‹ Histoire de l'EgliseChapitre 71 sur 253 · GILBERT DE POITIERS, PIERRE L03IBARD;, ETC · texte numérisé non relu

GILBERT DE POITIERS, PIERRE L03IBARD;, ETC

sonnes mêmes. Il se rétracta au concile de Reims (1148) et resta en possession de sou évêclié.

Le nom le plus fameux , en ce temps de controverses , est celui de Pierre Lombard S évêque de Paris (1159) et disciple d*Abélard. Son principal ouvrage, les quatre livres des Sentences, où sont réunis en corps d'ouvrage les plus importants problèmes de la théologie, est, avec l'Ecriture sainte, le livre qui a rencontré le plus de lecteurs jusqu'à la fin du quatorzième siècle : il a eu d'innombrables commentateurs , entre autres Albert le Grand et saint Thomas d'Aquin. Lombard mourut en 1 lOi.

A côté de lui^ nous devons citer Alain de l'Isle, qui mourut en 1202, dans une haute vieillesse^ : il l'emportait sur Lombard par la force spéculative; — Jean de Salisbury, l'ami dévoué de Thomas Becket, et disciple aussi d'Abélard. Réservé dans ses jugements , ennemi des vaines subtilités , d'une érudition profonde, famiher. surtout avec les auteurs classiques, telles étaient ses quaUtés dominantes. Ses deux principaux ouvrages sont le Metalogicus et le Policraticus, Il mourut évêque de Chartres en 1180 ^.

Hors de l'enceinte des écoles, la mystique florissait surtout dans l'abbaye de Saint -Yictor, sous Hugues (mort en 1141 )

' Commentaria in psalmos. — Lib. in epistolas ap. Pauli. — Libri IV Sententiarum , d'où son surnom de Maître des sentences. (Yen., 1477, in-fol.) Antw., 1657. — Op. omn., éd. Migne, Pair, lat., t. GXCi. Par,, 1854. — Stœckl, I, 390-411.

* Alanus ab Insulis (de Ryssel), 0. S. Bern. On se dispute s'il y eut un ou deux cisterciens de ce nom. Un Alain fut évêque d'Auxerre entre 1152 et 1162 ; mais il retourna à Giteaux, et fut nommé abbé en 1139. On croit qu'il mourut seulement le 14 octobre 1202. — Op. : Elucidatio in Cantica canticorutp,. — Summa de arte prœdicatoria. — Sermones. — Liber Sententiarurn. — Bicta mirabilia seu memorabilia . — De sex alis cJierubim. — Liber pœnitentialis. — De fide catholica contr. hœreticos , lib. IV. — Lib. de planctu naturœ. — Anticlaudianus s. de offlcio viri boni et perfecti , lib. IX. — Doctrinale minus [liber parabolarum). — De artic. cathol. fidei, lib. Y. — Regulœ theologicœ. — Liber in distinctionibus dictionum theologicalium (ap. Mingarelli, Anecdotorum fasciculus. Rom., 1756, in-4o, p. 171). — Op., éd. Carol. de Visch. Antw., 1654, in-fol. (ap. Migne, t. GGX). — Alb. Stœckl, I, 411-420. 11 était surnommé le « Docteur universel. »

* Scbmidt, Joannes Parv. Saresb., guomodo inter œquales antiquarum litterarum studio excelluerit. Bresl., 1839. — G. Schaarschmidt, Joann. Saresberiensis , nach Leben und Studien, Schriften und Philos. Bonn., 1862. — Stœckl, I, 420-431.

478 HISTOIRE DE l'i^.GLISE.

et Richard (mort en 1173 *), deux savants hommes, qui ont également traité les dogmes au point de vue rationnel. Gautier, au contraire, prieur de Saint -Victor (vers 1180), dans son livre Contra quatuor labyrinthos Francûe^ (c'est ainsi qu'il appelait Abélard, Gilbert, Pierre Lombard et son disciple

* Haureau , Hugues de Saint-Victor. Par., 1860. — Hugonin , dans la Patrol. de Migne, Hugues de Saint-Victor. — A. Liebner, Hugo v. St. Victor u. d. theologischen Richtungen s. Zeit. Lpz., 1832. — Idem , Richardi a S. Victoire de coniemplatione doctr., p. i. Gott., 1837. — Engelhardt;, Richard v. St. Victor, u. Johann Rmjshroek. Erlangen, 1838.

