FONDATION DU PRIEURE DE SAULCES EN FAVEUR DE L'ABBAYE DE LA COUTURE

In nomine Doraini. Ego Guido do Deo et sancto Petro de Gultura Ecclesiam sancti Pétri de Salgia, sicuttenebatVitalis presbyter. Do etiam presbyterium sancte Marie matris ecclesie , eo tenore ut monachi mittant presbyterum in ecclesiam ; et ego Guido requiram servitium ecclesie a monachis,sicut prius requirebant a presbytero. Et si monachi forfecerint, (et non) emendent, et omnia perdant. Do etiam duas partes festi sancte Marie Purificationis; tertia erit presbyteri ; et eam tenebit amonachis; medielatem festi sancti Sympboriani, et expleti totius anni totum, excepta moltura. Do etiam habitationem ad opus monachorum , sicut designavi prius cum abbate Ascelino. Do etiam ecclesie sancti Joannis et sancti Gyriaci sanctique Martini , totum expletum , excepta moltura. Do etiam sylvam de Salgia, que est de Charnia, ad opus monachorum et suorum hominum, et etiam receptatorum qui pro hoc opus venerint; pasnagium et omnia necessaria eorum , excepto dono et venditione; et ceram etiam de prefata sylva ad opus ecclesie , et aquam Arvam concedo eis ad piscationem. Do quoque eis de Plessiaco ad habitationem , tali tenore ut prius constituant domos in piano, et cum opus fuerit, in prefata sylva; meorum quoque data et venditione, excepto toto casamento, et si monachi habuerint in meo fevo molendinum , moltura suorum hominum que monachis. Hec omnia pro beneficio et fraternitate loci sancti Pétri de Cultura cum uxore et filiis ; et cum mortuus fuero , aut in Genomanico , aut in Andegavo pago, apud Culturam sepeliar. Terram etiam quam dédit Pontius factus monachus, concedo, eo pacto ut et monachi tantumdem terre acquirant Salgie. Concedo etiam habitationem Joffridi Rufi, quantum in me est , quam si habuerint dono , seu emptione , ego quoque ex mca parte mox do eis oscham que est juxta. Testes ille donationis : Guillelmus de Salgia, Cedelinus , Theobaldus de Monte Guidonis , Fulcoius de Salgia , Gubertus Longus , Harduinus Tardus. Hec omnia annuit Hugo de Silliaco , apud Evam de Gantelo , assistente eodem Guidone et Guillelmo de Vcrnia.

Dono ecclesiam quoque sancte Marie de qua prius; presbyterium solummodo dederam totum ita honorifice et quietc sicut teneo , excepta m. 42

t>;>8 HISTOIRE DE i/ÉGLISE DC .MANS.

moltura; ita tamen quod presbyter mittetur et ojicietur a monachis per consilium meum ; nec illud silcndum est quod presbyter et omnes ejus successores habebunt partem sépulture , que nunquam ultra quatuor denarios crescat. Pro his omnibus dabuntur donec vivam Guido pro eo apud Culturam uni pauperi unus panis et una justa vini, et si ipse voluerit mittere suum pauperem, cui dabuntur. Dono nihilominus omnes ecclesias unde prius partem dederam. ( Ex ms. n° 91. )

Yvo Le Franc universis presentem paginam inspecturis , salutem : noverit universitas vestra , quod ego dominus de Saulge dedi in perpetuam eleemosynam Deo et monachis sancti Pétri de Gultura duas partes omnium decinjarum de ampliationibus de Sozole et de nemore de Estrees factis et faciendis, et tertiam partem presbyteratus de Sauge', dedi etiam jam dictis monachis totum tractum earumdem decimarum : et iidem monachi concesserunl mihi integrum beneficium, confraternitatem ecclesie sue, tanquam monacho professo , et in vita et in morte habendum, et preterea pratum suum quod stannum meum de nemore occupabit , quod ut ratum sit , sigilli mei munimine roboravi. ( Cartulaire de l'abbaye de la Couture, à la Bibliothèque du Mans, n° 198, fol. 38, r. — Compendium hisioriœ nhbatiœ Cvlturœ , n° 91.)

CONFIRMATION PAR GUY DE SAULGES DES DONS FAITS PAR LUI A i/ABBAYE DE LA COUTURE.

