TO». I
338 piicEs
Haket Castellanum , Robertum Puerum , Lambertum ex Reddenburg cum filits îpsorum , Borsiardum , et reliquos traditores nmnquàm haeredes fore permittant deînceps in Gomitatn Flandriae. Cumque perlecta fuisset char ta huiusinodi in conspectu nniuersonim, jurauit Cornes nouus, se confirmare et concedere bono animo, et sine malo ingenio et non substracto, omnia quae expostulauerant ab ipso. Âc deinceps per totum reliquum diei tempns, hominia fecerunt consuli, illi qui feodati fuerant prius à Rarolo Comité piissimo, suscipientes nunc similiter feoda sua et officia et quaeoumque obtinuerant ante jure et légitimé.
Varix sub hoc formula in cltentelam susceptù
90r Septimo Idus Âprilis ferîâ quintâ iterum bominia facta sunt Comiti, quae hoc ordine, suae fidei et securitatis termino consummata sunt. Primum hominia fecerunt ita : Cornes requisiuit, si intégré vellet homo suus fieri : et ille respondit, Volo, et junctîs manibus amplexatus à manibus Comitis, osculo confoederati sunt. Secundo loco iidem dédit is, qui hominium fecerat prolocutori Comitis in ijs verbis : spondeo ii^ fide meà me fidelem fore amodo comiti Willelmo , et sibi bominium integraliter contra omnes obseruaturum fide bonà et sine dolo. Idemque super reliquias Sanctorum tertio loco jurauit. Deinde yirgulâ, quàm manu Consul tenebat, inuestituras donauit eis omnibus, qui hoc pacto securitatem et hominium simulque juramentum fecerant.
Gandenses insurguni contra Ciutellanum et Comiiem : proioquente JtanOj accusant huncjuris pettumdati et violentiae tUatae : praeicribunt conuentum Iprispacifium : alias mifiantur illa deposiUone à eomitaiu s
140. (16 Februarij) Decimo quarto Kalendas Martij, ferià quintâ ante septuagesimam , insurrexerunt Gandenses contra Castellanum suum , eo quod iniuriosé peruersé semper egîsset contra ipsos : qui transtulit se ad consulem , quem ad repacificandum se et ciues adduxit. Igitur Comes volens opprimere ciues, et eisdem yiolenter anteponere Castellanum praefatum, ibidem per aliquot dies ezpec-
tabat. Tune ciues, sicut pepigeraDt cnm Daniele Principe et lyranno fratre Baldwini, posnerunt Comîfcem ad rationem : et conuocatis UDÎuersis in Gandayo, Jwan prolocutor ciuium statutus est, et sic orsusest : Domine Cornes, si ciues nostros et yestros Burgenses, et nos amicos ipsorum jure volneratis tractasse, non aliquas exactiones prauas et infestationes debueratis nobis întulisse, imo ab hostibus défendisse et bonestè tractasse. Nunc ergo contra jus et sacramenta, quae pro yobis jurauimus de condonato teloneo, de confirmandâ pace , et de ceteris justitiis , quae bomines buius terrae obtinuerant à praedecessoribus bonis terrae Gonsulibus, et maxime tempore Bomini Caroli, et a yobis, yos in proprià personâ fregistis, et fidem yestram et nostram, qui in id ipsum yobiscum coniurauimus, yiolastis. Manifestum est, quantam yiolentiam et rapinam in Insulis fecistis, et quantum ciues in S. Audomaro per^ aecuti sitis iniustè et peruersè. Nunc quoque in Gandauo ciues, si potoeritis, malè tractabitis. Sed cum sitis Dominus qoster et totius terrae Flandriae, decet yos nobiscum rationabiliter agere, non yiolenter, i^on peruersè. Ponatur Curia yestra, si.placet, in Iprâ, qui locus <st in medio terrae yestrae, et conyeniant Principes ntrimque nostriqne compares , ac uniuersi sapientiores in Glero et populo in pace et sine armis tranquillo animo et benè considerato, sine dolq et malo ingenio, et dijudicent. Si potueritis Comitatum saluo honore terrae deinceps obtinere, yolo ut oblineatis. Sin yerô taies estis^ scilicet exlez, sine fide, dolosus, periurus, disoedite à Comitatu , et eum nobis relinqnite idoneo et legitimo alicui yiro commendandum. Nos enim mediatores sumus inter Regem Franciae et yos, ut sine honore terrae et nostro consilio nihil in ComiUtu dignum ageretis. £cce tam nos (îdeiussores yestros apud praefatum Regem, quam Burgenses toUus penè Flandriae peruersè traciasUs contra fidem et jusiurandum, tam ipsius Régis qoàn^ noatri, et subsequenter nostrorum omnium Principum terrae.
Attestation de Varchevéque de Rhetms et des eveqtœs d'Àrras, de Tournai et de Térotume^ de la prestation d'hommage faite au roi de France^ par le comte Baudouin IX de Flandres^.
