III
Décision d'un litige au sujet du tonlieu sur les vins levé à Eenœme en faveur de V abbaye dé ce lieu (2).
In nominé Patris et Filii et Spiritûs sancti. Amen: Ëgo Philippus Flandrensîum et Vermandorum cornes praesentibus et futuris notiim fiari volo quod cum controversia coram nobis verteretur inter religiosos viros Abbatem et conventum monasterii Eyhamensis nomine ecclesise suse ex unâ parte et quam plures apud Eyham per Scaidam vina ducentes ex altéra, super eo quod dicti Abbas, et conventus petebant sibi soivi teloneum ab universis ibidem per Scaidam vina ducentibus de vinis ibidem transeuntibus undecumque vénérant et etiam de quantitate dicti telonei, nos tandem
(1) Nous indiquons par un astérisque les chartes qui ont été ajoutées par le traducteur.
(2) Diaprés une copie au Registre intitulé Tonlieux, aux archires du conseil de Flandre, nàaintenant au tribunal civil à Gand.
Drgitized by LnOOQ IC
de consenstt partium super prdemissis inquiri fecimus veritatem quâ inquisitâ et propalatà declaratum fuit légitime ab hominibus nostris competentibus ut debebat quod omnes transeuntes vinaque ducentes per Scaldam apud Ëyliam quicumque sint et undecumque dicta vina venerint sôlvere tenentur teloneum de dictis vinis suis Abbati et conventui prsedietis, taie scilicet quod de quolibet dolio vini transeunte per Scaldam apud Eyham tenentur solvere duos lotos et dimidium vini Abbati et conventui eisdem nomine ecclesise suse prsedictae qui Abbas et conventus sic dictum teloneum percipiendi ab antiquo fuerant in possessione pacificâ et quietâ.
In cujus rei testimonium et munimen adversus omnem manum et linguam praesentem paginam sigilli nostri munimine duximus roborandam. Datum anno domini millesima eentesimo LXXXIII®.
Le comte Philippe reconnaît qu'il n'a aucun droit sut les personnes ou les biens de ceux qui après avoir demeuré pendant un an et jour dans la ville de Gand la quittent pcmr le territoire de S^.-Pierre (1).
Cartula de venientibus de Gandavo in villam Sancti Pétri. In nomine Patris et Filii et Spiritus sancti. Ego Philippus Flandrise et Viromandiae cornes omnibus
(1) Original aux archives provinciales à Gand.
tam fiituris quam praesentibus in perpetuam. Abbas Grerardus et monachi Sancti Pétri Gandensis nobis saepe et graviter sunt conquesti pro eo, quod baillîvi mei eos, qui de viUâ Gandensi recedunt et in viHâ beati Pétri mansionem sibi eligunt, mihi volant vendicare et ipsis morientibus eorum bona partiri. Ego autem eorum conquestionibus s«pe interpellatus recognovi plenarie et confessas fai, qaod si aliqais in viliâ Gandensi per annum et diem liber manserit, et posteà se in villa beati Pétri transtnlerit, ipse, quantum ad me, liber manebit, sicut mansit in villa Gandensi, nec ego in eo vel in bonis ejus in vitâ vel in morte aliquid jurîs habebo : quare ego ad cautelam futurorum cartam hujus recognitionis praedictae ecclesiae conscribi feci et praecepî sigilli mei impressione insigniri»
Sîgnum Pbilippi comitis > S. Rogeri Castellani, S. Lambini Dapiferi, S. Walteri Busere, S. Dirkini de Bascevelde, S. Oliveri de Machelines , S. Henrici de Malte.
Actum Brugis et confirmatum per manum Gcrardî de Mecines, praepositi insulensis.
Anno domini MCLXXXV.
Le comte Philippe reconnaît quHl n^a aucun droit sur les personnes ou les biens des Aubains qui s^établissetit à Saint-Pierre (l).