In nomine Domini. Ego Guido do Deo et S. Petro de Gultura ecclesiam S. Pétri de Salgia, sicut tenebat Vitalis presbyter. Do etiam presbyterium S. Marie matris ecclesie , eo tenore ut monachi mittant presbyterum in ecclesiam ; et ego Guido requiram servitium ecclesie a monachis, sicut prius requirebam apresbytero. Et si monachi forfecerint, emendent aut omnia perdant. Do etiam duas partes festi sancte Marie Purificationis; tertia eritpresbyteri, et eam tenebit a monachis; medietatem festi S. Symphoriani, et expleti totius anni totum, excepta moltura. Do etiam habitationem ad opus monachorum , sicut designavi prius cum abbate Ascelino. Do etiam ecclesie S. Joannis et S. Cyriaci sanctique Martini , totum expletum , excepta moltura. Do etiam sylvam de Salgia que est de Çharnia, ad opus monachorum et suorum hominum, et etiam receptatorum qui pro hoc opus venerint, pasnagium et omnia necessaria eorum, excepto dono et venditione, et ceram etiam de prefata sylva ad opus ecclesie et aquam Arvam concedo eis ad piscationem. Do quoque eis de Plessiaco ad habitationem, tali tenore ut prius constituant domos in

piano, et cum opus fuerit, in prefata sylva ; meorum quoque data et venditione , excepto toto casamento , et si monachi habuerint in meo fevo molendinum , moltura suorum hominum que monachis. Hec omnia pro beneficio et fraternitate loci S. Pétri de Gultura cum uxore et filiis ; et cum mortuus fuero, aut in Cenomanico, aut in Andegavo pago, apud Culturam sepeliar. Terram etiam quam dédit Pontius factus monachus concède-, co pacto ut et monachi tantumdem terre acquirant Salgie. Goncedo etiam habitationem Joffridi Rufi, quantum in me est , quam si habuerint dono , seu emptione , ego quoque ex mea parte mox do eis ascham que est juxta. Testes prime donationis : Guillelmus de Salgia, Cedelinus Thebaudus de Monte Guidonis , Fulcoius de Salgia, Herbertus Longus, Harduinus Tardus. Hec omnia annuit Hugowde Silliaco apud Evam de C«wte/o, assistentibus eodem Guidone et Guillelmo de Vernia. (Compenr diurn historiée abbatiœ Culturœ. )

GEOFFROY DE BRULON FONDE LE PRIEURÉ DE SAINT-PIERRE DE BRULON EN FAVEUR DE L'ABBAYE DE LA COUTURE.

In nomine sancte et individueTrinitatis. Ego Gaufridus, filius Burchardi, de castello Bruslonis , memorie presentium atque futurorum mandari dignum duxi , quoniam pater meus Burchardus et mater mea Adelais prebendas quatuor canonicorum in ecclesia sancti Pétri que sita est in eodem castro Bruslonis Deo servientium , cenobio beati Pétri de Cultura dono dédit. Quod ego Gaufridus et meus frater Burchardus annuimus , tali tenorc ut dum ex ipsis canonicis aliquis obiret , prebenda ejus in dominium monachorum deveniret. Pro duabus igitur prebendis meus jam dictus pater xx libras denariorum accepit, quoniam jam duo ex prefatis obierant canonicis. Postquam vero meus abiit genitor, a supradictis monachis altéras xx denariorum libras accepi, quatenus absque calumnia, post mortem duorum canonicorum quiadhuc vivebant , prebendas que restabant ut priores possiderent. Ego autem lias quatuor prebendas, fratre meo annuente, cum burgo et terris pertinentibus, ad ipsum locum sancti Pétri Culture cenobio, sicut meus pater possetlit et ego , scilicet et omnibus consuetudinibus , id est vicario , thelonco, fernayo, banno, corvaria et moltura, si tamen in meo fevo molendinum habuerint. Quod si homo sancti Pctri molturam reddere neglexerit, clamor ad monachum qui donatus ipsum locum fuerit veniat, et negligentem distringens forfactura sit sua, et mini plane reddatur moltura. Rctineo etiam telonem cursarii mercatoris per viam terre monachorum gradientis, ita videlicet , ut si inibi aliquid vendiderit

