BULLE DE TIE II TOUR LA CONFRÉRIE DE SAINT-JULIEN
Pius cpiscopus servus scrvorum Dei ad futuram rei mcmoriam. Regimen univcrsalis Ecclesiœ quamquam immeriti disponente Domino présidentes, id desideranter appetimus ut in quibuslibet et pra?scrtim cathedralibus ecclesiis majestas Altissimi sedulo collaudetur in benediclionibus gratiarum, divinus cultus féliciter augealur, neenon ut Christi fidèles ad exercenda pia et devota opéra ferventius excitentur, eos indulgentiarum et remissionum muneribus invitamus. Sane pro parte venerabilis fratris nostri Martini episcopi Cenomanensis ac dilectorum filiorum decani et capituli Ecclesinc Cenomanensis nuper nobis exbibita petitio continebat, cum in bonorem sancti Juliani olim ipsius Ecclesiœ prœsulis cujus corpus in illa quiescere et bonorabiliter conservari dieitur, in ipsa cccler-ia quoedam confratria clericorum pariter et laicorum sub devotione dicti sancti pluribus jam transactis annis instituta fuisset, ac in ea singulis diebus una missa de codem sancto Juliano perpueros sive eboristas ejusdem Ecclesia; decantaretur et per certos capellanos ibi institutos eclebraretur. Ipse Martinus episcopus cupiens dictam confratriam,per quam in eadem ecclena divinus cultus non modicum auclus fucrat, perpetuo conservari et illam Christi (idelium devotionem in diea magis ac magis augeri, habilo super hoc cum dilectis filiis clero civitatis ctdirecesis Cenomanensis colloquio et deliberatione matura, de ipsorum volunfatc pariter et assensu authoritate suaordinaria statuit et ordinavit ut omnes et singuli Christi fidèles ulriusque sexus qui confratriam intraverint primo corum ingressu decem, singulis vero sequentibus annis quinque denarios luronenses monelœ in partibus illis currentis in partibus illis persolvcrenl milii, omnium cl singularuni orationum et precum quai in singulis ecclesiis civitatis et diœcesis prsediclarum funde-
rentur participes forent et suffragium sentirent; quare pro parte Martini episcopi et decani et capituli praîdictorum nobis fuit humiliter supplicatum ut statuto et ordinationibus pivcmissis pro illorum subsistentia firmiori robur Apostolicœ confirmationis adjîcere et populo pro ipsius confratriœ diuturniori confirmatione et fidelium illam inlrantium salute oportune providere de benignitate Apostolica dignaremur.
Nos igitur qui piorum operum et devotionum quarumlibet propitii adjutores, prout sumus, censeri volumus,hujusmodi supplicationibus inclinati statutum et ordinationem prœdicta rata habemus et grata, illa authoritate Apostolica tenore praesentium confirinainus ac plénum robur obtinere decernimus; et nihilominuscupientes utconfratria ipsa diutius conservetur et augealur, et ipsius coufratres pro tcmpore existentes aliique Christi fidèles ad exercenda pia opéra ac divinum cultum conservandum et augendum eo ferventius inducantur, quo ex hoc dono cœlestis gratine uberius coiispexerint se refeclos, de omnipotenlis Dei misericordia ac beatorum Pétri et Pauli Apostolorum cjus authoritate confisi, omnibus et singulis Christi fiilelibus utriusque sexus dictam confratriam intrantibus seu in ea de prœsenti existentibus ac denarios praemissos solventibus ac ipsis et quib:scumque aliis Christi fidelibus utriusque sexus pro conscrvatione, augmentatione, manutentione confratriae ante dictœ ac divini cultus in eadem manum porrigentibus adjutricem, verepœnitentibusetconfessis,indiequaeorumdem confratrum annuatim congregatio fit , videlicet die prima post festum Translationis ejusdem sancti Juliani, quod in dicta Ecclesia de mense julii celebrari consuevit. singulis aunis quibus hoc egerint septem annos et totidem quadragenas de injunctis eis pœnitentiis in Domino misericorditer relaxamus, praîsentibus litteris perpetuis futuris temporibus valituris, non obstantibus Constitutionibus et ordinationibus Apostoliris cœterisque contrariis quibuscumque. Nulli ergo omnino hominum liceat hanc paginam nostrœ confraternilatis, constitutionis, indulti et relaxationis infringere vel ei ausu temerario contraire. Si quis autcm hoc atlentare prœsumpscrit, indignationem omnipotentis Dei et beatorum Pétri et Pauli Apostolorum ejus se noverit incursurum. Datum Romae apud sanctum Petrum anno lncarnationis dominicae millesimo quadringentesimo sexagesimo pridic idus februarii, Pontificatus nostri anno tertio. (Archives du chapitre du Mans, B-25, fol. 198 r. etseq.)
