‹ Histoire de l'Université de GenèveChapitre 148 sur 213 · H K CT EU H ET ETUDIANTS · texte numérisé non relu

H K CT EU H ET ETUDIANTS

des par lui délivrés h Malheureusement, les doubles n’ont pas été versés aux archives de la Compagnie, ou se sont égarés, de sorte que nous avons dû chercher à 1 étranger le spéei men d un original. Nous devons à l’obligeancedu regretté bibliothécaire de LU n i versité de Leyde, le I )' W . N. du 1 1 i e u , la communication delà pièce dont nous don non s ci-contre le fac-similé. LambertdeWelt- Imisen , proposant bol landais, était venu à Genève en 1 636 s et avait déjà obtenu, en 1639, un premier témoignage, ainsi libellé :

« tlonestissimus el ornatissimus adolescensLamhertus à Velthuysen Hollandus post alicjuot annos heic apud nos sludiorum eaussa transactos, in patriam remeare cogitans, testimonio nostro et commendatione ornari voluit, quumque niliil nisijustum et æqiium a nobis postulavithonestissimæ poslulationi satisl'aciendum esse duximus. Testamur ilaque nos singularem in illo pielatem, probilalem, diligent iam ac érudit ionem sein per si tas animadverlisse, cjuibus arlihus sibi honorutn omnium amorem ac henevolentiam conciliavit, superiorum graliam el vola meruit adeo ut non solum speremus sed et certo confidamus l’ortem fklelemque Reipublicæ et Ecclesiæ fore aliquando Deo danle ejus operam. In ou jus rei (idem hæc præscripsimus, solitumque Academiæ sigillum impressiinus. — VII l Martii 1639. — David Clericus, Academiæ Reclor. — Jo. Prevostius subseripsi. Th. Tfonchinus subscripsi. Perrolus subseripsi. F. Spauhemius subseripsi1 2 3. »

Revenu, en 164 i , le compatriote d’Utenbogaert demanda un second certificat, <jue nous reproduisons de préférence à cause de la signature île Jean Diodati qu’il porte, après celle du recteur David Le Clerc et au-dessus île celles de Théodore Tronchin et de Frédéric Spanheim.

Nous avons rappelé plus haut, à propos de la célébration du premier centenaire de la Réforme, ce qu'était le cérémonial des Promotions et le rôle qu’y jouait le recteur de F Académie. Ajoutons crue c’était sous sa présidence que les professeurs, auxquels pouvaient se joindre à l’origine les ministres désireux de le laire, rédigeaient et appréciaient les thèmes de prix dictés aux élèves du Collège, un très gros événement, chaque année, dans l’histoire intime de la communauté genevoise. Les récompenses qui se décernaient de la sorte étaient si recherchées que certains magistrats essayèrent à plusieurs reprises d intervenir personnellement dans les opérations île classement, en laveur de

1 Reg. Comp., 6 février 1652.

2 « LamberUis Vol I huysius Ultra jectoiisis, 30 rnaii 1636. » (Livre du 1 lecteur p. 109.)

3 Bibl. de l’Universilo de Leyde, />’ I’ /, 750.

Redtor Academiæ Gencven.fis

Lettoribus Salutem.

N On eft ulla ftudiorum fatietas , modus eft tamen , ac requiem illis intermifcere jucundum. Hac igitur feptimana , cumnt albiqne d\es hor&que ferem , ftata folemnia priùs die Lunæ proximâ, quæ in vi. Mail diem incidic, nova temporis ætate , renovantibus Genevenfibus Mufis. Adelic omnium ordinum Viri nobiliffimi , praeftantiffimi , facri chori fautores , cultores, alumni , ac frequenti veftrâ præfentiâ eas cohoneftate , obnixè rogamus.

Les Promotions de PEfcole fe célébreront, Dieu aidant, Lundi prochain vi. de May.

RECTOR ACADEMIÆ GENEVENSIS

Ldlorxbiis Salutenu.

2? € R R / M V M f vlrWis aiment um ell h on os , r.cc parvar anima dat florin notre s , vixque ullus noir lut cm ampleôhtur tpfarru , prœmta fi toüat. Cùm igitur fhca Athcnæi noftri anniverfariæ. , quibus ftudiofæ juvcncuci , ob eximios profcctus , mérita eonccditur iaurea,die Lunæ proximâ, quæ iru v. Maii dicm incidir, Favcntc Dco, recurranr : Rogantur obnixc cun&i Literarum Fautores ac Cultores , cum Cives , tum Advenæ , ut folennc Mularum noftrarum fcftum frequenti conlellu exornaro, atque ira Vi&orum rtoftrorum gloriara augére ac triumphum^ îiluftrare dignentur.

