PROCÈS ENTRE LES MOINES DE SAINT-VINCENT ET HERBERT DE LA GUIERCHE

Sequenti itidem tempore, Rannulfo abbate Ecclesiam gubernante , eo anno quo Longobardus cenomanicum comitatum Helie comiti vendidit et recessit , cepit jam dictus Herbertus monachos infestare , dicens sein elemosina suum pauperem secundum suam voluntatem mittere, contradicentibus rnonachis , tandem ad concordiam venerunt , et dédit sibi abbassuummulum quem adamaverat, nomine Barbinum, talitenore ut omnes qnerelas dimitteret, et loco etfratribus omnino fidelis existeret. Actum in capitulo sancti Vincentii , postquam Hoellus episcopus et predictus abbas de exilio ubi Longobardus eos exulaverat, redierunt , quem etiam mulum Guberio avunculo suo pro quo ipsum petierat predictus Herbertus dédit. (Gartulaire de Saint- Vincent, charte 118.)

GERSENDE , FEMME DE HUBERT R1BOLE , FAIT DON A L' ABBAYE DE SAINT- AUBIN D'ANGERS DE L'ÉGLISE DE SAINT-PIERRE-LE-RÉITÉRÉ AU MANS.

Scirevolumusposteros nostros quod Guillelmus, Ribola cognominatus, donavitDeo et sanc.to Albino et abbati Girardo , pro anima sua, medietatem unius ecclesie apud Cenomannem, sic solidam et quietam sicut ipse habebat. Nominatur autem ipsa ecclesia sanctus Petrus Interratus. Garsendis quoque , uxor Huberti Ribole , donavit et ipsa Deo et sancto Albino, pro anima viri sui et sua ac filiorum suorum , alterain medietatem predicte ecclesie, totam ex integro sicut ipsa habebat. Concessit quoque rnonachis sancti Albini quicquid de fevo suo, dono vel emptione, adquirerent. Annuit hec Gaufridus filins ejus, qui cum matre sua accepit ab abbate Girardo societatem et beneficium loci beati Albini , in capitulo ejusdem sancti , promittente tune predicta matrona quod duos filios suos , qui aberant , hec faceret concederc. Actum hoc fuit apud Andegavem in capitulo beati Albini, die festivitatis sancti Benedicti abbatis in Marcio, post vesperas. Huic donationi interfuerunt : Gaufidus Mulot, Petrus de Campo Caprario , Rainaldus (ilius Rotberti mariscalli; de famulis monachorum : Warinus cellarius, Samazollus, Hatlo

072 IllSTOUti: DE l/ÉGLISE DU MAJN'S.

ccllalarius, Archembaldus Quatrebas , Hubertus de Pavea , Guillelmus Partenais. ( Gartulaire de Saint-Aubin, aux Archives de Maine-et- Loire, fol. 20, r.)

BULLE PAR LAQUELLE IRBA1N II CONFIRME LES POSSESSIONS DE L'ABBAYE DE SAINT-AUBIN DANS LE DIOCÈSE DU MANS.

(14 avril 1077.)

Urbanus episcopus , servus servorum Dei, dileclo filio Gerardo Andecavensis monasterii abbati, quod in honore S. Albini eonstructum est , ejusque successoribus regulariter substituendis in perpetuum.

Pic postulatio voluntatis effectu débet prosequente compleri, quatinus et devotionis sinceritas laudabiliter enitescat et utilitas postulata vires indubitanter assumât. Quia igitur dilectio tua, ad Sedis Apostolice *portum confugiens, ejus tuitionem devotione débita requisivit, nos supplicationitue clementer annuimus, et^beati Albini monasterium , cui Deo auctore présides, cum universis ad ipsum pertinentibus, sub tutelam Apostolice Sedis excipimus. Statuimus enim ut quecumque bona idem monasterium juste in preseuti possidet , sive in futurum , concessione Pontifîcum , liberalitate principum vel oblatione fidelium , juste atque canonice poterit adipisci , firma tibi tuisque successoribus et illibata permaneant; in quibus hec propriis nominibus duximus exprimenda.