K Compiègne, Tan 1196.
Guillelmus Dei gfatia Rhemensis Archîepîscopu» saxictae Komanae ecclesiae , titulisanctaeSabinaeCardinalis, apostolicae sedîa legatus, L. AtrebateDsis , S. TorDacensis et L. Teruanensis eadem gratia £piscopi, omnibus, ad quos litterae istae perveoerînt , in Domino salutem. Noveritîs : quod Balduinus Cornes Flandriae et Hainoniae, îd praesentia Domini régis Franciae et nostra et multorum Baronum eonstitutus juravit Domino régi Franeiae : quod omnibus diebus yitae suae juvabit eum bona fide et sine malo ingenio contra omnes homines, qui possunt vivere, et mori, tanquam Dominum suum ligium de Feodo Flandriae, de ea scilicet parte, quam modo tenet, et de ea parte, quae ad eum venerit quocunque et quomodocumque venerit! Et quod non sustinebit, quod aliquis de alia terra sua quacumque noceat Domino Régi Franciae Tel suis^ saWa fîdelitate, quam dictus Cornes débet Domino Imperatori , et Episcopo Leodiensi. Concessit etiam idem Cornes, sub eodem juramento, et nos rogayit : ut quoliescunque , Tel quomodocumque ab bis resiliret, totiens personam ipsius excommunicaremus et tbtam suam terram interdiceremus, non obstante contradictione «uae appellationis, quae ab eo vel propter eum fieret. Nos yero ad preces praedicti Comitis id domino régi , nos facturos firmiter concessimus et litteris annotalis sigillis nostris roboravimus. Actum Compendii anno yerbi Incarnationis M. C. LXXXXYI.
I Publié diaprés Toriginal bu trésor dea chartes à Paris, par A. Galland, dans ses Mémoires sur la JVavarrtt et la Flandre, Preuves, p. 144.
JU8TIFIC ATITE9 . 34 1
Traité entre Philippe- Auguste ^ roi de Frcmoe, et Baudouin de Constantinople y par lequel le pre~ mier restitue au dernier une partie du pays d* Artois ^ .
Fait ù Péronne, en janvier 1100 (1200, n. st).
Philippu8, Dei {pratia Francorum rex, omnibus ad quos litterae praesentesperveoerintjSalutem in domino. Noyeritis quod haec est forma pacis inter nos et amicum ac fidelem nostmm Balduinnm Gomitem Flandriae et Haynoniae, hoc modo : quod nos dimittimus ei Sanctum Âudomarum cum pertinentiîs suis et Aryam cum pertinentîis suis et feodum Gomitis Ghinnarum et feodum de Ardea et feodum de Lileirs et Rikebourg et Gorgam et aliam terram , quam adyocatus Bethuniensis lenet ultra fossatum et omnia alia , de qui-^ bus contentio erat inter nos et Gomitem, scilicet feoda et dominia, rémanent nobis et fîlio nostro Ludovico et heredi suo nepoti Gomitis et omnia alia, quaecumque lenebamus ante guerram, exceptis supradictis, quae rémanent Gomiti j et si conlingeret, quod Ludovicus filius noster moreretur absqueherede de carne sua, tota terra, quae est de Flandria et Altrebatesio , quae non movet de Viromandia, redibît ad Balduinum Gomitem Flandriae, absque racheto et ad heredem suum salvo racheto nostro. Si aulem contingeret, Mathildem, quae fuit uxor Gomitis Philippi, mori, yolumus quod terra tota de dotalicio reyeniat ad Balduinum Gomitem Flandriae, et nos quitamus ei rachetum de terra illa. Si autem contîngeret quod Gomitissa superyiyeret Gomitem , tota terra praedicta reyeniat ad heredem Gomitis, salyo racheto nostro. De Mauritania^, sic erit, quod si quid habebamus in ea, quitamus Balduino Gomiti
I Cette charte est imprimée dans Leibnitz, Cod. Jur, Gtni,^ pag. > Mortagne, dans le Hainaut , au confinent de PEscaut et de la Soarpe.
praedicto salvo jure Ëpiscopi Tornacensis ubique. Nos autem facîemus filium nostrum Ludovicum hanc pacem concedere et si forte hoc nollet facere , quin habebit aetatem , nos Deque de terra illa , neque de alia pacem faceremus ei, dooec id concessisset ; nos autem pacem hanc tenendam juravimus bona fide et sine malo ingénie et pacem hominum nostronim jurare fecimus et pacem jurare faciemus, et si contingeret, quod moreremur, Ludoyicus filîus noster juraret hanc pacem G)miti Balduino tenendam bona fide et sine malo ingenio. Quod ut fîrmum sit et stabile, sigillo nostro confirmamus. ActumPeronae anno domini n<*c® xc^nono mense januario.