In omine Patris et Filii et Spiritus sancti. Amen. £go Philippus, Dei gratiâ cornes Flandriae et Viromandiae, omnibus tam futuris quam prsesentibus in perpetuum. Querelam venerabilium virorum scilicet Hugonis et Gerardi suc<' cessoris ejus abbatumecclesise Sancti Pétri Gandensis super officialibus meis fréquenter suscepi, quod praedicti oiBcia» les meiadvenas, quos albanos vocant, qui ab extraneisregnis venientes in ipsorum jurisdictione mansionem sibi delegerunt, mihi attraherent et Ipsis morlentibus bona eorum partientes meo juri vindicarent : quorum interpellationibus et querelis nimiumque diuque fatigatus omne jus ipsorum, sicut privilégia regum Franeiae per manum prœdecessorum meorum comitum Flandrise conifirmata continent, plenariè recognovi, et in ipsis albanis nihil juris me habere professus sum et profiteor. Ad cautelam autem futurorum, cartam recognitionis meae super libertate prœdictse ecclesiae conscribi et sigilli mei impressione atque testium, qui intererant corroboratione insigniri praecepi.
Signum Philippi comitis et Rogeri Gastellani et Sigeri de Gand et Symonis notarii et Lambini dapiferi et Walteri
(1) Copie authenlique aux archives provinciales à Gand. Imprimé par Diericx, Métnoires sur la ville de Gand, 1, 289.
826 nieis
Busere et Dirkini de Basceyelde et Oliverii de Hachelinis et Henrici de Malta. Actum Gandavi et confinnatum per manum Gerardi de Mecinis pra^siti Insulensis anno Domini MCLXXXV1«,
Keure extorquée par les Getmlois à la comtesse Mathilde, veuve du comte Philippe^ confirmée et augmentée de quelques dispositions par le comte Baudouin Y III (1).
In Domine sanctae et individuse Trinitatis. £go Mathilr dis, regina et domina Flandrta^^ omnibus tam prsas^tibtts quam futuris in perpetuum.
Divinum est et omni Immanae rationi coosentaneum, ut^ 5icut majores a subditis suis honorari voiunt et serviri, ità et eis jura sua et consuetudines, qikœ a raiiooe non discordant, firmas et illibatas conservent. Hàc itaque consideratione inducta, dilectis et fidelibus burgensibus meis Gandensibus^ secundum quod ab antiquo multis retroactîs temporibus habttisse dignoscantur, jura sua, consuetudines et oppidi Gandensis lilKrtatem in hune modum habendam concessi.
(1) Original aux archives de la ville de Gand. Le texte donné par V\ev'\cx, Mémoires sur les Lois^elc.^l^ 102-157 Dl elD 2 est excessivement fautif.
Les passages en italique, ont dû se trouver sur les places usées de roriginal ^ notis les avons suppléés i'après la copie qui se trouve dans le Livr9 blanc folio clsxj. ,
jusTiriCÂTiVESi m
1. Of^idani Gandenses fidèles debent essé Prindpi suo et amici, pr^ omnibus qiios mundus habet prineipibuf» quamdià juste et rationabiliter eos tractare voluerit.
3. Spectat autem ad libertatem oppidi» ut In eo tredecim babeantur scabini , quorum jiidicio omnes causse rei pu^blicse tractabuntur ; qui^ si forte in dandâ sententià suâ, non concordaterint, majoris partis standumerit arbitrio; horuitt si quis obierit, Tel scabinatum resignaverit , résidai alium eligent et Principi praesentabunt et Princeps electionem eorum et electum approbabit, ut sic semper sedes eorum et numerus sit plenus.
3. Gandenses Principi suo nuUam debent etpeditionem iiisi navalem : quâ si forte indiguerit, priesignifiealMt eis XY diebus, ut prœparetur ei Gamlavi navis sua ab eis, qui eam de jure praeparare tenentur ; Princeps Gandavi navim intrabit et cum burgensibus navigabit, et ipsi cum eo ultra fines Antvarpiœ quantum per très maris retractus poterunt navi^ gare : illic reditum Principis expectabttnt et Princeps cunt eis et ipsi cum Principe Gandavum usque remeabunt.
