DIVERS DONS FAITS A L'ABBAYE DE SAINT-VINCENT

( Commencement du xne siècle. )

Desancto Lenogesilo et de Radulfo Boissel.

Notum fieri volumus quia qiiando Radulfus Boissel et Willelmus filins primogenitus receperunt monachilem habitum , dedèrunt Deo et sanctis martiribus Vincentio et Laurentio quidquid habebant in parrochia sancti Lenogesili et décimas quas habebant in parrochia Scurcismate et de Maceriis. Hec omnia uxor ejus Wivenna et Richardus et Herbertus filii eorum et Paganus deTyron, qui erat paterWivenne, in eleemosinam

eoncesserunt: hec omnia viderunt et audierunt isti : Domnus Odo abbas,

Robertus prior de Guirra Odo de Fraterniaco , qui tune erat prior

sancti Lenogesili

Notura sit presentibus atque futuris quod Herbertus de Oseio, quando fecit Hugonem filium siuim monachum in ecclesia sancti Vincèntii, dédit Deo monacbisque ibidem degentibus duas ocas terre que sunt juxta

saucti villam Lenogisili hoc viderunt et audierunt isti : Odo abbas,

Robertus prior de Guirrame, Odo de Fraterniaco ( Cartulaire de

l'abbaye de Saint-Vincent. )

CONFIRMATION PAR YVES , ÉVÊQUE DE SÉEZ , DES DONS FAITS PAR DIVERSES PERSONNES A i/ABBAYE DE SAINT-VINCENT DU MANS.

In nomine summi Salvatoris Dei , Ego Ivo , Bellismi castri princeps , notum, immo et percognitum fore volo cunctis fidelibus sancte Ecclesie, presentibus scilicet et futuris, precipueque successoribus noslris,quoniam adiit uostram presentiatn quidam noster fidelis Hernaldus nomine , cum uxore nomine Her.sendis et duobus filiis , Hernaldo scilicet atque Gualterio, humiliter expostulantes uti ex rébus beneficii sui que de nobis tenere videbatur, ad monasterium principis apostolorum Pétri in suburbio Cenomanice civitatis eonstructo aliquid concedere dignarem , et idipsum confirmare mea auctoritate ; quorum deprecationcm bénigne suscipiens, quamdam concessi terrain qa&'.Advenas vocatur, cum omnibus consuetudinibus inibi pertinentibus, tali ut dicam tenore, videlicet ut usque ad annos xx habeant monacbi supradicti loci cum ecclesia

sancte Marie molendinoque qui super ripam Dive est Si quoque mo-

nachi reddent supradicti berediHernaldi medietatem proficui illius terre; excepto masuram unam duosque arripennos viuec, duosque arripeunos prati, quod perpetualiter concedo supradictis monacbis; post vigenli quoque annos medietatem ecclesie supradicte concedo ; et si infra spatium xx annorum causa videndi evenerit , nemo se super monacbos mittat , sed ipsi pretio quod potuerint ement. Si autem équités supradicte terre Yolunt dare aut vendere de terra que ibi habent, usque ad medietatem beneficii , concedo supradictis monacbis de silva quoque que super ripam Dive est, que Gratesac vocatur , babeant rustici qui super istam habitant licentiam acciperc ad nécessitâtes suas , scilicet ad domos facere, ad curias, ad ignés, ad alias sunt , si opus est, nécessitais.

636 IITSTOTRE DE l/ÉGLÏSE DU MANS.

Si autem dederit Deus in ipsa silva pascua porchorum , propositi monaciii supradicte terre, porcis utentur absque ulla consuetudine; sed villani dent de suis porcis quod rectum est, et hoc quod dabunt , sit inter monachos et heredem Hernaldi , sicut de alia terra que supra commemoravimus. Ut autem hec convenientia firmiter permaneat , propria manu signum facio, meisque fidelibus (irmanda trado. Signum Y\onis de Clino Gampo; signum Odonis de Clino Campo, Guillelmi \icarii ,