060 HISTOIRE DB l/É&LSSE ni KAffS.

aut emerit , thcloneum meurn sit. De omnibus autem aliis hominibus quicumquc emerint aut eomparavcrint , theloneum rcddatur supradictis monachis; si vero mercator cursarius vel una nocte in terra monachorum jacuerit, theloneum corum sit. Sic de omnibus aliis qui in terra eorum aliquid vindiderint, theloneum eorum monachorum sit , excepto theloneo a média die n ferie usque ad noctem m ferie quod mihi retineo. Rixa vero si facta fuerit inter meos et monachorum homines in via publica terre S. Pétri quam obtinere videntur ipsi monachi, forsfactura mei hominis emendetur supradictis monachis. Si quis autem ex nostro beneficio fevatus dare aut vendere suprascripte ecclesie

eisdem S. Pétri Culture monachis servientibus beneficio voluerit ,

ego et frater meus Burchardus libenter annuimus; tamen partem, non totum, ut non meum perdam servitium. Hoc igitur donum et donationis scriptum annuentes corroborarunt et confirmaverunt inclitus rex Anglorum Wilielmus et ejus filius Robertus, cornes Cenomanensis nobilissimus, Robertus quoque Burgundus meus dominus, illorum fidelissimus, Philippo rege Francorum régnante, anno ab Incarnatione Domini 1068. Indict. xm. Quicumque igitur banc chartam nostre eleemosyne de nostris heredibus calumniaverit , vel de istis rébus quas damus et annuimus minuere presumpserit , a Deo maledictus et excommunicatus sit, usquequo veniat ad satisfactionem et integram emendationem. Testes hujus rei sunt domnus abbas Ascelinus, Guillelmus Hermandus, etc. Laici autem hi sunt : Gauzfredus qui hoc fieri preceptum jussit, Burchardus frater ejus, Defensor, Herbertus de Fruinniaco, Drogo ejus nepos. Orricus Bastardus, Rotbertus filius Guiterni , Liziardus de Gaudiaco , Theodericus filius Guidonis , Briardus , Herbertus frater Drogonis , Ivo de Mata Bruslonis , Gauzfrenus Fraganus , Roscelinus , Wilielmus filius Constantini, et Robertus Restivinus Pbr. {Compendium historiée Culture?.)

GEOFFROY DE MAYENNE CONFIRME A L'ABBAYE DE SAINT-VINCENT LA POSSESSION DE L'ÉGLISE DU LORODER.

Notum esse volumus cunctis ecclesie fidelibus , quod Gaufridus de Meduana fecit donum sancto Vincenlio de Laboratorio de omnibus rébus que illi ecclesie date fuerint de suo fevo, et quodeumque monachi jure adquirere potuerint seu dono seu emptione lirmiter habendum concessit. Hoc factum est in caméra Ernaldi, episcopi Cenomanensis, in die festivitatis sancte Scolastice , présente Arnaldo episcopo, Raginaldo abbate, Petro monacho, Gersende comitissa, Herbento deWirchia.

Willelmo Passavant, Ingelberto cantore, Herberto de Semraur canonico, Waudelberto canonico , Witerno canonico , Fulcredo canonico , Gisleberto presbytero , Algrino vicario , Rogerio vicario , Atranno de Porta, Ernulfo famulo monachoru'm. Ipso vero die in eadem domo factura est judicium de Huberto, filio Johannis de Wirchia, qui transacta die fuerat occisus, et apud ecclesiara sancti Pétri Culture, calumpniantibus monachis sancti Vincentii, fuerat sepultus. Hoc ergo judicavit Gaufridus de Mcduana quod injuste illic fuerat sepultus , et quod apud ecclesiam sancti Vincentii non solum ille , sed etiam omnes qui de casamento episcopi tenent, sepeliri debuissent. Hoc autem judicium auctorizavit Ernaldus episcopus, et audierunt viri qui rétro scripti sunt. ( Gartulaire de Saint- Vincent, à la Bibliothèque Impériale , n° 5444, charte 247. )

l'eVÈQUE ARNAUD ET LE CHAPITRE DU MANS FONT DIVERS DONS A L'ABBAYE DE SAINT-VINCENT.