4. Spectat etiam ad libertatem eorum, oppidum suum Biuris, vallis et quàcumque voluerint munitione, ad libitum suum iirmare^ sic et proprias domoSi
Sunt autem haec eorum décréta :
5. Si quis hominem interfecerit, capitali sententià pu^ nietur. Si cui imputetur, praeco eum cum tribus scabinis citabit, ut infrà tercium diem justitiae se prsesentet : si vené* rtl^ sententiam scabinorum subibit^ si non venerit, sine Icge permanebit.
6. Si quis violenter cum muliere concubuerit et mulier ipsa vel parentes ipsius super hoc querelam moverint, mulier in se(|uestroponeturcon$ilio scabinorum, neque apud sues, neque apud parentes ilUus; praeco autem cum tribus scabinis illum citabit, ut infrà tercium diem , justicise se ^deseiitet. Si venerit, mulier statuetur in medio ; qvm si ad illum sponte transierit^ liber erit ab omnî forisfacto et
S98 PiicES
absolutoSy alioquin capitali sententià punietur; si verè citatas infrà triduum juri non paruerit, sine lege permanebit, et omnis possessio ejus confiscabitur ; si autem cc^overint scabini, quod mulier super hoc injustam moverit querelam, ipsa forisfacto subjacebit, quale eis videbitur idoneum.
7. Si qiiis alium aliquo membro mutilaverit, praeco ciim tribus scabinis, eum citabit : si juri paruerit et per unum vifum hereditatumconvictus fuerit, X lib. amittet et mutilationem, sicut scabinis rationabile videbitur, emendabit; si juri non paruerit, sine lege permanebit. Si cui imputetur et convictus non fuerit : si sit liber homo, per duodecim liberos homines se purgabit, non liber judicio aquae frigidae.
8. Qui alium vulneraverit sine mutilatione, praeco cum tribus scabinis eum citabit : si juri paruerit et per virum hereditatum convictus fuerit, X îib. perdet; si juri non paruerit, sine lege permanebit. Si cui imputetur, et convictus non fuerit, liber per duodecim liberos se purgabit, non liber judicio aquse frigidse.
9. Qui alium in domo, Vel navi domiciliata invaserit, X lib. amittet, si per virum hereditatum convictus fuerit.
10. Qui alium verberaverit, et per virum hereditatum convictus fuerit, IV lib. amittet et praecipietur, ut eas infrà tercium diem persolvat : quod si non fecerit, de bonis ipsius in duplo accipientur : si sine bonis sit, istud in quadrivio praetorii publiée denunciabitur. Qui posteà hospitio eum receperit, dupliim illud pro eo solvet.
H. Qui alium turpiloquiooffenderit, si per virum hereditatum convictus fuerit, semilibram amittet.
12. Qui alium spoliaverit et per virum hereditatum convictus fuerit, spolium in duplo restituet, et X lib. amittet. Si cui imputetur, et convictus non fuerit, per très viros hereditatos se purgabit ; quos si non habuerit , judicio aquae frigidae.
13. Si qua contentio oriatur, et contendentes, antequam praeconi manifestata sit €[uaestio, inter se componere potue»
JUSTIFICATIVES. ÎÎ9
rint, et lîcet eis sine forîsfacto : quod si qusestio ftierit propalata, non licet, sed per scabinos tractabitur.
i4. Si quis extraneus ad oppidum confugerit et scabinatui stare voluerit, oppidum recipiet eum et tenebit per annum et diem; si stafe juri noiuerît, tanquam irrationabilis ab oppido expelletur.
15. Si quis in Gandavo scolas regere voluerit, sciverit et potuerit, licef ei nec aliquis poterie conlradicere.
16. Oppidanus , qui alium oppidanum extra oppidum in causam traxerit, primo eumdem expediet, deindè coram scabinis justitia fietutrique; oppidani Gandenses nullius justitiae stare tenentur, infrà sex miXiaria ab oppido nec in totâ Wasiâ : nisi infrà oppidum /wrepar^^ renuerint, lieet enim eisjtistitiam accipere ubicumque voluerint.
17. Nemo débet alicui dare terram exceptam et totî oppido communem, nec alicui licet in eâ «dificare : si quis in eâ aedificaverit, removebit aedificium sutfm cum tali forisfactOj quale scabinis visum fiêerit.