In Andecavensi episcopatu : Insulam que dicitur Montis, Piscatoriam de Sorgiis; et villas has : S. Johannis desuper Ligeri , Chiriacum, Calgiacum, Alodos, Segniacum, Clementiniacum, Campaniacum , Sagiacum, Landriacum, Balaiacum, Prunarium, Légion, Monsterolum, Campigniacum, Pintiacum cum bosco de Malespinet, Gastellicium, Basilgias, Lusdum, Vallès, Brionum, Cartiniacum, Peregrinam, Nitmerlam, Villa canis, Campum Boscerium, Verneil, Sarmagias, et Fixiam, Guitiacum, Comborniacum , Artisiacum., ïn episcopatu Cenomanensi : Colonias , S. Gallum, Basilgiam, Luciacum, Malicornant, S. Petrum de Utmis, S. Mariam de Migrone, Locanai. In Redonensi : Calumnam, Cellulam (la celle Guerchoise). In Pictavensi : Maironum. In Namnetensi : Salliacum, S. Oportunam, S. Beron, Johannem juxta S. Nazarium, cum universis pertinenciis et appendiciiseorum.

Decernimusigitur, ut nulli omnino hominum liceatidem monasterium temere perturbare , aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, vel temerariis vexationibus fatigare; sedomnia intégra conser- Yentur, eorum pro quorum sustentatione, et gubernatione concessa sunt usibus omnimodis profutura, salvo jure et canonica obedientia Audecavensis episcopi. Obeunte te, nunc ejus loci abbate, vel tuorum quolibet

suceessorum, nullus ibi qualibet subreptionis astutia seu violentia preponatur, nisi quem fratres communi consensu, vel fratrum pars consilii sanioris, secundum Dei timorem et beati Benedicti regulam , elegerint. Electus autem , secundum antiquam monasterii vestri consuetudinem , ab Andecavensi episcopo consecretur. Sepulturam quoque ejusdem loci liberam esse censemus : ut eorum qui illic sepeliri deliberaverint, devotiorii et extremae voluntati, nisi forte excommunicati sint, nullus obsistat. Si qua sane ecclesiastica secularisve persona, hanc nostrae constitutionis paginam sciens , contra eam venire lemptaverit , secundo tertiove comraonita, si non satisfactione congrua emendaverit, potestatis honorisque sui dignitate careat , reamque se divino judicio existere de perpétua iniquitate cognoscat, et a sacratissimo Gorpore et Sanguine Dei et Domini Redemptoris nostri Jesu Ghristi aliéna fiât , atque in extremo examine districte ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem loco justa servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi : quatenus et bic fructum bone actionis percipiant et apud districtum judicem premia eteroe pacis inveniant. Amen, amen, amen.

Legimus

Ses Pet rus

Urba PP.

Ses Paulus

nus IT.

Firmavimus.

Datum Santonis, per manum Johannis S. Romanae Ecclesiœ diaconi cardinalis, xvm° kalendas maii, indictione iv», anno Dominicse Incarnationis MXCVTi0, Pontificatus autem domini Urbani Secundi Papae IX0. (Archives de Maine-et-Loire.)

FONDATION DU PRIEURÉ DE SAINT-GAULT EN FAVEUR DE L'ABBAYE DE SAINT-AUBIN D'ANGERS.