Hugonis de Rocet, Hervei de Bremart , Gualterii de M , Girici l'or-

cini, Guillelmi Bastardi Hersendis filii. Signum Hernandi et maledictio ejus, quod maledictio Dei Patris et Filii et Spiritus Sancti super eum eveniat, et pereat cum Juda traditore, et pro solo velle solvat decem libras auri in fisco régis. Signum Hernandi et ejus (ilii Heroaldi, Gauterii, Alardi Gruzel, Lancelini, Garini Tunnel, Roberti Rufi de Lavetiz , Gosfredi Pozardi, Letardi. (Cartulaire de Saint-Vincent, à la Bibliothèque Impériale , n° 5444. )

DONS DU COMTE DU MAINE HERBERT ÉVEILLE-CHIEN, EN FAVEUR DE LA COLLÉGIALE DE SAINT-PIERRE- DE-LA-COUR (1).

Quoniam omnium actus mortalium brevi temporis curriculo dilabuntur, nisilitterarum apicibus commendentur, precipimus scriplo commen dare bénéficia que nostris Ecclesiis impendimus. Redientes ergo a prelio quod cumOdoneCampaniensi ego Herbertus,E\igilanscanem cognomine, et Gofï'ridus Martellus , Fulco vero pater ejus de prelio fugatus , viriliter vicimus. Odone comité devicto in terra sua et capto, dedimus nostris Ecclesiis pro honore Victoria? quam nobis Deus contulevat plura donaria. Donavimus siquidem capclle nostre beati Pétri de Curia quamdam villam que dicilur Corognis (2), cum ecclesia et furno et pratis, et quidquid ibi possidcbamus cum omnibus intègre consuetudinibus. Dedimus et veneliacum et terrain de Jupedel et terrain de Montepole, cum omnibus colibertis et suorum nostrorum famulis, cum omnibus consuetudinibus, ut ita libère et quiète tencant et in perpetuum possideant , qucmadmodum teneo ego, et antecessores mei meliuset firmius tenuerunt. (Copie aux Archives de la Sarthe. )

(1) Cette charte a été publiée en partie par D. Bouquet, Rerum GalUearum et Francicarum SÉriptores, t. XI, p. 631.

(2) Il est peut-être mieux de lire avec D, Denys Briant , dans le Cenomania, Codogneriis, Cnffnets | près Saint-Calais:

PROSA CLARELL^Ë.

Gare ratilans symphonia Dulci resonet melodia.

Ptongis paribus nietricata Phalanx reboet ac librata 5 Sancti Patris digne gesta Anni orbita revoluta.

Pandat plectrica voce summa

Omnis concio atque tanta.

Succincto perplexa ordirie ar- 10 monia terminatismagadis resultet sonora.

Cunctaque per loca quantitate discreta castigatis nervulis musica psallat.

15 Quinque eonlectet spccies

Prima cordulis tensa bis spatia bina occurrit semitonii inœqualitas.

Imparque proportionalitas sic- 20 que succrescit constitutionis duplica.

Post quam dyatesseronica proportio est altéra.

Binarii uno gemino semitonio 25 atque aucta.

{Duo verba exstincta) ge-

minatis symphonia diapasonica.

Octonarii singularis perfectione nervis exposita.

30 Finis primae mesanica initium secundo; bis dyapason complet melodiam.

His est omnis cantilena melodiis canenda quidquid resouat

35 omnis symphonia.

Hac in sancti hodierna karilephi gratia tibi criste régi regum damus laudes inclytas.

Quem regnantem super œth- 40 ram cœli laudant agmina.

Sanctus sanctus terque sanctus semper proclamantia.

Quem adorât summa cœli

terra; nec ne machina.

45 Supplicamus corde puro men-

teque humillima.

Hujus sancti confessons Nos juves clementia, Qui cum sanctis tecum régnât

per sœculorum saecula.