18. Si forte contentio in Gandavo orta fuerit, prœco cum tribus scabinis ad bellatores accedet et ut pacem et treugas douent postulabit; quod si noluerint (1), a scabinis, qiiid indè faciendum sit, inquiret, qui indicent ei, ut auctoritate Princeîpw treugas dare prœcipiat ; quo facto quicumque non obedierit, très solidos prseconi emendabit. Secundo quaeret praeco à scabinis, quid indè fieri debeat, qui iteratô indicent ei, ut auctoritate Principis, treugas dari praecipiat, et singuli non obedientes très solidos ei emendabunt ; post tertiam vero admonitionem^ quicumque contumax ♦»ventus /iierit, sine lege permanebit, et omnis possessio ejus confiscabitur. Quod si bellatores non comparuerint, a proximis eorum, sicut ab ipsis, treugae petentur, et non obedientes praedictae pœnaesubjacebunt. Post acceptas treugas ^ quicumque eas infregerit^ capitali sententiâ punietur.
(1) La copie dans le livre blanc porte voluerint. Il est évident que le texte de ror« «final est ici le seul bon.
USO piicis
iO. Est autem tenta libertas oppidi Gandensis, qnod, sî quis hereditatem suam infrà justitiam oppidi oontentam, vendere vel invadiare voluerit, licet ei, tara extraneis quam proximis, nec aliquis vatiane oonsanguinitatis, vel froxi^ mitatis poterit (îon/rodicere,
20. Quicuraque voluerit super terram suam aedifieare, licet ei : si quis verô contradixerit, nisi adhibita justitia oppidi, X lib. amittet.
31. Gausse oppidi et placita non tractabuntur nisi apud aanctum Johannem in quac^mêo prœtorii^ nisi forte cornes in propriâ personêi^ vel castellanus vice ipsius, de aliquo s^hlimi negotio tractare voluerit; tune enim scabini ad eum debent accedére, et inter capellam SanctsePhamitdi^ et urbem Gomitis, de causa propositâ tractare.
22. De omnibus forisfactis, quœ prsenominata «unt, conquerens in quem delictum vel excessus perpetratu» est, di^ midiam partem habebit; de reliquft medietate, cornes dua& partes, oppidum tertiam partem babebit ; prœco très solidos : excepto forisfacto turpiloquii undé prœco tantum XII denarios habebit.
23. Theloneumad scabinatumpertinet : undè si quis coih queratur,quod injustum abeoexigatur theloneum, adununi ' scabinorum accedens, quid juris esse debeat, ab eo iptelligat : quod si pecunia ejusmodi ad locum illum adduci non soleat et tcabinus requisitus , quid juris esse debeat, ignorât, mercator, cujus pecunia est, fide interposita confirma^ bit quantum telonei novissima vice indè alibi dédit, et tantnmdem donans se liberabit, nec licebit theloneario ampliùa exïgere nec eum turpiter invadere, sed nec trahendo molestarQ, sed eum modestià et tranquillitate, quod suum esse débet, ab eo recipiat; expedit etiam theloneario, ut cautè transeuntes observet : si quis enim theloneo non soluto se forte absentaverit, etiamsipostmodùm inveniatur, sine foris* &cto tamen erit.
g4. Episcopo non licebit Gandavi synodum celebrare,
JUSTIFICATIVES. 2St
nisi expletis tribus annis, in quatuor temporibus quarti anni : nec tune nisi in propriâ personâ.
^. Oppidani Gandenses » pro causis ecclesiasticis, nusquam citari debent nisi ad sanctum Johannem.
26. Si clericus adversus laïcum pro aliquo negotio experiri voluerit, accédât ad scabinatum , et eligens sibi advocatum laïcum, quid juris esse debeat a sententiâ scabinormn expectet; sio et iaicus si adversus clerieam experlri Toluerit, seqoatur et oonveniat in foro suo.
â7. Laïcms laïeum , co^am judiee eodiesîastico , super nullo negotio conveniat, nisi priiis idem negotium in synodo fuerit ventilatum, quod si fecerit , infrà XV dies, eum ab eâdefli querelâ expediet, alioquinX lib, amittet, et tamen eum expediet : quo expedito , de principali negotio per scabinos tractabi^uf.