Ne forte tempore aliquo prosperitatis vel adversitatis malevoloruni

stimulata invidia calumniandi excitet insidias , muneris quod Fulcoius

Bonellus Deo et S. Albino, pro peccatorum suorum indulgentia,obtulit,

hanc posteris nostris velut memoriara et contra adversariorum omnium

ealliditates munimen lirmissimum rclinquimus chartulam. Cognoscant igitur omncs quod Fulcoius Bonellus, pro animae rcmedio, ecciesiam sancti Galli, cum toto burgo et cemetcrio, sepultura, décima, sacrilegii medietate (altéra enim episcopi Cenomanensis est ) pasnagio, sanguinis vel alicujus forsfacti duabus partibus ( tertiam enim Marese,Viviani amita, habet ) medictatem etiam cujusdam molendini , cujus altéra medictas Roberti Crassi est, si non ante mortem , post mortem suam. Hec orrïnia que supra Deo et S. Albino donavit, et quidem adeo ut nec presbiter in ecclesia esse, nec villanus in burgo babitare audeat, nisi cui monachi concesserunt. Excepto quod ipso Fulcoius et Gaufridus Billonius, ipsis monacbis concedentibus, domum unam sibi edificaverunt , et cum alter obierit, partem suam alteri relinquet; post mortem autem utriusque et banc habebunt, et sic cuncta intègre possidebunt. Et huic dono alacriter consensit uxor sua Agnes, etc. Actum Andegavis in capitulo S. Albini, anno ab Jncarnatione Domini mlxxxvii , in presentia domni Girardi abbatis , anno ordinationis sure sexto.

Hoc item notum tieri volumus tam futuris quam presentibus , quod costumas de suis hominibus jamdudum concessas, quas monialibus sancte Marie de Avenariis dominus Guido uxorque ejus Cecilia injuste abstulerant , rursus omnino et in perpctuum concesserunt. Unde ad hujus concessionis firmatum ipse Guido quatuor libras ejusque uxor viginti libras solidorum habuerunt. Quod isti infrascripti testificantur Guiardus (Girardus?) prior sancti Martini , Sylvester de Voluta , Johannes de Meral, Ivo Rogerius, Lothes Ramerii, Hubertus Tetbaudi pelliparii , Garsilius deBunou, Albericusvicarius ejusque frater Fulcoius, Normannus de Montiniaco, Tetbaudus prepositus, Tetbaudus Ruffus , Aventinus de Ribello, Popardus Molendinarius, Haimericus pistor , Milesendis prior ejusdemloci. Adelaidis scriba hujus scripto. (Copie faite parD. Thareau, aux Archives de Maine-et-Loire. )

l'évèque hoel fait refuser les sacrements a foulques fissaud, qui retenait une partie de l'eglise de malicorne appartenant a saint-auhin.

Miles quidam, Fulcoius Fissardus nomine, habebat partem quamdam in ecclesia de Malicornant, et hic aliquando infirmatus est apud castrum Setusiam ; quam ob causam cum a presbitero ville illius , Gaufrido nomine, penitentiam et viaticum postularet, indicavit ei presbiter non posse eum recipi ad sacramenta Ecclesiae, quoniam, cum laicus esset, in oblationibus ecclesiasticis portionem possideret. Et quidem tum Papa

Urbanus super hujusmodi homines recentem dederat excommunicationem. Quod ille cum audisset, rogavit ad se venire Robertum monachum sancti Albini, qui prior erat apud Malicornant, qui cum venisset, reliquit Fuicoius in manu ejus Deo et sancto Albino quicquid in ecclesia de Malicornant possidebat. At postquam convaluit de infirmitate , fecit irritum donum suum, et resumpsit quicquid dimiserat; et displicuit hoc vehementer amicis ejus,. et persuaserunt illi viam boni consilii, et adquievit eis; et reddidit et confirmavit in manu ejusdem Rotberti monachi quicquid prius dederat Deo et sancto Albino ; et tulit donum super altare ejusdem ecclesie , que constructa est in honorem Dei et sancti Silvestri; et concesserunt hoc uxor ejus Maria et Basilius nepos ejus ; et quia bono animo hoc fecerunt , dédit idem monachus ipsi Fulcoio vr libras denariorum Genomanensium , et uxori ejus x solidos ejusdem monete , et nepoti ejusBasilio bliandum (sic) fustaneum. Testes sunt monachi, Hugo Mansellus , Rotbertus, prior loci, Silvester ; et cum eis Odo Asinarius , Frotmundus ante natus, Gualterius Gobrant, Gaufridus Hoel , Fulcheriolus famulus monachorum, Rainaldus Braconarius , et alii multi. (Cartulaire de Saint-Aubin, fol. 102, v. )