XY1ÏI
NOUVELLE BULLE EN FAVEUR DE LA CONFRÉRIE DE SAINT-JULIEN ET DES GRANDS PARDONS.
Pius episcopus servus servorum Dei ad futuiam ici meinoriam. llegimini univer^alis Ecclcsiajquamquam imincrili,di.spuneulc Domino, prœsi-
()«)() UISTOIBfl l'i; I. É6I \SE DD KANS.
dentés, ici desideranUT appelimus ut in quibusl ibet et prajscrtim cathedralibus ecclcsiis majestas Altissimi sedulo collaudctur in bonedictionibus gratiarum, divinus ciiltus féliciter augeatur ; neenon ut Cbristi fidèles ad exercenda pia et devota opéra ferventius excitentur, eos indulgentiarum et remissionum munoribus invitamus. Sane pro parte venerabilis fratris noslri Martini episcopi Cenomanensis ac dilectorum filiorum decani et capituli Ecclesia: Cenomanensis nuper nobis eibibita petitio continebat cum in honorem sancti Juliani olim ipsius Ecclesix prnesulis, cujus corpus in illa quiesecre et honorabilité!* conservari dicitur, in ipsa Ecclesia queedam confratria cleiicorum pariter et laicorum sub devotione dicti sancti pluribus jam transactis annis instituts fuissel ac in ea singulis diebus una missa de eodem sancto Juliano per pueros sive choristas cjusdem Ecclesiae decantaretur, et per certos capellanos ibi institutos celebraretur, ipse Martinus episcopus cupiens dictam confratriani per quam in eadein Ecclesia divinus cultus non.modicura auctus fuerat perpetuo conservari, et illam Cbristi fidelium devotionem in dies magis ac magis augeri, habito super hoc cum dilectis tiliis clero civitatis et diœcesis Cenomanensis colloquio et deliberatione matura, de ipsorum voluntate pariter et assensu authorilate sua ordinaria statuit et ordina/it, ut omnes et singuli Christi fidèles utriusque sexus qui confratriam intraverint, primo eorum ingressu decem, singulis vero sequenlibus annis quinque denarios turonenses monetœ in parlibus illis currentis persolverint in ibi, omnium et singulorum orationum et precum quae in singulis ecclesiis civitatis et diœcesis pra?dictarum Allissimo pro salute fidelium funderentur participes forent et suffragium sentirent. Quare p,-0 parte Martini episcopi et decani ac capituli prœdictorum nobis fuit humiliter supplicatum, ut statulo et ordinalionibus pnemissis pro illorum subsistentia firmiori robur Aposlolicae confirmationis adjicere et populo pro ipsius confratriœ diuturniori confirmatione ac fidelium illam intrantium salute oportune providere de benignitate Apostolica dignaremur.