On fera , s il plaît à "Dieu. , les Promotions du C oüege^ ,

Lundi prochain v. de e/Mai 1690.

Placards de convocations du Recteur pour les Promotions de 1678 et de 1690. (Epreuves d’imprimerie. — Collection Rilliet.)

RECTEUR ET ETUDIANTS

tel ou tel écolier de leur parenté. Les ministres eux-mêmes furent soupçonnés de partialité et y perdirent leur prérogative. En I (>47, un arrêté formel de Messieurs, sollicité par Alexandre Moi ns, alors recteur en charge, empêchait qu’à l’avenir personne, hormis le recteur, les professeurs et le principal, n’assistàt à la correction des thèmes

Après la délivrance des prix à Saint-Pierre, avait lieu le « Banquet du Lecteur, » auquel étaient conviés les autorités scolaires et le corps enseignant. Calvin lui -même l’avait institué, en 1 563, priant Messieurs « de fere quelque petit « don aux professeurs et regentspour en banqueteravecaultres, ministres, qui « ont vaqué à l’examen des esc ho li ers, en quoy ils ont eu gra nd peine. . ,‘J »

Le Conseil alloua vingt florins pour ce premier banquet. En 1565, on trouve la somme portée à trente florins et remise au recteur. En 1593, l’allocation monte à quarante florins, en 1596, à cinquante, en 1 609, à soixante, et enfin, en 1614, à cent florins, chiffre dès lors consacré pour longtemps par l’usage. La direction de I I lùpital, dont les propriétés, jadis terres du Chapitre de Saint-Pierre, comprenaient un vignoble estimé, avait charge de fournir le vin. Dans les années de disette ou de crise, on ne parlait point à Messieurs du banquet du recteur1 2 3.

Lorsqu Un deuil frappait l’Académie, le recteur, selon I usage des hautes écoles, affichait, pour annoncer les obsèques, un placard ou programme ( Programma Pretoria), contenant quelque exhortation île circonstance et parfois un court éloge du défunt. Ainsi avait fait Mélanchthon, à Wittemherg, pour les funérailles de Luther; ainsi fit Gaspard Laurent, à la mort de Bèze. Le placard était également porté à domicile aux personnes de qualité et devenait de la sorte une lettre de faire part, signée du recteur. Au XVII' siècle, la coutume s’établit à Genève d’en rédiger de telles, non seulement lorsque l’Académie prenait le deuil d’un professeur, maisau décèsdes magistratsdu premier rang, des ministres de la ville et des étrangers de distinction. Dans ce dernier cas et à partir du milieu du siècle environ, les funérailles furent laites avec une

1 Reg. Conseil, 30 avril 1647.

2 Reg. Conseil, 20 avril 1563. Cf Bauin, Cunilz et Renss, Cals'. <>/) .07. 799.

3 Reg. Conseil, 1 mai 1565,8 juin 1593, 4 juin 1596, 15 niai 1609, 4 niai 161 5 . Reg.Conip.2l mai 1662.

Les Promotions du Collège de Genève sont l'objet d’un chapitre consciencieux dans le travail, déjà

cité, de M. Thévcnaz. On y trouvera la reproduction des médailles décernées comme prix. [Histoire du Collège de Genève, p. 197 ss.)

PHI LIPPVS MESTRE Z ATIVS

ACADEMIAE GENEVENS1S RECTOR

Bonarnm litcrarum Fautonbm ac Studio fis Salutcm.

IngvlaRI inuncrc nobis à Dco datus , iatn rcpctcnti redditur

IOANNES PEODATV S mafenus Homo Dci ac

vcre Thcoiogus. Quid °p us vcrbis ad commendacioncm îllius? qucm., Gencua, vt fidus Ecclefiæ 5C Academiæ lucidifïimurm , A ntcccfforcrru facn Colfcgij digniEimuiTL,, coluit &mirata eR , qucm CHiiRianus orbis vtperitum Ecclelia: Architedtum 5c Scnbam cdodlum in rcgno coclorum ceJebrautL. Imo quominus in eam nit'amur.ambitiofïùs 5c operofîùs iaudabili Ç voluntate prohibcmur , quidum in viuis