LE PRÊTRE GEOFFROY DE MOREIO , EN SE FAISANT MOINE A L'ABBAYE DE SAINT-NICOLAS d' ANGERS , AUGMENTE LES REVENUS DES PRIEURÉS DE SAINT-LÉONARD ET DE NOTRE-DAME DE FRESNAY-LE-VICOMTE.

(Peu avant l'an 1100.)

Scribimus ad notitiam presentiumet futurorum, quod quidam sacerdos , nomine Gaufridus de Moreio, monachus noster deveniens, totam decimam suam panis et vini que est ad Fontem-Bafisse in feodo nostro , sicut ipse possederat, nobis in perpetuum possidendam dédit, et duas partes décime Gurbe. Hoc concesserunt Paganus nepos ejus , et Paganus frater ejus , et Thomas et Gauterius nepotes ejus. Hoc viderunt : Euvrardus prior , et Philippus et Godefredus monachi , Rotgerius vivens-armis , Girardus Guillot, Paganus Minterius, Herbertus et Belardus capellani , Gaufridus Bocel, Guillelmus Bocel, Radulphus armiger, Adam et de Doe prepositus. ( Copie du commencement du xne siècle, aux Archives de Maineft-Loire. )

C7G HISTOIRE DK l'ÉailïE DU MANS.

UN NOMMÉ NORMAND REND LA PRÉVOTE QUE SES ANCÊTRES AVAIENT USURPÉE 6UR LES TERRES DU CHAPITRE DE SAINT-PIERRE-DE-LA-COUR.

Notum fieri volumus tam presentibus quam futuris dominuui Urba-

nura Papam , bone memorie virum ùt Sepulcri viam predicaret ,

Cenomannum advenisse. Tune temporis vero Nortmannus prefecturam per totam terrain beati Pétri hereditarie possidebat , qui suum et antecessorum suorum redimens peecata , consilio vero Pape et Hoelli, Cenoraanensis episcopi , quod ipse et antecessores sui violenter tenuerant , et in quo ipse successerat , raonitu et predicatione domini Urbani Pape , in ejus presentia et comitis Helie , et coram omnibus ibi adstantibus, omnino dimisit et super altare B. Pétri dimissionem illam obtulit. Hoc viderunt et audierunt lldebertus archidiaconus , Gofridus Buco, decanus Ecclesiae B. Juliani, etc. Enjobertus cantor, Liseius canonicus, Arnaldus sacrista , et plures alii. Item , cornes Helias , Paganus de Monte Dublelli , Hamelinus de Altanosia , Patricius de Cudurcis , Fulco Ribola, Guillelmus Ribola, Hugo filius Guidonis, etc. (Copie aux Archives de la Sarthe.)

L, LI et LU

joscel1n le maire restitue au chapitre de saint-pierre-de-la-cour l'église de saint-denys de cormes.