Nos igitur qui piorum operum et devotionum quarumlibet propitii adjutores, prout sumus, censeri volumus, hujusmodi supplicationibus inclinati statutum et ordinationem praedicta rata habemus et grata illa authoritate Apostolica tenore prœsenliuni confirmamus ac plénum robur obtinere decernimus, et nihilominus cupientes ut confratria ipsa diutius conservelur et augeatur, et ipsius confratres pro tempore existentes aliique Christi fidèles ad exercenda pia opéra ac divinum cultum conservandum et augendum eo ferventius inducantur, quo ex hoc dono cœlestis gratiae uberius conspexerint se refectos, de omnipotentis Dei misericordia ac beatorum Pétri et Pauli Apostolorum ejus authoritalc confisi, fidelibus utriusque sexus dictam confratriam intrantibus scu in ea de pra:senti existentibus ac denarios praemissos solventibus ac ipsis et quibuscumque aliis Cbristi fidelibus utriusque sexus pro conservalione. augmentatione et manutentione confratriaî ante dictasac divini cutlus in cadem manus porrigentibus adjutrices, vere pœnitentibus et confessis
in die qua eorumdem confratrum annuatim congregatio fit, videlicet die prima post festum Translationis ejusdem sancti Juliani, quod in dicta Ecclesia de raense julii celebrari consuevit, singulis annis quibus hoc egerint septem annos et totidem quadragenas de injunclis eis pœnitentiis in Domino misericorditer relaxamus, prœsentibus litteris perpetuis futuris temporibus \alituris, non obstantibus Gonstitutionibus et ordirtâtionibus Apostolicis cœterisque contrariis quibnscumque. Nulli ergo omnino hominum liceat hanc paginam nostrœ confirmationis, constitutions, indulti et relaxationis infringere vel ei ausu temerario contraire. Si quis autem hoc attentare prœsumpserit, imlignationem omuipotentis Dei et beatorum Pétri et Pauli Apostolorum ejus se noverit incursurum. Datum Romae apud sanctum Petrum anno Incarnationis dominical rnillesimo quadragentesimo sexagesimo pridie idus februarii Pontiticatus nostri auno tertio. (Archives du chapitre du Mans, registre coté B-25, fol. 198 r. et seq. )
FONDATION DE L'AUMONERIE d'ARQUENÀY.
Universis présentes litteras inspecturis et audituris Joannes Eschart, Cenomanensis diœcesis oriundus, de loco de Arquenayo, ejusdem diœcesis, canonicus prœbendatus, et senescallus Ecclesiae beati Martini Turonensis, nuper notarius et secretarius bonœ mémorial defunctorum Caroli VIP et Mariae régis et reginœ Francorum quorum animabus parcat Deus, salutem in Domino.
Multipliciter multiplex omnipotentis Dei misericordia per plurimum voluit honorare genus humanum, dum largiri dignatur ut morlalis quilibet valeat ex terrenis rébus felici commercio mercari cœlestia et ex transitoriis prœmia consequi sempiterna , dando scilicet res suas atque ordinando et disponendo piis locis Dei sanctorumque ejus perpetuo cultui mancipandas in personam pauperum clericorum Deo deservientium, seu in alimoniam et receptionem a?grotantium egenorum ac peregrinorum, dicente Domino : Quodcumque feceritis uni ex minimis istis et mihi fecistis.
Quo circa ego Johannes Eschart prœnominatus, indignus presbyler, devota mente Dei immensam clementiam ac bonitatem attentius considerans, humanaï conditionis cursum in omni constitui labilitate, ipsum etiam expavescens ultimum diem tremendi judicii quo unusquisque pro meritis veniet praemiandus, cum liceat authoritate Rev. in Christo Patris diïi episcopi Genom. atque beneplacito et assensu venerabilis Patris domni abbatis majoris Mohastorii prope Turon. ordinis sancti Benedicti, priorisque prioratus et curati de Arquenayo dependentis 4
()\)-l HISTOIRE DE L ÉGLISE 1)1 IfANS.
tliclo monastcrio aliorumque quorumcumquc quorum DUOC aut in pot' lerura Intererit, tic bonis et rébus ab ipso Dco mibi collatis, a paucû çirca teinporibus œdificari feci quamdam domum seu appeotUium conpositum duabus cameris, aniino in utraque conttituto aflixuin, iunixuin scdificiis capeline sanclorum Sulpitii et Anthonii dicti fa ci de Arquenayo ad hospitaodos, retrahendos, rceolligendos, et recipieodos, amore Dei et pietatia pauperes Christi, infirraos et egenos peregrinos, cum ad peregrinationes quai veages vulgariter nuoeupantur aut alias expiationes memorata m sanclorum Sulpitii et Anthonii cappeliam visitaveriat.... (Archives de la fabrique d'Arquenay. )
SOC1ETAS CAPITULORUM ECCLESIAKUM CENOMANENSIS ET ANDEGAYENS1S. (1472.)