effet funcris luxum fk. Iaudum potnpam refpuebac. Spicas duntaxacaiquas le gain us ln méfie grandiori. Parentcm Habuit NobiliEimum & Picntiiïimum Car OLvM DEODATVMj Patricia apudLucenfes oriundum familiâ , qucm cmendatæ Rcligionis Rudiunn Gcneuam adduxerat. St magnum cfï aliquid à mai ûï dus adglorn i maccepijfe , ma jus projiiio tpji fuit majotibus fuis ahquid ex /o, ‘velutflucfurectprocante , adjeaff. Ab mainte adolefcentia acre judiciurrL, viuidum ingenium oRendicqüo omnium in fcconuertit oculos, tanto impetu bonarum literaruuL. Rudiis Ce dedur’, vt anno Ætatis fuæ ^T“x ProfefHoncm Iinguæ Sandlæ, Bezæ noRri ( ac quàm pcritum rerum æRimatorem ! ) Hortatu atque impulfn, fufeeperir', fufeeptam exornarit quàm maxime. Aliquanto ab hinc tempore Thcologiæ Candidat!? Præpofitus partes importas omnium cumapplaufu per plura impleuit luRra. PaEor E cclc/Lr tum Gailicæ tum Italicæ renunciatus, hdelcm oixovofzov (c præEitit' . Bis Rebtoratuin rite cxercuic . Et vt vno omnia complcdtar verbo fummis Ecclcfi-c 5C Academiæ honoribus 5c muneribus fum-ma cum laude fundeus eE. Exteris Ecclefiis , ad quas fæpius delegatui , femper fc probauitv Synodo præfcrtim Dordraccnæ, quæ tanti ilium fecir, vt ad concipicndos atque conficicndos Canones cum Thcologis quinque in tanta Dobforum coronaplunbus fuffragiis elegerit. Raro quippe cocunces in ipfum Dodoris acPaEoris confluxerant dotes, inexhauEus doArinæ thefaurtiSjPietas in Deuim, Charitas in exteros iuxta ac conterrancos minime vulgares,mcmorabtIis animi Iiberras, grandiloquentia fumma, fed genuinæ, Ci ne fuco , fine. Icnociniis,cui ansma zelus eraL, quæque aEeclus auditorum mirum in modum commouebat. Çkiid itaEiortamenta ad vfum fandtimoniæ dextic promebat c facraScriptura,quam continua verfabat manu ÔC méditations. Verum, quæ cil Humana conditio(proh dolor Haboranttbus emm luminartbus malum munâo portenditw) Ioannes Deodatvs occidic,. Ac omen auerte Deus Opt. Max. &C quæ fuperfunt nobis fidera diutiùs illucefcere velis. Variis jam aliquot ab hinc annis conilidlatus morbis, quos magnam partem improbus in Eudendo fecerat labor, tandem grauiore Eryfipelacis

æRu prcEus, decubuit totus in difceEum intentus:&£ obfirmatâ exemplo fuo quam præconiauerac conEanti fidc, elatis ad codos oculis manibusque animam in iinu ChriEi placide repofuic, ivâ-ava.ci'oiv nadlus aEavacnac natalenn, fibiq-, ôc open fuo promiflam mcrccdcm reportans. Vrxit ac verè vixitannos lxxim cum mcnfibus ~v Natu.s anno oix.ovolu.i'ctç Chhïxxvj diclun. Vj. Denatus Anno m"dc~ïTlGG die Odlobrrs j i E CBeati mortui qui momintur m Domino , •vt rcquiejcant à labonbus fuis , opéra eorum Jequuntur eos.

Quæ noEræ funt partes quanto poEumus opéré rogamus, au i-xova-czç, nulli dubitamus, &C ad id pietatis ofbcium fpontc procurrentes rogamus, Patres Patriæ, illuErillimos, Generofos &C NobililTimos hofpitcs, Venerandum PaEorum 5c Profdlorum Collégiens , Spcdabiles Doctores, Arcium fupcriorum 6Cinfeno.rumCandidatos,PræEabiJes omnium ordmumConciues, Totamadeo Geneuam Ioannis Deod ATI mambus juEa perfoRere vélins, & Funeris pompam comitentur.

Ecfcretur ex funeEis ædibuSjdie Veneris proxima, Odtobns Cv horâ T p.omer. atqueinxyRo ædr Pétri, vbi vox ejus perconuir, adjacence inhumabitur in bcatæ fptm Refurredfionis.

CD1?! VH JO 310 CDÜ3 NT ü CD1N bü ÎHW

RECTEUR ET ETUDIANTS

pompe tout à fait inconnue aux contemporains des réformateurs l. Lorsque le corps du duc de Rohan fut amené de Kônigsfelden pour être enseveli dans le lieu qu’il avait lui-même désigné, quarante notables à cheval lurent envoyés pour le recevoir, de la part delà Seigneurie, aux confins de l’Ltat, elle recteur, David Le Clerc, fit un programme invitant la jeunesse lettrée de tout pays et de toute condition à se réunir auprès de la Porte de Cornavin afin d’accompagner le convoi funèbre, à travers la ville, jusqu’au temple de Saint-Pierre2.