Tempore Urbani Papae et Hoelli, Cenom. epT., Longobardo dno Cenom. , et Bernardo Feritatis dno, et Aimata uxore sua vivente, Joscelinus Major, anime sue remedium querens , ad Hoellum venit episcopum , et confessus est se graviter peccasse, quoniam Hugo frater suus consilio suo injuste ecclesiam sancti Dionysii de Cordmis tenuerat. Illius ergo peccati, mortuo Hugone, Joscelinus remissionem et absolutionem querens, cognovit fratrem suum illam ecclesiam injuste tenuisse, et ut absolutionem ipse et fratres ejus pepigit se et heredes suos in ecclesia illa

nihil amplius reclamaturos , episcopumque rogavit quatenus omnes illos excommunicaret qui jure hereditario aliquid in ecclesia illa reclamareut. Et hoc facto Joscelinus Angebaldum , cantorem sancti Pétri , et commune capitulum imploravit, quatenus amore Dei et precibus Hoelli

episcopi sacerdotum illius ecclesie Huberto filio suo concédèrent ; et concesserunt. Postea vero dum Urbanus Papa predicaret viam Jérusalem, et causa illius predicationis ad istas partes venisset , omnia illa que diximus de ecclesia supradicta in presentia dorani Pape sunt recitata, et ejus auctoritate et testimonio, concedente Joscelino, sunt confirmata. Littere etiam hujus rei chirographo insignite facte sunt capitulo communes et Huberto Joscelini filio , testibus lldeberto archidiacono , et Gaufrido illius ecclesie decano, etc. (Copie aux Archives delà Sarthe.)

Nous supprimons les n°« LI et LU , qui ne sont que des répétitions.

lui

VIDIMUS DE LA CHARTE DE FONDATION DE L'ABBAYE D'ESTIVAL EN CHARNIE . PAR RAOUL DE BEAUMONT, EN L' ANNÉE 1109.

A tous — Loys , fils du roi d'Acres, chevalier, vicomte de Beaumont, et Agnès sa femme, vicomtesse et hoir de ladite vicomte. — Le samedi après la Saint-Clément 1285, avec les religieuses de Notre-Dame d'Estival en Charnie avons vu et fait lire mot à mot quatre paires de lettres scellées des sceaux des nobles hommes et de bonne récordation, savoir : la lre de Raoul fondateur desdites religieuses et de leur moustier, et les autres de Richard et Raoul nos prédécesseurs et jadis en leur temps vicomtes de Beaumont, en ces mots :

Omnibus presentibus et posteris presentem paginam inspecturis et audituris Radulfus, vicecomes et dominus Bellimontis, salutem in auctore salutis. Ne vero malicia seu cupiditas subsequencium successorum bénéficia et eleemosynas , franchisias et libertates Deo et sancte Matri Ecclesie bénigne et pie dedicatas retinere , subtrahere , minuereve possint in posterum vel auferre , presentem cartulam in hanc publicam formam, anno ab Incarnatione Domini millesimo centesimo nono, régnante Ludovico in Francia, Rad., archiepiscopoTurronensi, Hildeberlo, episcopo Cenomanensi , Fulcone comité Cenomanicam civitatem et suas alias civitates magnanimiter dominante , ad rerum'gestarum memoriam conscribi {sic) et lieri dignum duxi, animadvertens hominis principium materiale totum nichil ei proprium, cum ad ejus occasum ccsset possessio rerum (nudus ex ventro matris egressus , et nudus revertar illuc ); perpendens dare pauperibus habere thesaurum in celis , et qui collocat thesaurum in terra non habet quid speret in celo , et quia non sunt bona hominis que secum déferre non potest , et dives cum dormierit nichil secum affert, sed solum elemosina magna est fiducia coram Deo facienti eam , et sola misericordia cornes est dcfunctorum. Idcirco mercede ratus, amore Dei et pro mee et antecessorum successorumque meorum omnium animarum remedio et salule , magne sanctitatis viro