Universis présentes litteras inspecturis et audituris E. decanus etcapitulum Cenomanensis, J. decanus et capitulum Andegavensis Ecclesiaruin salutem in auctore salutis. Quia sacro eloquio testante dulce et salubre est charitatis vinculum, etsiquidem tan ta; virtutis aut vigoris perse\erat quod nec locorum dislantiis nec temporum intervallis extinguitur : id iiamquc absentes unit, et quos seinel conjunxit rautuis fovet obsequiis, uec eos ullatenus evagari patitur ; et inde est quod nos amicitia; tirinitatem a nostris prœdecessoribus inter nos mutuo charitative initam et necdum inter nos prœsentes nostris temporibuf, conservare futuris temporibus inter posteros nostros vigere et prosperare eosque etiam in ipsius amoris fralerni vinculo fervenlius aestuare in votis gerimus. Ob id nos prœsenter nobis invicem prœsentibus sibique mutuo posteros nostros perpetuo volumus obligari sub forma et lenore qui sequitur. Primo igitur nos nobis invicem tenebimur, ut mortuo episCopo vel canonico alterius nostrarum Ecclesiaruin, die obitiisejusdem alteri Ecclesia; (cujus non erat episcopus aut canonicus) uuuciato, Ecclesia ipsa cui denunciabilur pro anima defuncti semel solemne facial oflicium. Quod tamen ad serai prebendatos Cenomanenses et corbicularios suis majores capellanos Andegavenses nequaquam extendi censemus. Prœterea si de nostris canonicis (quod absit) aliquem contigerit, hoc ferente cujuspiam principis aut domini temporalis furia vel indignatione sive etiam aeris inlemperiis, in lantum labi periculum quod videlicet mortis dispendium aut metum in conslantem virum cadere solitum adeo ingérât, ut in Ecclesia cujus erit canonicus tutc et commode nequiverit commorari, alteram nostrarum Ecclesiaruin cujus scilicet non erit canonicus pra?bencl.itus adiré, per annos ejusdemdeservire stallum in choro et vocem incapitulo,celandacelando, juxtalempus su;e receptionis in Ecclesia cujus est canonicus, inter canonicos Ecclesia) quam aggressus fucrit ordine sibi servalo sicut et caeteri
in eadem Ecclesia nati habere polerit et debebit. Attamen excipimus quod electionibus episcoporum et beneficiorum collationibus interesse non conabitur; cum aulem pracdiclus canonicns praebendatus ab Ecclesia sua absens praemissa ut fertur de causa per lilteras dimissorias capituli cujus erit canonicus fidem de ipsa causa et receplinne tempore plenam facientcs ad liquidum cdocuerit, et si in illa Ecclesia ad quam refugerit residentiam facienscultuique divino quemadmodum et caeteri illius Ecclesia? canonici devqte vacaverit ad relationem ponctuatoris seu notarii ipsius Ecclesia?, distributioncs capituli et caetera orania Ecclesia? cujus erit canonicus ac si in eadem personalifer resedisset, in integro percipiet,Et haec pari forma de decanis et caetcris dignitatibus suis secundum suas praerogativas et antiquitates in futurum volumus observari. Denique et si unus de praefatis nostris concanonicis alteram Ecclesiarum nostrarum prœdictarum cujus non erit canonicus alias quam ut prœmissum estaggredi contigerit, habitum illius Ecclesia? sibi assumere poterit et illum in eadem Ecclesia déferre. Postquam vero habitum eumdem sibisemelassumptum habuerit, de ctetero in eadem Ecclesia durante servitio absque illo habilu non praesumat interesse sub pœnaquinque solidorum turonensium pueris ejusdem Ecclesia? applicandorum. Caeterasveroceremoniasetcurialitatem in antiquis literis bujus nostra? amicitia? et fraternitatisdesignatas observandasesse similiter et in perpetuum duraturasintendimus et probamus, adjuvante Xpo qui cum Pâtre et Spiritu sancto in œternum vivit et régnât. Amen. In bujus aulem fraternitatis et