, Matbeos de Monfool, Hogo de Mala Societate, Guaslinus Hareus, Guarinus filius Buchardi. De monachis domnus Willelmus abbas noster, Goillelmus prior, Raduifos prior sancti Nicolaiy Ginardus prier de Laval, Markerius de Bœria^ etc. Hoc quoqoe conccssit Hersendis mater ejus et Godebildis soror ejusdem. Qood YÎderunt et audieront Symon de Yilleux et Albericos nepos ejfis, Goarioos Hareus, etc. Auctoramentum agolini , fiUi Lisiardi de Sabloliô. De codcessione Roberti, filii Lisiardi de Sabloliô, Gaufridi, episcopi Andegt- Tensis Utterœ. ( D. Martène, Histoire de Vahhaye de Mannoutier. )