Ordonnance de Baudouin de Constantmople contre
les préteurs à intérêt^.
£go Balduinus Flandriae et Hainoniae Cornes omnibus, quibuslitteras istas yidere contigerit, salutem in domino. Quum ex usurâ multa et infinita scaturiunt mala , videlicet ecclesiarum destruotiones» nobilium et ignobilium, principum et magnatum exheredationeSy pauperum, pupillorum et viduarum desolationes et quod nemo fetore peccati huiuscemodi conquinato regnum coelorum intrare permittilur ; et ne consentiendo cum huiuscemodi peccatoribus aeternam , quod Deus avertat, incurram dampnationem, praesertim cum scriptura asserat, pari poena debere dampnari consentientem cum agentibus , habito consilio cum viris religiosis et cum hominibus meis sapientioribus et discretioribus , pestem istam tam execrabilem, peccatum istud Deo et omnibus sanctis eiusodibile, a
> Cette ordonnance a été mal imprimée dans De PEtpinoy, p. 11-12.
iÎDibuft terrae et potestatis meae, mihi a Deo commissae penitus eradicare et eitirpare decrevi. Inhibeo ifcaque cnmsumma distinctione , ne quis in terra mea pecuniam suam det ad usuram , et qui hoc fecerit, inimicus meus erit, et de eo quicquidaccidat, me non intromitto et omnibus eum et omnia sua expono. De debitis sic erit, quod de omnibus debitis, quaefueruntcreantalae in natiyitatae domini anni M. C. XCVllI vel postmodum recreantata, Tel etiam debitis, quae postmodum fuerunt creantata, nulla solvetur deinceps usura. Sed omnia débita illa, quae tune fuerunt creantata yel postmodum recreantata vel creantata , solvetur a pascha proximo venturo in très annos , ita quod primo anno solvetur prima tertia pars , secundo anno secunda tertia pars ] tertio anno tertia pars ultima. Âssignationes autem huiusmodi debitorum fient per duos abbates terrae meae viros discrètes et religiosos, et pei^ duos hominés prudentes et discretos. Et si fuerit dissensio inter debitorem et creditorem de creantamentis, per duos abbates et per duos homines meos cognoscetur veritas et per eos dissensio terminabilur. De equis, qui usque modo fuerunt in vadio, rationabilis solvetur pastura. Si quis deinceps equum aliquem posuerit in vadio, et eum non redemerit infra XY dies , transacto XV™*» die créditer eum yendet si velit , et debitum suum accipiet ; et si quid residunm fuerit, reddet illi , qui equum in vadio posuit. Actum anno domini
Ordonnance de Baudouin^ dit de Constantinople , par laquelle il abolit l'usage de lui livrer à son arrivée dans une ville, la mesure de vin pour trois deniers'^.
Hors 1200.
Balduinus Flandriae et Hainoniae Gomes dilectis suis scabinis et I D'après un original conservé anx archives de la ville d'Ypres.
344 piiCES
burgensibus de Ypra salutem et sinceram dilectionem. Cnm aotecessores mei Comités Flandriae a longinquis retroactîs temporibus, ad quemcamqae locum yenerint per Gomitatttm Flandriae sire de Tpra', siye ad aliud oppidum vel villam , lotum yini acceperint pro tribus deoariis, quomodocumque vinum care emptum fuerit, et hoc fecerunt quasi de jure et cousuetudine. £go Hierosolymam profecturus intelligens a viris religiosis sapientibus et discrelîs, consuetudinem istam potius esse rapinam vel yiolentam exactio* nem, quam consuetudinem rationabilem et justam : ne si posteris et successoribus meis exemplum hoc rapinae et exaclionis iniquae reliquerim, mihi et iis ad aeternam cedere posset damnationem, consuetudinis hujus iniquae exactionem yobis et omnibus per Comiiatum Flandriae omnino remisi in perpetuum et hoc solummodo mihi et successoribus meis dominio in hoc retento , quod ad quemcnmque locum yenero , yinnm accipiam ad eundem custum , quem probi homines et scabini cognoscent, quod custayerit, nec mihi yendi carius poterit. Ut autem hoc vobis in perpetuum ratum et stabile permaneat : praesentem super hoc cartam conscribi feci et tam sigilli mei appensione quam testium subscriptione muniri.
S. carissimi fratris meî et fidelis mei Philippi , Comitis Namurcensis. S. Gerardi praepos. Brug. et Flandr. cancellarii et aytioculi mei.
S. Bald. Comitis Ghisnensis.
S. Willelmi Castellani de Scto Audomaro.
S. Ârnulphi de Âria Castellani de Brobourg.
S. Castellani Gandensis.
S. Th. de Beyeme.
Actum anno Dom. MCC. Mense martio.
I Les chartes des autres TiWes contieoneut les noms de chaque yiUe à laquelle elles ont été adressées.