amicitia? fidem, robur et testimoniurn quod omnia et singula ut prsecribuntur inter nos et posteros nostros mutuo et per omne tempus volumus et ordinamus et inviolabiliter observare, présentes literas magnorum nostrorum sigillorum appensione et signorum scribarum seu notariorum nostrorum inscriptione duximus roborandas. Datuui in capitulis nostris respective, scilicet in capitulo Cenomanensi die sexta mensis maii et in capitulo Andegavensi die décima tertia mensis aprilis post Pascba annoDomini millésime quingentesimo septuagesimo secundo. Sic signatum Roger J. de Acris. (Archives du chapitre du Mans. B. 25, fol. 5 et 6.)
CHARTE DE GUY XV DE LAVAL ET DE CATHERINE d'ALENÇON , SA FEMME, POUR LA FONDATION DE l'auBAYK DE PATIENCE.
Guido quantum Deo placuerit Lavallensis et Katharina de Alenczonio sponsa conthoralis nostra, filia unica et primogenita domini Johannis de Alenconio, univcrsis praesentibus et fufuris, salutem in Christo salut is auctore. Quia a teneris annis singulari dilcctionc ac famiîiari quantum Deuscontribuit devotioncgloriosissimum Régis Christi Confessorcm et si-
grlfénim veneratissimumFranciscum ordinemqueab eo divinitus institutum, in felicitate ac regulari observantia profectum indeflessum, predecessorum nostrorum insequentes reli^iosa vestigia, cupivimus et in die eupimus attendentes quod multiplicia ex eisdem ipsa etiam cbristiana rcligio recipiat commoda. Hinc est quod alT'cctu bennfico gestientes iliquid corum augmento ad Dei bonorem et aniinarum nostrarum Militent adjicere,ab annis tribus vel circa locum quemdam qui de Patientia vul^ariter nuncupatur, duos journales terrae vel circa a pavimento vici sancli Martini juxta fontem sursum ascendendo continentem, situalum in suburbio nostro sancti Martini villae nostrae Lavallensis, juxta conventum fratrum minorum de observantia, dedimus irrevocabili dono ut inibi construeretur seu aedificaretur conventus unus ordinis sororum sanctœ Clarae urbanistarum. Quam quidem donationem sigillo magno armoruru nostrorum laqueis sericis appendente munivimus. Verum tamen quia secundœ res praefatae donationi ut secundum ejusdem tenorem perficeret
opus quod animo habebamus auffugerunt, ne minus id expleatur}
desiderium salubri prospectu animadvertentur ruinoram vagatorem quarumdam devotarum mulierum quae vulgo sorores de tertio ordine alrai Francisci vocitantur, in prœfata villa nostra degentes... ut earumdem vir-
tus, laus, fama ac sanctitatis pulchri formi splendescat beati-
tudine magis apud Deum et homines, nec non orationes efficaciores pro nobis et praedecessoribus nostris per easdem ad Deum transmittantur ; donationem praefatam modo qui sequitur duximusdisponendam, curantes si quid earum recollectioni seu adunacioni in unum dare operam, quatenus et ferventior ac jocundior sit earum caritas, praenominatum locum de Patientia cum suis pertinenciis et dependentiis eidem ordini ac ejusdem ordinis sororibus irrevocabiliter donamus ad in eodem loco erigendum , construendum, seu edificandum domos, capellam, clausuram et generaliter i'aciendum ea quae illi ordini sunt necessaria, pro ut videbitur disponendum per easdem. Hanc autem donationem nostram talibus pactis validam esse volumus;
Primo quod memorate sorores lertii ordinis in solemnitate Corporis Ghristi descendent usque ad locum quo processionaliter transire consuetum est unanimi flexu genua curvaturae ut dignum est omnium Redemptori, in suaque postea revertent;
Secundo, quod cum modo laneis depositis capitis velaminibus lineis utentur secundum stylum et formam earum quae in Alemannia ejusdem ordinis ac multis aliis provinciis et regnis esse dignoscuntur.