Le fac-similé ci-contre, que nous devons à M. le professeur Albert Rilliet, est celui de la convocation aux obsèques de Jean Diodati, eu 1649.

1 On trouve la description détaillée d’une de ces cérémonies dans la brochure déjà citée de Gregorio Loti, Relation de la maladie et de la mort du Serenissime prince George. Land grave d e liesse- Casse! . décédé à Genève, le Dimanche 4 juillet 1675 et de la Pompe Funèbre faite pour le Depost de son corps.

2 « David Clericus, Academiæ Genevensis Rector Omnibus Literarum studiosis. Prccariam et usua- « riam tantumnon vitam datam nobis, non vulgatà magis sententià, quam quotidianà rcrum experienlià « docemur : summumque adeo jus morlis rebus ipsis experimur, quæ cuncta sub loges suas imperium- « que vocal, longius, propius, sero, citius, juvenes, senes, Principes, vulgus. Quare quum ea vis ejus « sit et potestas, tani diffusa, tam et æquabilis, oblivione taulum apud Posleros, vel gloria vilain dis- « tingui oporlel. Ejusce vero rei exempla, quum singulis momentis ab oculos nostros versentur, quo « illuslria magis ea sunt, eo acrius quoque bis affici nos par est. Illustre vero cumpriniis, sed luctuo- « sum maxime, nobis liodie suppeditat Ilenricus. Rohanii et Subizii Du.r, Leonis Princeps. Perhueti et « Reliai Cornes, regia Navarræ Scotiæque stirpe prognatus, pietate et heroicis virtatibus Du.r inclytns. « Qui, rmn eam editamque ingenlis gloriæ arcem, quam sive Principalis dignatio, sive mortalilas cun- « que capere potesl, occupasse!, urbe isthac (quam tanto sui hospilio aliquandiu dignalus, et exinde « prolixissimo semper animo complexus fuerat)haud ila pridem digressus, imo publico rnœrore dimis- « sus, sede belli quæsita, mediis inox hostibus immixlus, eximiis fortil udinis, illius eliam quam præs- « tare soient , quorum hæc propria virtus esse debet, documenlis edi t i s pradio ad Rheinfeldiam elsi « captus, non sine miraculo tamen exlemplo hostibus ereptus, quadragesimo post die, e gloriosis vul- « neribus Ki'migsfeldiæ bealam animam Deo reposcenti placide pieque reddidit, anno aetalis PX. « Morte, non illi, qui gloriæ, Honoris, Virtutis omnis plenus devixit, vcrum nobis acerbissima, om- « nibusque luctilica. »

« Quare, quod nostrum est, Literarum amantes omnes, omnis ordinis, omnium Nationum Juventu- « tem, Rohanii nominis Studiosos omnes, Indigenas. Incolas, Hospites, rogatos volumus cunctos, uti « publicum funus istud certalim commovere, deducere, invictissimoque Heroi, qui fraelis versisque « armis ad diem Jovis xvn. proximam hujus mensis, mœrentem, in ipsa morte viclor, inibil urbem, « suprema juslaque exequiarum persolvisse. Ejusque adeo rei gratià . eo die ipso, bord prima, ad porlam « Cornavinam proxime, frequentes convenisse velint, ut ila ad 1). Pelri, ubi corpus commendaiulum « (quod et deinoeps inter praecipua urbis décora censebitur) solenni Pompa persequantur. Quod qui- « dem ipsummel Ileroa jure quodam suo deposcere, qui ut supersliti si b i ullimam banc sedem dele- « gérât, ita supremo judicio corpori suo sepulluram destina verat. Dalum Maii xvi. mdoxxxviii. » (Ms s. Bibl. de Berne. /Iis t . Ilelv. N il, 93, p. 132 ss.)

L’oraison funèbre du duc de Rohan fut prononcée en latin, devant l’Académie, par Théodore Tronehin et publiée en français par Jean de Tournes. (Harangue funèbre faite il / honneur du très-haut et très-illustre Prince. Henry duc de Rohan, pair de France, prince de Leon, etc.: traduite du latin de Th. Troncliin ; in-4, Genève — Jean de Tournes, imprimeur de la République et Academie — 1038. Bibl. de Genève, Gd. 749.)

IV. LES FONDS DE L ECOLE. DIRECTION DE LA. BIBLIOTHEQUE ET SURVEILLANCE DES

Page 1