28. Pr^eco de curru , quem statuerit in foro piscium et custpdir^ fecerit, XX allecia recipiet, necampliùs; de aliis curribus nichil omninô habiturus.
29. H crédita tus vir qui compertus fuerit falsum tulisse testindoniiim, nunqu^^m ulteriiis in testera recipietur.
30. Si quis forte in Gandavo inventus fuerit toti oppido et ufiiversitati inutilis , ab oppido , quamdiù scabinis vîsi|m fuerit, expelletur. Quod si ad n^andatum eorum exire npluerit^ fprisfacto, quale scabinis visum fuerit , subjacebit.
51. Qui. scabinis co^tradicere praesumpserit, comitiX lib. emendabU, et cuilibet scabinorum semilibr.
32. Si qua forte causa acciderit, quse in praesenti scf*ipto noQ cointiAeti^r , scabini secupdim co^scieptiam mw^ , j^stè et r^iticoiahUiter ipdè judic^unt, ;içc aljcui, supe|^ senteptiaîg scabinonma, sententiam alia^i fçrre Hcebit,
S32 piicea
Addition du comte Battdo^iin à la Keure précédente (1),
In nomine sanct» et individuse Trinitatis. Âmen. Ego Bal* duinus Flandrise et Hannoniae GomeSy et Marchisus NamupcensiSy omnibus tam prsesçntibus quam futuris in perpetuum/
Après la transcription de la Keure qui précède :
33. Si quis forte extraoeus aliquem oppidanum extra oppidum malè tractaverit et oppidanus conquestus fuerit» treugsR accipientur ab eo per quindecim dies : quibus peractis si reus non emendayerit, secundo accipientur trengae per quindecim dies, in quibus si non satisfecerit, tertio accipientur treugae XV dierum, quod si nondum satisfecerit reus, licebit malè tractato, sineomni forisfacto tam adversus comitem quam adversus oppidum, qualemcumque potuerit vindictam ^umere.
34. Gomes vel ofiicialis ipsius nuUum débet in Gandavo edictum instituere sine conscientiâ et communi consilio oppidanorum, neque oppidani sine conscientiâ et consilio comitis vel offîcialis ipsius. Quod si communicato utriusque partis consilio, fuerint edicta instituta, et aliquae juris obventiones et forisfacta provenerint ; comes duas partes et oppidum terciam habebit.
35. Si forte parochia in Gandavo vacuerit, parochiani illius loci ydoneum, communi consilio, eligent sacerdotem et eum person» prsesentabunt, persona autem et electionem eomm et electum approbabit.
(1) D'après la copie au Livre blanc des archives de Gand. Environ la dernière moitié de Toriginal ne s'est pas conservée.
jusTirifcATivEs. 253
36. Quandocunqaeautem tenipore presbyter in parochiâ 8uà ministrayerit : sive curalus sit« sive non, si inhonesto et inordtnate conversationis comprobatus fuerit et inventas, licebit pa^ochianis, consilio personae, eum amovere et alium ydoneiun éligere et sic etiam de custodibus erit.
Nouveaux tarifs de ttmlieux arrêtés pour la ville de Gond par le comte Baudouin IX, dit de Constantinople (1).
15 Juillet 1199.
A. Theloneum ad portam Brabantiœ (2).
In nomine sanct» et indîviduae Trînitatis. Amen. Quum per injuriosas exactîones thelonearii Gandenses privilégie sibi a praedecessoribus nostris indulto abusi sunt, idcirco ego Balduinus Flandri» et Hainonise (3) cornes nec non Maria, uxor mea , enormitatem hujusmodi certâ lege volentes castigare, consilio prudentum terrae nostrse super hoc negotio habito, quid de singulis mercibus ratione thelonei exigî debeat, tam hoc quam aliis scriptis difiinimus. Qui-
(1) Faprès les originaux dans le cofiFre de fer des archives de Gand, layetle E.
(2) Ce titre se trouve en grands caractères au dos de la pièce; plus bas, il est reproduit en flamand : récriture est la même que celle du corps de Pacte, et par conséquent de Tannée 1199. Layette En*» 1, Diericx, S 2, p. 205-209.