In hac autem nostra donatione nichil nobis aut successoribus nostris penitusreservamus, dempto juresuperioritatis ac illuc introeundi et exeundi facultate quoties et quando nobis pl.icuerit. Nil aliud pro bac sepe dicta nostra donatione exposcentes nisi thesaurum precum et orationum apud misericordem Deum pro animabus nostris ac prœdecessorum nostrorum successorumque felici manuteniia et salute.
Hanc autem donationem nostram litterispraeseutibus contentam sigillo
magno nostromm armorum in cera viridi impresso et cordulis sericeis appenso pro perpétuée firmitatis robore fulciendam ac auctenticandam esse volumus et jussimus.
Prœterea cum aquisopus sit nobis mortalibus, ut multiplicibus nostris egesdalibus suffragetur, idcirco bac nostra concessione indulgemus quod ipsae sorores possint aperturam facere in canalibus quibus dirigatur aqua in hanc nostram villam Lavallensem ; quœ quidem apertura erit orbicularitatis seu latitudinis unius pisi et qua poterit aqua exire et inde per meatus et canalia in et usque locurn conventus dirigi.
Intendimus etiam et volumus quendam ersulum (?) nostrum quem
nunc tenot Petrus Andouyn prœdictis duobus terrae jugeribus sit
et annexura ut majori spatio gaudentes sorores prœfatae possint
solabit qua3 traclanda erunt et facienda perlractare, quas etiam
volumus quo adeas quœ comode hoc facere poterunt, officium secundum
ordinem sanctae Romanœ Ecclesiœ et in capella ad hoc dispo-
sita et Altissimo persolvere hora competenti et decenti et post
pulsum horarum, quem quidem pulsum tenebuntur facere cum
campana uti moris est aliis ejusdem ordinis conventibus prœnominatis- Cui quidem nostrœ concessioni et donationi prœsentes affuere
Johanes Dubouschet jurium doctor, protonotharius Apostolicus et decanus sancti Tugali de Lavalle;
Magister Petrus Le Bauld, cantor et canonicus praïfatae Ecclesiae;
Johannes de Saint-Aignau, dominus du Boullay,
Authonius de Champtree, dominus de Bellovisu (1), milites,
cum pluribus aliis.
Datum in Castro nostro Lavallensi Illjunii, anno Dominicœ Incarnationis millesimo quadringentesimo nonagesimo septimo.
USTENSILIA DOMUS PRESBITERALIS SECUNDUM USUM ET CONSUETUDINEM DIOECESIS CENOMANENSIS.
Et primo una culcitra cum pulvinari seu traversario. Item quatuor lintheamioa bona et competinsia de duabus telis. Item duo auricularia cum duobus capitegiis. Item una sargia, et una culciiia puta seu coopertorio foderato. Item una culcitia cum pulvinari coopertufa cum quatuor lintheaminibus, quodlibct de una tcla cnm diinidia pro dno rectore. Item pro ancilla rectoris lectus cumpetenter garnilus. llem una archa ad piscendum. Item una alia archa ad repouendum lititheamina et libros rectoris. llem unum carnarium ad salandum carnes. Item unura scamnum, una mensa, duo tripodes et sex scabella. Item una alia mensa
(1) Beauvoir.
fi9C> HISTOIRE DE l'ÉôLME M KANS.