— W. Kaulich, Die Lehren des Hugo u. Richard v. St. Victor. Prag, 1864.

— H. Schmid, Der Mysticismus d. M. A. in s. Entstehungsperiode. léna, 1824. — A. Helfferich, Die christliche Mystik; Entwicklungsgeschichte. Goth., 1842. — L. Noack, Die christliche Mystik. Kœnigsh., 1833. — J. Gœrres, Die christliche Mystik, 5 livr. en 4 tomes. Rgsb., 1836-1842.

2 Gautier de Saint-Victor, Contrn manifestas hœreses , quas Sophistœ AhœlarduSy Lombardus, Petrus Pictav. et Gilbertus Porret. libris sentent, suarum acuunt (A. Planck : Theol. Studien , 1844, p. 823); ap. Bulaeus : Historia universit. parisiens., 6 vol. in-fol. Par., 1665-1G75; t. II, p. 629- 660 (excerpta tant, ex Gualterii libro, ap Migne , t. GXCIX). — Hugo, mort en 1141, Alter Augustinus , ou lingua Augustini , né en 1097 à Halberstadt, chanoine depuis 1115, 0. S. Aug., à Saint-Victor. Op. omnia edd. studio canonicor. sanctis Victoris. Rhotom., 1648, 4 vol. in-fol. — In Ecclesiasten, hom. xix. — Eœp. moralis in Abdiam. — De v septenis.

— Expl. in canticum B. Mariœ. — Quœstiones et decisiones in epistolas D. Pauli. — Commentaria in Hierarchiarn cœlestr.m sancti Dionysii Areop.

De sacramentis legis natural. et scriptœ. — Summa sentent iarum. — De sacramentis christianœ fidei, lib. II. — De arca Noe morali et mystica.

— De vanitate mundi. — Eruditionis didascalicœ lib. VII. — De sapienfia animœ Christi, etc. — Expos, in regulam sancti Augustini, etc. — Epistolœ. — De anima. — {Sermones cj. Le tome 111 de l'édition do Rouen (ap. Migne, t. GLXV-GLXVII) contient: Opéra dubia vel supposititia. — Richard, prieur en 1164, mort le 10 mars 1173, Richardus a St. Victore. Opéra accurate castigata et emcndata, cum vita ipsius antehac nusquam édita. Rliotom., 1650, in-fol. (ap. Migne, t. GXGVI). — L. Benjamin Minor, De prœparatione animi ad contemplationem. — %De gratia contemplât innis, seu Benjamin Major. — Allegoriœ Tabernaculi fœderis. — Tractatus de meditand. plagis, quœ c. finem mundi evenient. — Declarationes nonnullarum difficultatum Scriptui^œ. — Mysticœ adnotatiohes in Psalrnos ; in Cantica cunticorum. — In visionem Ezechielis. — De Emmanuele. — In Apocalypsin Joannis.

De Trinitate. — De exterminatione mali et promotione boni. — De statu interioris hominis. — De potestate ligandi et solvendi. — De judiciaria potestate in finali et universali judicio. — De spiritu blasphemicp,

— De yrodibus chantatis. — De IV grudtbus violentœ churifalis. — Epistolœ. — De eruditione interioris hominis, lib. III. — A. Stœckl , Ueber Hugo und Ricaurd v. S. Victor, I, 304-333-384. — Robert Pulleyn (Pull{en)us), cardinal en 1144, mort vers 1130 : Op., éd. Hugo Mathoud, 0. S. B. Par., 1633, in-fol. — Sententiarum lib. VIH.

Page 1