(S) On trouve partout ffaioniœ au lieu de Hainoniœ»
254 piicBS
eumque suprà id, quod a noUs constHntum est, nomine fhelonei exegerit, îpse et omnia, qu» possidet, in nostrl potestate, tamquam pablicus latro et agressor vianim, si indè convictus fiierit, permaneat.
Theloneum, quoddatur adpontem BrabanL
I. Quidquid homo pedes fert in collo suo non funicula-r tum, nichil débet; si funiculatvm et ligatum in utroque capite fuerit, débet unura obolum (1).
n. De trudario feVente pannes, datur unus obolus : quidquid aliud ferat, nichil débet.
III. De trossello (2), quem mercator fert post se trossatum, datur unus obolus et non anapliùs.
lY. Summarius, quem mercator agitât cum trossello, débet duos denarios. Summarius ferens aliquid, (3), quod comedi potest, débet unum obolum et nichil ampliùs.
V. Gurrus veniens de hac parte Thenerae (4), quidquid ferat, débet unum denarium, biga débet unum obolum, Gurrus aliunde veniens, quamcumque rem ferat, débet quatuor denarios , et ex themone très obolos, Biga autem alias undecumque venions débet unum denarium et i^on ampliùs, quidquid ferat.
VI. Currus ferens allecia , débet unum denarium et ex themone très obolos. Gurrus ferens lanam, ex qualibet vraghà débet unum denarium, et ex ttiemone très obolos. — Navis undecunque veniens, quamvis etiam ibidem alligata fuerit, nichil débet.
Vn. Majora peconi si vendantur, singula debentunum denarium , minora si vendantur , singula debent unum obolum ; ti non vendantur ^ tam majora , quam minora , nichil debent. Omne sugens pecus nichil débet.
(1) Nous conservons la division par articles adoptée par Dieriex.
(2) l^n vieux français loursiel, toursel ou torciel , paquet, troaiT seau.
(5) Le mot aliquid est rayé d« la main de l^écrivain. (4) La Vendre, rivière.
yjlL Ab hoctlieloneoliberi snnt omnes burgenses infrà quatuor portas Gandavi manentes; et qui manent in veteri Castro ^ et iUi qui mauent in bonis appenditiis caatello Gandensi, liberi sunt ab hoc theloneo.
K. Quicumque vero theloneum suum fraudulenter detinuerit, in nichilo, licet ipse indè convictus fuerit , multabi-. tur, verum integrum theloneum suum persolvet.
Actum Cortraci anno domini MCIC*, mense julio die idus julii, hiis testibus videlicet :
Gerardo prseposito Brugensi; Sygero oastellanoGandenst; Johanne oasteUanoInsu}ensi; Theodorico casteUano de Dikemiide; Gerardo de Balioel; Gerardo de Gremberges; B9I* 4uinQ de Comines.
B. Theloneum Gandense infrà oppidum (1).
In nomine sanct» et individu» Triniiatis. Amen. Quum per injuriosas exactiones thelonearii Gandenses privilegio sibia praedecessoribus nostris indulto abusi sunt,idcircôego Balduinus Flandriae et Haînonise cornes , nec non et Maria uiôr mea, enormitates hujusmodi certa vçilentes lege castigare , consilio prudentum terrae nostrae super hoc negotio habito y quid de singulis mercibus ratione thelonei exigi debeat, pr^isentescriptodifiinimus. Quicumque igitur suprà id, quod in hac pagina continetur, nominq thelonei exegerit tam ipse quam onmia, qu» possidet , in nostra potestate, jtan€[uam publicus latro et aggressor viarum, si indè convic- \ja& faerity permaneat.
Theloneum Gandense infrà oppidum,
I. Si mercator extraneus emat vel vendat vasvini, quod taneat plus quam sexamas (2), d^bet tbeloneario duais virda- |las (Sj'vini vel XII denarios, utrum mercator voluerit eli-
<1) Layette E. n»9. Diericx £ 1, p. 182 à 305. (3) Ama ou ffatna, une aime , mesure de capacité pour les liqui-r 4es. Six aimes équiralent à 830 litres tI*
(8) Deux quarts (mrdaïft) d*aime valaient 60 lilres rHr.