078 HISTOIRE DE l/ÉGUSE DU MANS.

famulo Dei Adelermo clara stirpe nato , sed sacris virtutibus clariori et moribus insignito; attendons que in carne sunt Deoplacere non possunt, qui proprii corporis duro freno suam domabat , vigiliis et orationibus assidue vigilans, die ac nocte exequium Deo sedulum exhibebat, et quia Deus nesciens abesse suis, in silva mea de Garneta ad locum qui dicitur sancti Nicholai destinavit ipsum Dei virura , ubi per plures annos et dies in Dei servicio diutissime laboravit , ad quem Spiritus Sancti gracia tractus, qui ubi vult spirat, gavisus veni, pro mois excessibus veniara per ipsum ad Dominum petiturus , quem cum sanctis Angelis sermocinantem inveniens, petens mederi malis, propitius cxaudivit; cupiens etiam divinum cultum , prout decet quemlibet orthodoxum , Ghristo augmentari ; eidem viro Dei et eis qui sibi successerint dictum sancti Nicholai locum in puram et perpetuam eleemosinam , francam et admortisatam assignavi, dedi et concessi, cum pratis, terris, sepibus , arboribus et clausuris, cum fundo, dominio, juridictione et districtu, ad sui et suorum successorum voluntatem de cetero faciendam , ac etiam decimam lucri et emolumenti proprii mei molendini sanctae Suzannœ et furni, ab eodem Dei viro et ejus successoribus et habitatoribus et agricultoribus ibidem , suum proprium fragium et usagium in dicta mea silva et aliis omnibus nemoribus circumstantibus , prout de longitudine et latitudine extenduntur, usque ad aquam fluentem de Arva, ad vivum et mortuum, ad omnes et quaslibel arbores, cujuscumque nature existant, uno loco vel diversis , ubi et quanto, et totiens quotiens maluerint, sine signo, sine requesta seu monstratione quibuscumque, ad domos suas et edificiorum refacta queque et clausuras , et cetera sibi alia necessaria facienda , ut sibi melius videbitur expedire , et panagium pascuum et herbagium porcis et aliis pecoribus universis , omnibus temporibus in futurum ; et quia lux supra candeladrum posita abscondi non potest 1 famé dulcedine et morum concrescentia pro opère sanctitatis, quamquam plures utriusque sexus lampade claritatis accensi famulo Dei multipliciter adheserint ; sed quia dicti sancti Nicolai locus eidem erat valde brevis et aridus, alium locum magis latum a me petens , desiderans etiam Dei serviciurn benigno favore augmentari , et locum magis latum sibi conferri , quenidam alium locum aquaticum ab eodem viro Dei perlustratum et pervisum in predicta mea silva que dicitur Estival, pro amore Dei et remedio animarum mei et anlecessorum et successorum meorum, omni modo quo supra, in puram et francam eleemosinam, admortisatam, cum fundo et pertinentes , eidem viro Dei et suo gregi dedi , do et concedo , cum omni jure, juridictione, dominio et districtu, nichil mihi vel meis heredibus ibidem , nisi servicii participationem duntaxat, retinendo ; in quo siquidem loco, ad meam petitionem et instanciam monasterium in honore Dei et béate Virginis Marie humiliter fabricavit ; quo fabricato, ego predictus vicecomes affectans et desiderans conventum sanctimonialium ibidem agregari pariter et uniri , que sub habitu regulari, accensis lampadibus , ut sponso se préparant per opéra