Scriptus est sacculo x in codice Floriacensi , nunc Aureliancnsi , sub num. 125, fol. 11, rhythmus ille àveTriypoccpoç et ignotus, si perpauca exceperis quae cl. abbas Lebcuf {Recueil de div. écr., t. II , p. 104 ) obiter praelibavit . Religiosissime describitur, ut voces et apiccs, sed et signa quaeque interpunctionis, stichorumque distinctioncs, ita prorsus ut in membrana jaccut, exprimantur. Vix unaaltcrave mutatur vocula, idque toties lector infra monetur. Et adde fusiora spatia singulis intcrjecta rhythmi partibus , quibus, ut licuit, obscura illa densaquc sylvula collustretur.

098 lll.VKtlRK DE LML18E DU IfÀNS.

Auctor, quisquis ille demom si t , Sancarilefanui est, quum annua et (lomestica sacra in honorem Garilefl peragai , sanctique Vatris (codex maie patria) commendal pr&clare gesla. Infelici sane Minerva cecinit, ut ne tamen inficetus libi sit, ncque ineptus. Imino velim euni accenseas doctis rei music.u magistris, qui in prrceipuis s.eculi x monasteriis rnirum in inodum septen» excoluere artes. Porro , cantilenam hospitio alacres exceperunt Floriacenses, quibus tum forte praeerat doctissimus Abbo,quo vix ullus crat prrestantior qui talia aure et voce dijudicarct.

Is igitur ad Patris sui laudes concelebrandas musicum orbem universum convocat, qualem tam veteres quam recentiores describere solebant. Quibus quippe crat quadruplex musicre genus :

Prima cœlestis, Pythagoreus sciliect ille solis et stellarum concenlus , quem Marcianus Capella, Joanne Scoto interprète, ait propriedici tnc/odiam. Hinc initium : Clare rutilans... melodia.

Tùm harmonica, id est, vous humanae modulatio (Isidor. ) sonis sive ptongis ( àiro toïï cpGsyYsaOou Remig.) paribus expressaf Martian.); quam per me tibi dabit turba sive phalanx illa eamdemque librata voce reboatura, si Deo placet, quoties anni orbita revolvitur.

Deinde tertia erit organica, sive instrumentorum quœ pandat piectrka voce, etc., lin. 7, 8; cui proxima sit ultima sive rhythmica, « perlinens ad nervos et pulsus ( Isidor. ), » succiucto perplexa ordiae, etc., lin. 9-14. Pauca ex his (lin. 7-14), neque plura Lebeuf ediderat, sed quœ citato

niniis oculo legit, quum perperam scripserit : Pangat succinat

terminalis magadis. Et istud quod eum ad stuporem movit (jusqu'à y parler de magadisation ! ) candide exponit Cangius in utroque glossario tum obsoletœ latinitatis , v. Magadi; tum infimœ grœcilatis, v. Mocyaôtov, i. e. « pars lyrœ in qua plectrum illiditur,» juxta Hesych.

Quid plura? Et bis jam de latiore musicarum rerum génère promisses, magister noster sibi pressius adsciscit quascumque prœcipuas novit in cantibus symphonias. Sex quidem sunt Gassiodoro, Boethio, Aureliano, aliisque; Isidoro vero, Hucbaldo , Reginoni et nostro sat erat ut quinque species symphoniarum aures conlectarent .

Quarum prima diatessaron dicitur ex quatuor sonis sive plcnis sive emitoniis (Marcianus, Scotus ). Aliis verbis : Prima cor dulis... inœqualitas , 16-18.

Secunda diapente ex quinque sonis coalescit, sive quinque ebordis exprimitur, quse inter se quatuor spatiis dividuntur (Marcian., Remig., Hiicbald.). Ea nimirum esse videtur impar proportionalitas, unde succrescit duplica coûstitutae simphoniœ species, lin. 18, 19. « Ad quod dicendum quod illud quintum hemitonium , quod ibi succrescit, incomprehensibilitcr lit,» ait Remigius.