235 piioBS
gère. Si vero vas vini tenuerit sex amas vel minus , de qaâlibet amà debentur duo denarii.
II. Homines de ultra Nemus (1) debent ex quolibet panno suo scarlato XII denarios , ex viridi Tel brunetto YI denarios, ex panno walonum quatuor denarios et nichil ampliiis.
in. Gelima (2) ferri vel ealibis débet unum obolum. Currus vel navis fereos cuprum, ex quolibet centenario débet quatuor denarios, biga simili modo débet extheloneare.
IV. Omne pac (3) , quod in curru fertur , sive parvum, sive magnum, si fùerit fùniculatum, débet quatuor denarios, themo currus tresobolos.Quicquid homo equçs post se fert foniculatum débet duos denarios. Quidquid homo pedes fert in collo, si funiculatum fuerit, débet similiter duos denarios.
V. Quidquid mercator emerit infrà oppidum, ut cariùs vendat, si non fuerit funiculatum, et si in coUo feratur, de* bet unum denarium.
YI. Extraneus mercator, qui stat in stallo quàlibet sexti ferià, débet unum denarium. Ad festum sancti Bavonis diH» denarios.
VU. Gulcitra (4), quae venditur, débet duos denarios, parefridus duos, vacca unum, porcus unum obolum, ovis unum obolum. Omne sugens pecus nichil débet.
Vin. Ex sacco pr%ligato quem jumentum siveroncinus (5) fert in dorso, debetur unus obolus.
iX. Navis, cum navigio (6) ferro sive fîmibus appenso, débet duos denarios ; navis cum navigio, quod homo manu tenet, débet unum denarium.
(1) Nemus prabablement la contrée appelée Ouden hosch^ vieux bois^ vers les limites de Lokeren etZeven-Eeken.
(2) Gerbe; dans la versian flamande scof, aujourd'hui ichoof,
(3) Paquet
(4) Dans la traduction flamande tnerty^ jument.
(5) Version flamande mim, che?a1 hongre.
(6) Gouvernail.
X. Gurrus ferens turbones vel ligna ad usnm ignis, débet ad festum Sancti Bavonis duos denarios et nichil ampliùs.
XI. Olla, patella, cacabus, quantumiibet magnus sit, si venditur uno firtone vel plus, débet unum denarium, si minus venditur nichil débet. Quadrigata ollarum œnearum vel patellarum, vel cacaborum, débet quatuor denarios, ex temone très obolos ; si verô de luto fîierint, nichil debent.
Xn. Quodlibet corium per se venditum débet unum obolum ; si coria simul vendantur, ex quibuslibet decem coriis dantur duo denarii. Wagha lanse débet unum denarium.
Xin. Homo de ultra Antvarpiam , si transierit per Gandavum cum piscibus : sive pisces ibi vendat sive alias ducat, dimidium débet theloneum, et nichil ampliùs ab eo débet expeti.
XIV. Navis vel currus ferens spîring (1), débet quatuor denarios. Ex themone très obolos (2).
XV. Summarius (3), oneratus piscibus quibuscumque prseterquam allecibus et salmonibus, débet unum denarium.
XYI. Si allecforasferatur,sivein collo, sive in summario, sive in trudario, ex quolibet numéro L débet unum obolum. Si curru foras ducatur, thelonearius débet habere quadragesimum. Si thelonearius mercatori non crediderit, mercator fide data liber recédât. Si allée in nave foras ducatur eodem modo débet extheloneare.
XVn. Navis vel currus, piscibus dulcis aquœ oneratus, valentibus quinque solidis vel ampliùs, ex quibuslibet quinque solidis débet unum denarium; si minus nichil débet. Si quis collo suo eosdem pisces tulerit, et, fide interpositâ, stare fecerit, quod infrà tria miliaria juxta Gandavum (4) capti fuerint, nichil débet.
(t) Nom flamand de Téperlao.
(2) Diericx, p. 192, a ici un article de plus, ainsi conçu : Lignum quod protenditur in lotujittulinem aratri vel currus j ad quod jugum ligatur, flamingè de discele, latine themo débet très obolos. Il est évident que c*est là une glose si^r le mol themo de Tari. 14.