Duos arpennos vinee quos habet Garengodus apud Bonumgenium, émit ipSe xx annos, antequam duceret uxorem Witburgam suam primam feminam , et v annos post ipsius Witburge mortem , émit ipse Garengodus a Roberto Grammatico ipsam terram in qua plantavit vineam que est super molendina sancti Gervasii. Molendinum quoque quod habet in Sarta émit in tempore Ermensendis sue secunde uxoris.et ipsa Ermensendis donavit sancto Juliano suam partem illius molendini, et Garengodus suam partem Deo et sancto Vincentio, et ipsam partem quam ipsa Ermensendis donavit sancto Juliano, dédit postea domnus Ernaldus episcopus sancto Vincentio per voluntatem et favorem canonicorum suorum. Hec omnia calumpniabatur injuste Arimburga , filia ipsius Garingodi , nata de Witburga prima femina ejus. Unde ipsam Arimburgam vocavit domnus Ernaldns episcopus et Hubertus Deria ad placitum et ad rectum judicium ni idusaprilis; sed quoniamsequi noluit quod universa curia judicavit, judicaverunt ibi omnes barones qui affuerunt , quod ulterius non deberet indc respondere ill abbas Sancti Vincentii seu monachi qui eadem edificia tenent dono Garengodi. Hi autem sunt qui illi judicium in curia episcopi confirmaverunt : Ernaldus episcopus, abbas Raginaldus , Hubertus de Ria, Hubertus Ribola , Ranulfus vicecomes, Robertus de Sordonc, Waudelbertus canonicus, Sabinus sacerdos , Landricus Pulcinus, Hubertus decanus, Gomus eleriens , Viventius filius Beringerii, Rammundus, Godefridus filius Hugonis de Montibus, Seginfredus, Haringodus, Albericus Bastardus , Hugo clcricus Abrincensis , Radulfus cubicularius. (Gartulaire de Saiut-Viuceut. )

herbert de la guierche confirme a l'abbaye de saint-vincent l'église de saint-corneille.

Notura esse volumus tam futuris quam presentibus , quod Johannes de Guirchia , annuentibus fratribus suis et filiis omnibus filiabusque , donavit sponte sua Deo et sanctis ejus martiribus Vincentio atque Laurentio ecclesiam sancti Cornelii , absque omni servicio , et absque omni seculari querela, et ob hoc accepit a fratribus loci xl. solidos denariorum et duos porcos lecticios , tali ratione ut ipse cum uxore sua Emma et anima patris matrisque sue et uxoris sue Guiburgis defuncte et fratres et filii et filie ejus in vita et in morte participes sint omni tempore beneficii et orationum fratrum loci hujus; et talis conventio est ut si quando forte , quod fore non credimus , calumpnia surrexerit , fratribus loci sancti Vincentii de ipsa ecclesia , Johannes et post eum heredes ejus adquietent eam Deo et sanctis ejus martiribus Vincentio et Laurentio, et quietam ab omni calumpnia faciant solutam. Si vero ipsam ecclesiam sancti Cornelii forte ita adquietare nequiverit, convenientia talis est, ut ecclesiam sancti Audoeni de Monte Busoti donet pro ea Deo et sanctis martiribus Vincentio et Laurentio. Donum autem hoc posuit Dominus Johannes super altare sancti Vincentii, presentibus et videntibus testibus multis quorum hic conscripta sunt nomina : Dominus Ernaldus episcopus, Raginaldus de Secusa, Johannes de Guirchia , Gunherius frater ejus , Savaricus filius vicecomitis Radulfi , Willelmus et Robertus filii Hervei de Doscella , Fulcodius de Orta , et Fulcodius de Truncheto , Rogerius de Scalaris , Willelmus Passavant, Hugo Lancelinus, Wido Scoriator Villani, Letardus filius Constantini, Raimundus Tanssartanus , Gonstantinus , Milo , Arduinus , Gaudricus et Rainaldus de Janua , Ghristianus Picotus , Witernus canonicus , Tedoinus , Umbertus , Mainardus canonicus sancti Pétri , Lambertus clericus, Lambertus cubicularius episcopi, Odo episcopi clericus, Rogerius de Coloniis, Warnerius Burgundus, Rainaldus, Stephanus presbiter, Herbertus et Wauterius filii Fredesendis, Wauterius Bramedener, Andréas , Gaufridus clericus, Hugo filius Widonis Bastardi , Raginaldus de Bus, Herbertus filius Johannis de Guirchia et fratres ejus, Hugo Wido, Rogerius natus de Normanna, Agnes uxor Salomonis de Fracta Valle, Fremburgis et Guiburgis sorores eorum, Landricus de Curcesbat, Hugo illius nepos , Airardus qui habet uxorem Odonis Borni. Signum Herberti filii Johannis. (Cartulaire de Saint-Vincent, charte 116.)