Post quam, juuctai diapente simul et diatessaron terliam e binario créant consonantiam (Isidor., Remig.), qua; diapason sive omnium chordarum dicitur. Unde perspicies ca qua; sequuntur : diatesseronica

proportio est altéra , una cnm diapentc , id est , binarii uno gemino semitonio aucta (cod. mendose acta ). Immo forte evanida verba ita restitues : [Fit consonantiis] geminatis symphonia diapasonica.

Quarta succedit, diapason nimirum et diapente mixtim, sive octo toni tam pleni quam semipleni ( Regino, Isidor.) ; quae sane tibi erit octonarii singularis perfectio nervis exposita.

Tum deraum ultima consonantia est disdiapason, « quando major vox vel sonus minorem soiium (alias médium, grsece {/.saov, c quo nostrum sponte finit mesonica \elmesanica) quadrupla sui quantitate excedit in acumine aut gravitate , iitquc setnper in décima quinta (omnium ultima) chorda. » Hactenus Regino , cui succinit noster : Finis primœ mesauica; etc., lin. 29-30.

Caetera porro (lin. 34- il) clariora sunt quam in iis immoremur. Praecedentia vero respicienti titulus rhythmi facile ironicus erit. Quid enini sibi vult Prosa rlarellœ? An e prima voce : Clare rutilans? An forte ob sonos hujuscemodi cantus acutiores? Gerte non propter omnium scntcntiarum pcrspicuilatem. Sic vero uostra habeatur, ut aliae similium prosarum épigraphe, v. g. frigdola vel frigdora, occidenta7ia, ro/uano, uurea, ftdiculi, etc. Quot enim verba, tôt interpretum cruccs.

FONDATION DU PRIEURÉ DE SOLESMES PAR GEOFFROY LE VIEUX, SEIGNEUR DE SABLÉ.

Du ni in bac vita sumus, et in hoc corpore positi, bene operandi facilitatem babemus; et (1) necesse est, ut aliquid de nostris rébus Deo commiltamus, quod ab ipso in futuro cum gaudio recipiamus. Ego itaquc, in Deinomine, Gaufridus de Sabolio (2), pro redemptione anime mee, et omnium parcntum meorum qui ante me fuerunt et qui post me futuri sunt ; do Deo et cenobio sancti Pétri de Cultura , et monachi (3) inibi Domino scrvicntibus, ecclesiam parochialem (4) de Solcsmis (5), juxta castrum Sabolii , super alveum Sarthe (G) sitam ; cum omnibus appendiciis , terris cultis et incultis , pratis , vineis , ac molendinis subtus monasterium sancti Pétri in alveo Sarthe (7) positis. Do etiam pertinentes

il) vit deesl :i|iiiil Kenagium.

(2) Alias, Sablolio, Meoag.

(3) Loi'o monachi» . m Menag.

Pofochiali m lioc verbum detideratur apud Mcnag. De v ' nia, Heuag ntœ, Honag.

640 HISTOIRE DE i/ÉGLlSE LU MANS.

ad hune locum alios duos viculos , quorum unus Cantus merule (Chantemesle), et alter vocatur Rochatellus (Hocheteau). Do etiam et alium quemdam vicum nomine Meleriacum (I), et alodium Bousse (2) , cum omnibus inibi pertinentibus , et cum licentia amplihcandi in silvam. Do quoque vicum qui (3) vocatur Villaret (4), cum omnibus atpenditiis (5), quem a domino meo Hugone, Cenomanensi comité, servitio atque munere adquisivi. Concedo insuper partem Buxedi, cujusdam viculi, cum vicaria eteeteris consuetudinibus; illam partem scilicet quam possidebat Primaldus , vir Deo devotus, qui reliquit seculum, et secutus est Deum. Do etiam omnem sepulturam castri Sabolii. Indulgeo quoque pro Dei amore consuetudinem custodie castri. Do etiam et alodium quod dicitur Brenerias, quod est situm ultra Meduane fluvium. Hec omnia supradicta do et concedo ita honorifice sicut ego teneo , et de omnibus istis terris et vicis omnes dimitto consueludines , scilicet vicarie , foreste, venationis, banni, carredis (6) ; et ut amplius neque mei vicarii, neque forestarii, vel brenarii (7), sive canes in his jaceant terris.