(3) Panier pour les bêles de somme.
(4) Conférez rarlicle XX ci-après.
Googk
138 piicis
Xyni. Qui f&naâ. waoâûn (l)Hi toOo m^ nidrildebeitfw Quidqiiîd fertw m QoHo hotttktty qood cmie^ ter ea, qu» saperins saut commemorata, iiichil detat.
XIX. Si ctiiTU8 Tel navis duxerit tôknones tel lebtri W kardren (S)» quâdraginta vel pkuies : quadragesimuœ débet, si paucioresy nichil débet.
XX. Piscatores de GaàdaTô, et illi de veteri Castro^ et illi qui manent in bonis appenditiis castello, libère et sine ùtànï contradietione piscare possunt usque ad pontefn Rekeliiitf et uscfue ad Knapenarde et usque ad Bertoudi Beke.
XXI. Ëx Waghâ oerae debentur thelooeario quatuor denarii, ponderario quatuor denarii.
XXU. Yir extraoeus débet de sacco lanœ ponderaria quatuor denarios, illi de Gandavo ex eodem duos denarios^ Si extraneus acceperit saccum lan» absque pondère, débet ponderario duos denarios^ illi de Gandavo unum denarium;
XXIU. Quadrigata casai» sepi, butyri et bujusnoodi, ex quacumque regione venerit, àAei très (d^olos» Caséus^ sepuna, butyrum et alla hujusmocU , si ponderentur a Viro Gandensi^ debent ponderario duos denarios, si ab extraneo ponderantur, debent ponderario duos denarios»
XXIY. Magnum mokre^ si venditur, débet duos denariosi parvum molare quod appellatur querensteeii t?), nichil débet. Slipesteen (4) débet duos denarios.
XXY. PÂper, in curru positiim non funiculatum, débet duos denarios,
XXVI. Praeco et stockere debent haberé ex quolibet curru ferente allecia^ viginti allecia bt nulluna alium piscemt
XXYU. Per totam Flandriam débet esse sequale pondus^
XXYUI. Totuna theloneum Gandense débet stare^ et éiimi ex judicio scabinorum.
XXIX. Omnes burgenses manentes Gandavi infrà quatuor portas, et illi qui manent in veteri castrô, et illi qui
(1) Des moules.
(2) Des saumons, des perches marines, et des meuniers ou chabott^
(3) Meule Ji bras.
(4) Pierre à aiguiser.
IBttiènt in bonis uppenditiis castdlo Gaad^in, simililer et homines Sancti Bavonisy liberi sunt a supracUcto tbeloneo ; derici quoque et milites, presbiteri et omnes viri religiosi qttidqttid emant in cibis^ vel vestibus ad usnm proprium» liberi sunt ab omni theloneo.
XXX. Quicumque igitur theloneum suum fraudulenter detinuerity in nicbilo licet ipse indè convictus fuerit, multabitur, verum tamen int^nim theloneum suum persolvet,
Actum Gortraci anno dominicae inc^urnationis MQC'' mense julio die idus jiïlii, hiis testibus videlicet : Gerardo praposito Brogensi; Sigero castellano Gandensi; Johanne casiellano Insulensi; Gerardo de Balioel; Gerardo de Gremberghes; Baldnino de Comines ; Theodorico castellano de Dikemude^
È. Theloneum Waslini (1).
In nomine sanct» et individuse Trinitatis. Amen. Quum per injuriosas exactiones thelonearii Gandenses, privilegio sibi a prasdecessoribus nostris indullo abusi sunt, idcirco ego Balduinus Flandri» et Hainoniae cornes, nec non et Maria uxor mea enormitatem hujusmodi certa volentes lege castigare, consilio prudentum terras nostr» super lioc negotio habite, quid de singulis mercibus ratione ihelonei exigi debeat, tam hoc quam aliis scriptis nostris difiinimus » quicumque igitur suprà id, quod a nobis constituturo est nomine theionei quidquam exegerit, ipse et omnia qu» possidet, in nostrâ potestate, tanquam publicus latro et aggressor viarum, permaneat.
Theloneum Waslini.