cum duobus (tapetibus) et uua lella pro servitoribus. Item due mappe, due longorie, duc serviete aeu maoutergia pro rectore el totidempro
servitoribus rectoris. Item tria caudclabra erea. Hum duc patelle tri delicei Boa teneoi et contineue trei -itulas aque et altéra imam litulem. Item una patelle ferri cum uua tripodfl cliam brri. Item DDJ pelfil et uiium calefactoriuiii ad levandlUD menai rectoris. Item dac -itnb: ad deffe vend uni equem. Item duo audene scu duo lignifera. Item nouai calabum et crucibolum. Itéra una craticula et creega, unum talorium peu morterium cum pislillo. Item duo disci, sex scutelle, sex salsaric cum salaria. Item uua carta, uua copiua, due pinte slanui. Item uua sccuris, una hasta, una serpa. Item pro pressorio seu torculari due magne cuve. Item una foulovere et six csquelles gallice.
XXVII mensis julii anno Dni 149-2.
(Mss. de la bibliothèque du Mans, n° 252, fol. 96 v.)
XXTIl
FRANÇOIS DE ROUAN, ARCHEVÊQUE ET PRIMAT DE LYON, RECONNAIT L'EXEMPTION DU CHAPITRE DU MANS.
Nos Franciscus de Rohan Dei et Apostolica! Sedis gratia archiepiscopus Lugdunensis, Galliaram primas, ac ex concessione et dispensatione Apostolica episcopus Andegavensis, universis et singulis présentes litleras inspecturis salutem in Domino. Notum facimus quod cum nos nodie ad Ecclesiam Genomanicam causa pallii ex plenitudine officii arebiepiscopalis suscipiendi Sanctitate Apostolica nobis per reverendissimum dominum Philippum et sanctorum Pétri et Marcelli presbyterum cardinalem, episcopum Cenomanensem nobis exhibendi accessimus; venerunt ad nos venerabiles et circumspecti viri domini Licinius Cbeminart decanus, et Jacobus de Courthardy scholasticus Ecclesiœ Genomanensis, commissariis a dicto capitulo dictae Ecclesiae deputatis, et nobis exposuerunt, quod dicti decanus et capitulum intellexerunt quod die crastioa, favenle Domino, pallium ipsum in capella beatae Marie de capite in Ecclesia Cenomanensi recepluri sumus, quod fieri nequit sine crucis portalione et ppli benedictione, non solum illa die, sed et aliis diebus ; et quod Et clesiaCenomauensis etillius Regalialiberalitate Apostolica sunt exempta1 ab omni superiorilate , dominio, visitatione , jurisdictione quacumque quorumeumque arebiepiscoporum, primatum et aliorum ordinariorum , et sunt immédiate Sedi Apostolicae subjectre, prout in litferis Apostolicis quibus bactenus usi sunt et utuntur plenius continelur, postularuntque ne aliquid in prœjudicium ipsius exemptionis et illius Regaliao faceremus, si contingat nos ibidem pallium guscipere et benedictiouem elargiri. Expositioni quorum inteodentes, considérantes libellâtes et privilégia ipsorum, diximus et declaravimus, prout dicimus et de-
claramus pet* présentes nostrae intentionis esse et existere privilegiis, libertatibus et exemptionibus eorum non praejudicare, nec intendimus per hos actus aliquod jus de novo praetendere in prœfata Ecclesia, quod non habuerint prœdecessores nostri primates; sed intendimus quod non obstantibus praemissis, quod eorum exemptio illibata permaneat. In cujus rei fidein praesentes litteras per secrelarium nostrum subscribi, sigillique nostri jussimus appositioue muniri.Dalum Cenomani apud sanctum Julianum anno Domini millesimo quingentesimo quinto, die vero vigesima tertia mensis junii, prsesentibus pâtre Domino Guichardo episcopo Seropolitensi, nobili viro domino Cavasnes, domino temporali de Lucé, cum aliis teslibus ad prœmissa vocatis atque rogatis. Sic signum de mandato reverendi domini nostri domini arcbiepiscopi et primatis. (Archives du chapitre du Mans, registre B-25, fol. 209 r. et seq.)