In dedicatione supradicte parrechialis (8) ecclesie sancti Pétri de Solesmis , ego Gaufridus de Sabolio , obtuli hanc cartam Hugoni , Cenomanensi comiti , ad confirmandam , qui rogatu meo ad consecrationem ecclesie convenerat : qui petitioni mee libenler asseusum prebens auctoritate sua, présente Avesgaudo, Cenomanensi episcopo, et Haberto (9) Andegavensi, signum crucis imponendo , confîrmavit. Avesgaudus quoque, Cenomanensis episcopus, et Habertus, episcopus Andegavensis, me rogante, aucloritate et potestate episcopali presentem cartam confirmaverunt atque corroboraverunt. Nccnon et ego Gaufridus de Sabolio , qui hoc donum feci , et Adelays uxor mea , et filius noster Drogo hanc cartam confirmavimus.

Si quis autem ex heredibus meis , propinquus vel extraneus, diabolica tactus suasione , hanc donationis nostre cartam légitime factam minuere (10) vel infringere voluerit, auctoritate DeiPatris omnipotenlis et Filii et Spiritus Sancti, et sancte Marie virginis matris Domini, et sancti Michaelis archangeli omniumque Virtutum celestium , et sancti Joannis Baptistae et sanctorum Pétri et Pauli et omnium apostolorum, martirum, confessorum , virginum, patriarcharum , episcoporum , abatuni , sacerdotum , diaconorum , subdiaconorum , et omnium christiane religionis virorum , sit excommunicatus, anathematisatus, rnaledictus et in inferni

(1) Maleriacum.

(2) Busœ.

(3) Quod.

(4) Valerias (Les Valières ).

(5) Appenditiis.

(6) Carredii, Menag.

(7) Brenarci, Menag.

(8) Hoc verbum desideratur apud Menagium.

(9) Huberto, Menag.

(10) Imminuere, Menag.

barathro perpetualiter rcelusus, nisi ad satisfactionem veneiït, et quod maie (1) presumpsit , emendaverit. Amen.

Signum Hugonis comitis f .

Gaufridi de Sabolio y.

Adelays uxor Gaufridi f.

Drogonis f iiii eorum f .

Radulphi vicecomitis f .

Odonis fratris ejus f .

Patricii f.

Hugonis vicarii f .

Guillelmi trium puerorum f (2).

Avesgaudi f .

Americi f .

Raiiiaudi Juvenis f .

Haberti Andegoventis episcopi f .

Ingebaldi abbatis f .

Garini monacbi f .

Roberti monacbi f .

Roberti gramatie f (3).

Garini hec dictantis et scribentis f.

(Au bas de la grosse de la donation cy-dessus sont eseripts ces mots)

Anno ab Incarnatione Domini 1073 mkal. aprilis , petitione Ingebaldi

abbatis roborata est hec carta a Guilemo, rego Anglorum , apud Bonam

Villain , qui Guilemus Genomancnsis civitatis tune principatum tenebat.

Signum Guilemi régis Anglorum f.

Hec sunt nomina baronum quicum eo erant : Gaufridus Lysiardi lilius, Hebertus miles filius Gumberti , Gaulterius miles, Saloinon filius primamii, Horicus prepositus , Patricius , Rembertus filius Hugonis vicarii. (Tiré d'une ancienne copie dans les Archives de l'abbaye de Solesmes. )

ACQUISITION DE L'ÉGLISE DE BEÀUMONT-LA-CIIARTRE PAR LES MOINES DE L'ABBAYE DE SAINT-JULIEN DE TOURS.

{Juillet IM.)

Pro communi compendio ac utrorumque utilitate placuit alque convenit inter venerabilem sanctj Juliani potestatem, videlicet Gauzberto abbatiet ipsius martyris inonachis, neenon ex altéra parte Rocberto, Castri

(il Main, Henag.

: tic trium pilorum (8) Forte grammatict.