sanctitatis, et Domino de cetero famulantur, nie suplicante, construit et fecit , et eumdem locum per dictum reverendum episcopum ad Dominum eonsecravit; et ne post ejusdem Dei viri decessum , oves sine pastore remanerent et errarent , carissimam sororem meam sanctimonialem de Garitate, nomine Godealdis, religiosam utiqne et honestam, adduci feci, et in abbatissam supra conventum dicti loci institui; quod , Domino permittente, dignum duxi ; quibus religiosis, abbatisse et conventui vel earum monasterio et loco de Estivallo predicto et omnibus allodiis et pertinenciis ejusdem , prout circumquaque locum eumdem adjacent et consistunt, et eis, etiam que sibi successerint, et earumdem capellanis et servi toribus atque loco ipsarum de Vacaria per prefatam abbatissam et habitatoribus suis, dedi et assignavi et concessi et adhuc assigno , do et concedo perpetuum feagium et usagium per totam silvam meam de Carneta predictam et alia nemora circumslanlia, prout de longitudine et latitudine extenduntur a dicto de Estivalli loco , usque ad lilum fluentis atque Arva, ad vivum et mortuum , et ad omnes et quaslibet arbores , cujuscumque nature sint , absque me vel meorum heredum seu causam habiturorum requesta, et sine signo seu monstratione quibuscumque, per easdem vel alium aliosve earumdem nomine , et pro ipsis resecandis, capiendis , deportandis et explitandis, et earum capellanis et servitoribus et loco de Vaccaria et habitatoribus similiter supradictis uno loco , vel diversis , ubi et quando ac totiens quotiens maluerint, et sibi melius videbitur expedire, consuetudine dicte silve non attenta, sed penitus abjecta et remota, ad eas et eos calefaciendum, et domos, et edificia, vasa, cupas, dolia, torcularia, clausuras, et cetera omnia alia sibi necessaria , ibidem et alibi faciendum juxta earumdem et cujuslibet alterius beneplacitum voluntatis, de cetero perpetuo in futurum , et panagium atque pascuum herbagium suis porcis et aliis pecoribus universis in manu dicti monasterii amodo hereditarie, pacifiée et libère possidendum , ipsas religiosas tamquam in rem suam propriam veras dominas faciens ut sue rei hereditarie possidendas. Et volo adhuc et concedo , ut quodquod eedem religiose in feodis meis seu retrofeudis in posterum acquisierint , seu, Deo dante, poterunt adipisci , elemosina vel mercatione aut alias quovis modo, libère et pacifiée teneant et possideant, cum omni jure, juridictione, dominio et districtu, nihil mihi vel meis hcredibus ibidem retinendo , nisi participationem divini scrvitii et anniversarium supradictum per eas in earum monasterio annuatim perpctuo cclcbrandum. Volo etiam quod finalem et extraneam executionem latronum et aliorum malefa'ctorum, illorum solum qui ad mortem meruerint condemnari , quorum vel quorum corpora in curia ipsarum prius, super et pro delictis suis, per corum senescallum seu allocatos ad morlem judicati fuerint et condemnati , ego et mei heredes, dum et quando ipse moneri facient, fieri faciemus absque hoc quod de iniquo seu injusto judicio aut alias premissa tangentia possint dicte religiose, vel altéra earum nomine, a me vel heredibus reprehendi

aliquantisper vel puniri, nec sic condemnatos recusari vel etiam relaxi bonis eorumdem latronum et malefactorum omnium , eisdem religiosis remanenlibus universis. Si autem a quocumque heredum meorum contrarium presumptum fuerit in futurum , volo statim ex tune illam extremam et finalem executionem et justiciam omnimodam ad eas et earum monasterium totaliter deveniri et reverti , presentibus litteris nihilominus in suo robore duraturis. Geterum dedi adhuc et do eisdem religiosis et monasterio in suo Estivalli loco unam feriam in quolibet crastino sancti Pasche annuatim , ad omnia numismata et cetera alia vendenda et emenda libère et quiète , et liberum arbitrium omnibus et singulis eundi et redeundi ibidem , absque aliqua exactione peagii seu passagii vel constumarum seu aliarum exactionum quarumcumque, cum jure, dominio, et juridictione predictis; et ad hec omnia et singula supradicta tenere etadimplere, garantizare et deffendere eisdem monialibus et monasterio ab omnibus et contra omnes, et ad earum sustentationem et defensionem, si indigeanUn futurum, etiam a potentia Jaicorum , me et mea et meos heredes obligavi et obligo bona fide specialiter et expresso. In cujus rei testimonium presentem cartulam sigilli mei impressione roborari dignum duxi in testimonium sempiternum. ( Bibliothèque Impériale, Ms. Gaignières, n° 203. )

ACCORD ENTRE L'ABBAYE DE SAINT-CALAIS ET LES MOINES DU PRIEURÉ DE DÉSERTINES , MEMBRE DE SAVIGNY.