(i'r2 HISTOIRE m l/ÉOLISE DU MANS.

Luudonciisis vassallo, ut intcr se qnasdam terras comnautarc debercoi; quod et ita fecerunt. Dédit igitur potestas sancti Juliani, idem domnus abba Gauzbcrtus et monachi ejusdem loci , partibus jaro dicli Rocberti quemdam alodum nuncupalum Villam Rodulfi sitam ia pago Sfampenri, cumecclcsia in honore sancti Pétri desuper constructa, cura terris cnltis et incultis, cum vincis, pratis, pascuis, aqnis, aquarumve decursibus niobilibus et inimobilibus perviis- et exitibus et cum medietate farinarii super flu-

vium ne, insuper in argento solidos CCLX. E contra in compensatione

vel vicissitudine jam dicti pretii vel terre, dédit et tradidit prelibatus Rotbertus cum consilio fratrum suorum , Pontii sciliect et Erberli, partibus sancti Juliani et monacborum ipsius loci alodum quod vocatur liellomonte, situm in pago Cinomanensi, cum ecclesia sancti Pétri, cum omnibus appenditiis et utilitatibus suis, terris cultis et incultis, vincis, pratis , pascuis , silvis, aquis , aquarumve decursibus et cum omnibus utilitatibus, que sitis et inquirendis mobilibus et immobilibus, perviis et exitibus et farinario, id est in fluvio Dimedie. Hoc vero omnia prelibata pars parti sibi invicem tradidit atque per loca determinata consignavit babendi, tenendi, jiossidendi neenon jure proprietario utendi , faciantque ex eis sicut et de ceteris rébus jure et legaliter adquisitis. Venerabilis etiam beati Juliani locus res quas a supradicto Rotberto accepit perpetim teneal, possideat et utalur nemine, inquiétante ac contradicenle. Si autem aliqua intromissa persona commutaciones has quolibet modo infringere velinquietare presumpserit, nullatenusillud evindicare valeat, suaque repeticio omnimodis effectu careat ; insuper contra quem litem intulerit argenti solidos mille multatus componat. Et hc commutaciones eo tenore conscripte manibus nostris aliorumque bonorum vivorum corroborate, firme et slabiles per succedentia tempora permaneant cum stipulatione subnixe.

Sign. Archembaldi archiep. Sign. Pontii fratris ejus.

Boso arebidiaconus. Erberti fratris eoruni.

Willelmus clericus. Gauzberti.

Burcardus clericus. Guascelini fratris ejus.

Fredricus clericus. Gualterii.

Guarnerus precentor. Guanilonis filii ejus.

Girardus clericus. Beroardi.

Hugo clericus. Corbonis.

Martinus clericus. Wicberii.

Arveus clericus. Waloii.

Erbertus crassus. Alcherii.

Jonas clericus. Willelmi.

Ecbertus clericus. ' Eblouis.

Dadaldus clericus. Rorigonis.

Roberti auctoris hujus conimutationis.

Data Turonis aille presentiain Archembaldi archiepiscopi, niense julio, atuio Incarnationis dominice millesimo n , régnante rege Roberto, amio x. Erbertus firraavit. Todericus presbyter firraavit.

Gualterius., lieet indiguus sacerdos ac monachus, ad vieem Gauzberli, lévite et monachi scoleque primi , scripsit et subscripsit. (Original aux Archives d'Indre-et-Loire. )

XIV a.

CHARTE DE RA1NAUD , ÉVÈQUE DE PARIS, PAR LAQUELLE IL CONFIRME A L'ABBAYE DE SAINT-JULIEN DE TOURS LES BIENS ET LIBERTÉS DES PRIEURES DE BEAUMONT-LA-CHARTRE ET DE VAUBUAN.

{Juillet 1005.)

An no doniinicse Incarnationis oc v. indictione ni. accessit aille prescntiam venerabilis Rainaldi, Parisiorum pontificis, domnus abbas Gauzbertus , buraili prece deposcens quatinus ob amorem Trinitatis deiiice pariler que pro aniniarum , sue videlicet ac béate recordationis Burcardi comitis nec non fclicis memoric Helisabct ipsius conjugis , redemptione, consuctudines illas quas juste vel injuste in terra gloriosi atlilete Juliaui, scilicet in potestate vulgo vocifata Vallebouana et Bellomonte possidebat, indulgere dignaretur. Cujus petitioneni inemoratus presul corde benigno recepit. Et voti compotem favorabiliter ctfecit. Dimisit igitur ac ex toto reliquit prelibatus pontifex omnes consuetudines quas juste vel injuste ipso suique antecessores in terra potes'atis sancti Juliaui liabuerant, simulque decrevit quatinus ipsemet vel suus [ipsius] venator, auceps, sivc quilibet ingenuus aut servus, sive ipsorum equi vel canes, in oinni ojusJem martyris terra, vi aut prece , nullo modo jaccrc présumant; hoc ipsum quoque suis successoribus sibinict vicatim succedentihus observandum. Communi voto suorum procerum pcrpetualiter constituit. Quod si quis bec transgrcssus fuerit, nisi digna satisfactionc resipuerit, a rcgnoCbristi et Dci cxtrancus babeatur, et gelienne perpetuc particeps elliciatur. At contra prenominatus domnus abbas Gauzbertus, pro tante bone voluntatis recompensationc , mente benigna cum monacliorum collcgio disposuit, uti anniversarii dies ejus genitorisque ac genitricis ipsius memorati prcsulis in ceuobio praclibati athlète Juliaui siuguloruni celcbrcntur plenitcr annorum curriculis. Hec vero auctoritatis noticia ut lirma et stabilis in perpetuum maneat, bis presentibus et videntibus corroborata est

f Signum] f Rainaldi Parisiorum epi. — Signum Fulconis Andegavoruin comitis. — Signum Dimonis vicecomitis. — Signum Domini ïethbaldi abbatis. — Signum Mamicii fratris ejus. — Signum Hucbcrli \ i<ecomilis. —Signum Fulchcrii. — Signum Ansaldi mililis. — Signum

Hugonis nïilitis. — Siguum item Hugonis prepositi. — Siguuin Lisoi. — Sig. Drogonis — Siguum Malrici. — Signum Otlionis. — Sig. Amelini militis. — Sig. Solionis. — Sig. Aimonis. — Sig. Guidonis archidiaconi. — Sig. Rorigonis. — Sig. Girardi. — Sig. Baderamni. — Sig. item Amclini.

Data meuse Julio, ad plaeitum quod luit inter episcopum Hainaldum et coinitcui Fuleonem in Silva que vocatur ad illum Garcerem, non longe a fluvio Lith (1).

XIV b.

CHARTE D'AVESGAUD, ÉVÊQUE DU MANS, EN FAVEUR DES PRIEURES DE VAUBUAN ET DE BEAUMONT-LA-CUARTRE.

{Vers 1002.)

Divinitatis indicibili respectu Quocirca ego Avisgaudus,

Dei preveuiente gralia Ginomannicc sedis presul, percoguitum fore cupio noticie cuuctorum sanete Ecclesie fidelibus , precipueque suceessorum nostrorum, quoniam deprecatus est nos venerabilis Ibesaurarius nomine 0 lo , uti de cedesiis duabus sanete Mariée sciiicet, quam Valiem Bouane appellant, saneti quoque Pétri quem Bellam montum nuncupant, venditioncs et redditus annuos qui olini nobis vel atitccessoribus nostris persolvebantur, benigoi Jbesu amore Turonensibus cenobitis gloriosi athlète