In nomine sancte et individue Trinitatis. Notum fieri volumus sancte Ecclesie fidelibus, quod ego Gosbertus, abbas Sancti Karileffi, et totus ejusdem sancti loci conventus, concedimus et confirmamus atque sigillo nostro corroboramus pacem et concordiam quam venerabilis Girard u s , Engolimensis episcopus et sancte Romane Ecclesie legatus , inter nos et Savignei monachos de Ponti Petra (1) composuit. Concordia autem haec est : disposuimus siquidem ut nos et presbyteri ecclesie de Desertines (2) habeamus ex integro parochiale jus hominum illius terre et decimam illam quam vocant primitias , exceptis primitiis propriarum rerum monachorum Savignei ; monachi vero Savignei ex integro habeant decimam sue proprie agriculture et duas partes agriculture rusticorum , et nichil requiratur in proprio labore monachorum Savignei. Si autem contigerit quod terra quam modo rustici laborant, in proprietatem Savignei monachorum redigatur, presbyter habeat tertiam partem décime

(1) Moulin de Pont-Pierre. « Concessi itaque nemus et terram de Ponte Pétri cum omnibus pertinenciis suis... quod dédit Galterus de Meduana i»ater meus. « Caria Juhelli . aun. 1158. i2) Desertines.

illius terre que modo a rusticis laboratur. Insuper monachi Savignei , cum pace nostra et suceessorum nostrorum, presbyteri ecclesie de Desertines habeant et possideant oratorium, cimiterium ad sepeliendos monachos suos, et homines suos religiosos servitio eorum in tota vita sua deditos. (Gartulaire de Savigny.)

LE COMTE HÉLIE DONNE A l' ABBAYE DE LA COUTURE LA MÉTAIRIE DE BOIFFART , A L'OCCASION DE LA PROFESSION RELIGIEUSE DE SON FRÈRE HÉNOCH.

Notitie tara presentium quam futurorum intimare curavimus , quod ego Helias, cornes Cenomanensis, divine pielatis intuitu, prosalute etiam et remedio anime mee et antecessorum meorum, née non et pro monacbatu Enoch fratris mei , Deo et monachis S. Pétri de Cultnra in perpetnum dedi et concessi medietariam de Boifart in eleemosynam , cum pratis et terram de Giminario, in presentia Hoelli tune temporis Cenomanensis episcopi, in presentia Jubellitunc temporis Gulturensis abbatis, qui quasi in materno gremio fratrem raeum predictum cum summo honore et jucunditate in abbatia suscepit. Et ne hujus rei memoria , ut solet, in irritum revocetur, ad hanc paginam recordationis, quam munimento sigilli mei confirmavi, recurrendum. Testes sunt Josbertus tune temporis bajulus abbatis Juhelli , Landricus Golgothas , Joannes Belli Montis, et plures alii. (Gartulaire de la Couture, fol. 30. )

LV a.

don de l'église de tennie a l'abbaye de la couture par le comte hélie.

Ego Helias, cornes Cenomanensis, Deo et S. Petro de Cultura capellam meam que est apud Teneiam. sicuti ipse habebam, concessi, et in die sancto Parasceve donum tnisi super altare S. Pétri de Cultura. Postea vero in presentia domni Hoelli, Cenomanensis episcopi, in ejus manum donum misi ; episcopus autem Johello abbati, me présente, libère concessit. Statim vero Johellus abbas Hamelino, Matris ecclesie de Tannia sacerdoti, capellam dédit cum assignatione earum presentium que in Matre ecclesiaassignate erant. Testes: Gaufridus decanus, Hildebertus archidiaconus ; de monachis Gaufridus de Feritote , Fulcherius de Lavalle , etc. (Gartulaire de la Couture, fol. 30. )