univoci prioris Juliani faniulautibus pia devotioue indul-

geremus, et cpiscopali auctoritate confirmaremus. Gujus petitionein dignam et congruam perpendens, lam ego quam etiam archidiaconorum ae archipresbiterorum nostrorum ceterorumque nostre sedis canonicorum caterva volumus, et in perpetuum conservaiidum decernimus, qualinus sinodales eensus et que vulgo cireada vel parata dicuntur, prenomiuataruui duarum ecelesiarum prelibati martyris Juliani cenobitis huic saucte Ginomannensi ecclesie et festivitati sanctorum martyrum Gervasii et Protasii aut saneti Juliani antistilis intersit persona. Precamur interea suceessorum nostrorum clementiam , ut sicut ipsi sua statuta firmo ac stabili voluerint vigore persistere , ita hanc nostram auctoritatem ob amorem Dei omnipolcntis factam perpetuo sinant manere inviolatam. Si autem ausu temerario eam quilibet, quod absit, infriugere temptaverit, auxilio omnipotentis Dei sanctorumque omnium destituais, quod reperierit non evindicet, sed nisi resipuerit, consortium Jude proditoris Domini , reliquorumque infernorum civium sorliatur eternis cociti cruciatibus suppliciis. Ut vero certior fortiorque hujus

(1) Celle charte peut servir a corriger 1 Art de vérifier les dates , qui fait mourir Bouchait I" de Vendôme en 1012 , et d'autres qui !e font mourir en 1007. ( Charte originale sur vélin aux Archives cl Indre-et-Loire. — Au dos : De consuetudinibus Belli montis de super dimidia. >

scripture vigor pcr succedentia tempora pcrduret, episcopali aueforitate eam roboravimus , manibusque fidelium nostrorura adfirmari decrevimus.

f Avisgaudus ,

Odo hanc auctoritatem fieri rogavit.

Hucbertus sancti Gervasii.

Isaac.

Guillelmus.

Guillelmus canonicus.

Stepbanus.

H. Precentor.

Aymericus.

Gauzmarus.

Andréas.

Hucbertus clericus.

Fulcoius clericus.

Arduinus clericus.

Ingelbaldus.

Berengerius.

Aymericus clericus.

Rainaldus.

Guarnerius.

Cerricus..

Data autem hec auctoritas anno Incarnationis Domini M, 5ô tuf. Indictione secunda.

Odone thesaurario.

(Copie ancienne à la Bibliothèque Impériale.)

HERSENDE , FILLE DE TEDOlN , IMPLORE LE SECOURS DE GEOFFROY MARTEL CONTRE L'ÉVÊQUE DU MANS GERVAIS , QUI LUI A ENLEVÉ SON FIEF.

Gausfrido comiti atque sue conjugi, Hersendis, filia Tedoini, fidelem salutcm. Precor te, domine mi, ut misericordiam de me habeas, videlicet de terra mea , que mei patris fuit, quam Gervasius episcopus injuste aufert micbi; unde clamorem apud te feci; sed tu occupatus eras de ira tui patris, et ideo non poluisti micbi adjuvarc. Nnnc vero ab ipsa liberatus es, et ut micbi eam reddi facias potes. Ad hoc animas micbi est , ut demidium omnis honoris mei patris, qui in tuo comitalu est, annuam illi monatteHo nnod tu et tau T. con.jux cdificastis apud Vindocimtm, partira

646 WSTOÏuE DE ï/ÉOTJSE 1)fJ MANS.

vinditiono, partini doua et ut Gislonem faciatn annuore,

ctejus conjugem , et îllud donuin quod Mathie Ceci non annuo, neque ipse rectum habet , ut episcopus Gervasius mihi dixil : nain sororem (1) fi] ie mee turpiter , et quod nefas die tu est, bannit , leste Gervasio , extra banc terram , de qua ad te c.lamo ; haben terrain in iuo comitatu apud Solomias, tertiam partem vici et vigenti solidos de censu et meos conlibertos et terram decem carruarum , et similiter annuo medietatein , ut supra dictum est. Deinde occupatus quem audisti, qui mihi fuctus est, injuste milii evenit. Sed cornes Tetbaldm et ejus mater promiscrunt

miebi justiciam inde , et banc expecto quamdiu

occupata fui, dixerunt mali liomines malum de me; nunc monstiarc volo quod niebil feci unde terrenum honorem perdere debeam. — Yale. (Collection D. Rousseau , n° 435.)